III SA/Łd 283/16

Dnia 16 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi Marszałka Województwa [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Marszałka Województwa [...] kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA Łd 283/16 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z 10 grudnia 2014 r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne: Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., prowadził postępowanie egzekucyjne wobec D.O. na podstawie wystawionego przez Marszałka Województwa [...] tytułu wykonawczego z 30.11.2012 r. (Nr [...]). Przedmiotowy tytuł wykonawczy obejmował zaległość z tytułu zwrotu środków pieniężnych orzeczonego decyzją z 14.08.2012 r. (Nr [...]). Zawiadomieniem z 08.01.2013 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Bank S.A. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 11.01.2013 r. Bank, pismem z 30.01.2013 r. potwierdził skuteczność zajęcia egzekucyjnego oraz poinformował o zbiegu egzekucji z Dyrektorem II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Inspektorat w S. Wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego przesłano do zobowiązanego odpis ww. tytułu wykonawczego. Z kolei zawiadomieniem z 08.01.2013 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Bank [...]. Pismem z 11.01.2013 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o prowadzeniu rachunków na rzecz D.O. oraz o braku środków pieniężnych na tych rachunkach. W dniu 31.12.2013 r. poborca skarbowy spisał z D.O.protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Z kolei zawiadomieniem z 22.01.2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego w A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. W dniu 16.09.2014 r. spisano kolejny protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z 10.12.2014 r., wydanym na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 20104 r., poz. 1619 ze zm.) [dalej: u.p.e.a.], umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec D.O. na podstawie tytułu wykonawczego z 30.11.2012 r. Nr [...]. Z kolei postanowieniem z tego samego dnia Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 26.447,90 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstaw ww. tytułu wykonawczego. W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel wniósł o nieobciążanie go kosztami przedmiotowej postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel zarzucił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego działał opieszale i w sposób niegwarantujący skuteczności egzekucji. Podniósł, iż organ egzekucyjny w okresie od 24.01.2013 r. do 31.12.2013 r. nie dokonał żadnych czynności, a jednocześnie dłużnik został poinformowany o wszczęciu postępowania egzekucyjnej co pozwoliło na wyzbywanie się majątku. Wierzyciel podniósł, że jako jednostka budżetowa powinien dokonywać wydatków publicznych w sposób celowy i oszczędny. Podlega kontroli przez szereg instytucji kontrolnych, co rodzi obowiązek jasnego i rzetelnego wykazywania i opisywania każdego poniesionego wydatku. Poniesienie niezaplanowanych wcześniej kosztów egzekucyjnych (z uwagi na koniec roku i zakończenie zaplanowanych zadań spowodowałoby przekroczenie planu wydatków i naruszenie dyscypliny finansów publicznych). Z kolei odnosząc się do wysokości naliczonych kosztów egzekucyjnych wierzyciel wniósł zastrzeżenia co do rzetelności zapisów w tytule wykonawczym. Wskazał, że w oparciu o tytuł wykonawczy brak jest możliwości ustalenia w związku z jakimi czynnościami organ egzekucyjny naliczył przedmiotowe koszty. Ponadto organ egzekucyjny nie wykazał w zaskarżonym rozstrzygnięciu, iż uzyskał w ramach czynności egzekucyjnych środki w wysokości 1.158,18 zł. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, opłata manipulacyjna oraz określone w art. 64b ww. ustawy wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątki od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za ww. koszty. Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 u.p.e.a., jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza bowiem jego zakończenie z woli wierzyciela lub na skutek przyczyn powodujących niedopuszczalność, bezprzedmiotowość lub niecelowość prowadzenia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. Zatem w powyższej sytuacji, zgodnie z art. 64c § 4 powoływanej ustawy, do pokrycia kosztów egzekucyjnych zobligowany jest wierzyciel. Podkreślenia również wymaga, iż regulacje art. 64c § 4, § 5 oraz § 6 u.p.e.a. wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. W analizowanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z 10.12.2014 r. umorzył - na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec D.O. na podstawie tytułu wykonawczego z 30.11.2012 r. obejmującego zaległość z tytułu zwrotu środków pieniężnych orzeczonego decyzją Marszałka Województwa [...] z 14.08.2012 r. (Nr [...]). Następnie w związku z powyższym orzeczeniem, postanowieniem z 10.12.2014 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 26.447,90 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. uznał bowiem, że zaistniała przesłanka warunkująca zastosowanie art. 64c § 4 ww. ustawy, który normuje wyjątek od zasady odpowiedzialności zobowiązanego za koszty postępowania egzekucyjnego, tj. w sytuacji niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. bezspornym jest, że organ pierwszej instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D.O. na wniosek Marszałka Województwa [...], miał podstawy do obciążenia wierzyciela, kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 30.11.2012 r. postępowania egzekucyjnego. Organ zauważył, iż w odniesieniu do marszałka województwa jako wierzyciela, ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby z niego obowiązek ponoszenia kosztów egzekucji. W tym zakresie pozycja marszałka województwa nie różni się od pozycji innych wierzycieli. Argumentacja wierzyciela