III SA/Łd 270/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. sprzeciwu S. O. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 270/16 w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Rektora Społecznej Akademii Nauk w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 7 marca 2016 r. S. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Rektora Akademii A w Ł. z dnia [...] wydaną w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie skarżący uiścił należny wpis sądowy. Następnie wnioskiem z dnia 15 lipca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez stronę informacji o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci, z którymi zamieszkuje w domu o powierzchni 56 m2, położonym na działce o powierzchni 1756 m2. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 2 561,41 zł brutto. Natomiast żona skarżącego uzyskuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1 800 zł brutto. Stałe miesięczne wydatki i zobowiązania gospodarstwa domowego strony kształtują się w łącznej wysokości około 1312 zł . Ponadto wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,25 ha oraz samochód osobowy marki VV Passat, o wartości zadeklarowanej przez skarżącego 9 000 zł. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r. , sygn. akt III SA/Łd 270/16 referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez wolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę uiszczonego wpisu od skargi w wysokości 200 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał, iż fakt uiszczenia przez skarżącego kwoty należnego wpisu w wysokości 200 zł świadczy, że strona dysponowała środkami pozwalającymi na uiszczenie wpisu, a zatem wniosek w powyższym zakresie należało oddalić. Natomiast w pozostałym zakresie referendarz sądowy, na podstawie informacji przedstawionych przez skarżącego uznał, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniało przyznanie prawa pomocy ponad kwotę uiszczonego już wpisu sądowego. Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia S. O. wniósł w dniu 19 sierpnia 2016 r. sprzeciw. Wskazał, że w celu sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy musiał zebrać i przygotować dokumentację potwierdzającą stan majątkowy oraz dochody jego rodziny, w tym dokumentację wskazującą na wysokość ponoszonych zobowiązań i stałych wydatków. Z uwagi na upływający termin do uiszczenia wpisu sądowego, w dniu 13 lipca 2016 r. przelał na rachunek sądu wymaganą kwotę 200 zł. Następnie w dniu 15 lipca 2016 r. wysłał wypełniony urzędowy formularz PPF. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy przyjmując, że fakt uiszczenia przez skarżącego kwoty 200 zł tytułem wpisu od wniesionej skargi oznacza, iż strona dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie tych kosztów, nie wziął pod uwagę , że środki te zostały wygospodarowane z budżetu przeznaczonego na wyprawkę dla dzieci do szkół i żłobka. Wniósł o uwzględnienie zażalenia, zwolnienie od kosztów sądowych w całości i zwrot uiszczonej kwoty 200 zł na rachunek bankowy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków - art. 245 § 3 p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, zarówno co do możliwości uiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego, jak i w kwestii wykazania przez skarżącego braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w pozostałej części, ponad uiszczoną kwotę 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, która nie jest przez stronę kontestowana. Odnosząc się do spornej kwestii posiadania przez skarżącego środków finansowych pozwalających na opłacenie należnego wpisu od wniesionej skargi Sąd uznał, iż podniesiona we wniesionym sprzeciwie argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wyjaśniając okoliczności uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego, wskazał na konieczność zebrania i przygotowania dokumentacji potwierdzającej jego sytuację majątkową, niezbędną do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na zbliżający się upływ zakreślonego w zarządzeniu z dnia 24 czerwca 2016 r. terminu, przelał wymaganą kwotę na rachunek bankowy sądu, a dopiero później złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przelane środki pieniężne zostały wygospodarowane z budżetu przeznaczonego na wyprawkę szkolną dla dzieci. Odnosząc się do powyżej przedstawionego wywodu wnioskodawcy, w ocenie Sądu podkreślenia wymaga, że do wniesionego w dniu 15 lipca 2016 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie załączył żadnej dokumentacji potwierdzającej sytuację majątkową jego rodziny, której konieczność skompletowania podnosi we wniesionym sprzeciwie. Wszelkie informacje dotyczące możliwości finansowych strony, w szczególności zobowiązań i stałych wydatków gospodarstwa domowego skarżącego zawarte zostały w pkt 11 złożonego formularza. Informacje te, co istotne zostały uznane za wystarczające do przyjęcia przez referendarza sądowego, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co skutkowało zwolnieniem strony skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł, zgodnie z pkt 1 zaskarżonego postanowienia. Ponadto zdaniem Sądu, mając na uwadze rodzaj wymienionych przez skarżącego wydatków, określenie ich wysokości nie wymagało skompletowania i analizy dokumentacji finansowej. Skarżący prowadząc wspólnie z żoną samodzielne gospodarstwo domowe winien znać, chociażby w przybliżeniu, wysokość kwot ponoszonych w związku z jego utrzymaniem, na którą składają się między innymi koszty eksploatacyjne mieszkania, jak i zobowiązania kredytowe. Natomiast w sytuacji gdyby podane przez stronę dane okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu rodzinnego i majątkowego, skarżący stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. byłby zobowiązany do złożenia, na wezwanie sądu, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentacji źródłowej dotyczącej jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ponadto uzasadniając złożony wniosek skarżący nie podnosił, iż należny wpis od skargi został uiszczony kosztem innych, niezbędnych wydatków rodziny wnioskodawcy. Wskazać również należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych po dacie doręczenia odpisu zarządzenia do uiszczenia wpisu sądowego, a przed upływem zakreślonego w nim 7 dniowego terminu, skutkuje utratą aktualności pierwotnego wezwania. W takiej sytuacji, w przypadku nieuwzględnienia wniosku, wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego winno zostać ponowione po prawomocnym zakończeniu postępowania w tym przedmiocie (por. postanowienie NSA z 13 maja 205 r. , II FZ 125/05 www.cbois.nsa.gov.pl). Innymi słowy jeżeli skarżący nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, powinien po otrzymaniu odpisu zarządzenia z dnia 24 czerwca 2016 r., wystąpić w 7 terminie, z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, niezależnie od tego czy był w posiadaniu wszystkich danych dotyczących sytuacji majątkowej swojej rodziny. Ewentualne braki formalne wniosku podlegałyby uzupełnieniu w rybie powołanego wcześniej art. 255 p.p.s.a. Natomiast uiszczenie przez skarżącego w zakreślonym terminie należnego wpisu w kwocie 200 zł świadczy, w ocenie Sądu o posiadaniu przez stronę środków finansowych pozwalających na częściowe pokrycie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego. Przypomnieć bowiem należy, że przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący natomiast, jak i jego żona osiągają stałe miesięczne dochody. Sąd ma świadomość, iż osiągane przez gospodarstwo domowe skarżącego dochody, mając na uwadze liczbę członków rodziny i ciążące na wnioskodawcy zobowiązania, nie są za wysokie, jednakże w ocenie Sądu pozwalają one na częściową partycypacje skarżącego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. d.j.