dotycząca jego statusu, jego gospodarki finansowej jako jednostki budżetowej, mogłoby mieć ewentualne znaczenie w kontekście opartej na uznaniu administracyjnym instytucji umorzenia w całości lub w części przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64e u.p.e.a. Odnosząc się natomiast do wysokości naliczonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych powstałych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, organ zauważył, że art. 64 § 1 u.p.e.a. zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. W analizowanej sprawie – jak skonstatował organ II instancji - Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. - zawiadomieniami z 08.01.2013 r. dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] Bank S.A. i [...] Bank [...] S.A. Natomiast zawiadomieniem z 22.01.2014 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wynagrodzenia za pracę. Mając zatem na uwadze powyższe przepisy, organ egzekucyjny naliczył opłatę w wysokości 23.001,73 zł, tj. za jedno zajęcie, za które należała się najwyższa opłata, czyli za zajęcie rachunku bankowego. Ponadto 08.01.2016 r. organ egzekucyjny naliczył również opłatę manipulacyjną w wysokości 4.600,35 zł z uwagi na doręczenie odpisu tytułu wykonawczego Nr [...]. Za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego została naliczona opłata w wysokości 3,00 zł oraz wydatki egzekucyjne w kwocie 1,00 zł (art. 64b). Zatem w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym łączna kwota kosztów egzekucyjnych wyniosła 27.606,10 zł. Z kolei w toku egzekucji prowadzonej na podstawie ww. tytułu wykonawczego wyegzekwowano łącznie kwotę 1.158,18 zł, które w całości zostały rozliczone na koszty egzekucyjne. Kwoty te przekazał organowi egzekucyjnemu dłużnik zajętej wierzytelności, tj. A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na skutek zajęcia wynagrodzenia D.O. dokonanego zawiadomieniem z 22.01.2014 r. Powyższe oznacza, że należne koszty (tj. pozostałe po ww. rozliczeniu), którymi winien zostać obciążony wierzyciel wynosiły, jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, 26.447,90 zł. Kwota ta stanowi różnicę pomiędzy kwotą kosztów naliczonych, a wyegzekwowanych - po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy zgodnie art. 27a § 1 i 2 u.p.e.a. Z kolei odnosząc się do zastrzeżeń Marszałka Województwa [...] w zakresie poprawności zapisów w tytule wykonawczym dotyczących kosztów egzekucyjnych organ wyjaśnił, że zarówno kwoty naliczonych opłat, o których mowa w art. 64 przedmiotowej ustawy, jak i kosztów wyegzekwowanych na skutek zastosowanego środka egzekucyjnego, zostały poprawnie rozpisane w odpowiednich rubrykach tytułu wykonawczego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Marszałek Województwa [...] wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez błędne ustalenie opłaty w związku z zajęciem rachunku bankowego, pomimo iż w sprawie nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności pieniężnej z uwagi na brak środków na zajętym rachunku bankowym co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącemu nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych; b) art. 1a pkt 12 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż zajęcie rachunku bankowego jest tożsame z zajęciem wierzytelności pieniężnej; II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7, art. 8 i art. 262 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, obciążenie wierzyciela kosztami postępowania, które nie wynikły z jego winy. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik strony skarżącej popierał skargę i wyjaśnił, że skarżący kwestionuje zasadność obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest legalność decyzji (postanowienia), czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania tego rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z 11 lutego 2016 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec D.O. na podstawie wystawionego przez Marszałka Województwa [...] tytułu wykonawczego z 30.11.2012 r. (Nr [...]) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 grudnia 2014 r. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie kontrolowane postanowienie jak też poprzedzające je postanowienie organu I instancji winny zostać wyeliminowane, bowiem obarczone są wadą nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba prawna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma określenie wierzyciela jako strony postępowania. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa, samorząd województwa: wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, dysponuje mieniem wojewódzkim, prowadzi samodzielnie gospodarkę finansową na podstawie budżetu. W myśl art. 6 ust. 2 tej ustawy, województwo ma osobowość prawną. Z kolei w myśl art. 45 ust. 1, zarząd województwa wykonuje zadania województwa przy pomocy urzędu marszałkowskiego i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych lub wojewódzkich osób prawnych. W świetle powyższych regulacji nie może budzić żadnych wątpliwości, że urząd marszałkowski nie jest zdolny do podejmowania samodzielnych działań we własnym imieniu i na własny rachunek, nie może zatem być samodzielną stroną postępowania, do której kierowane są rozstrzygnięcia organu administracji sprawę rozstrzygającego. Urząd marszałkowski jest jedynie urzędem obsługującym województwo, które ma osobowość prawną. Zatem urząd jest tylko aparatem pomocniczym pozbawionym podmiotowości w postępowaniu administracyjnym (w tym egzekucyjnym). To województwo posiada cechy podmiotu prawa administracyjnego. Inaczej rzecz ujmując, urząd marszałkowski jest wojewódzką jednostką samorządową prowadzoną w formie jednostki budżetowej, wykonującą zadania w imieniu i na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, posiadającej osobowość prawną. Bezsprzeczne jest, iż urząd wykonuje zadania województwa oraz jego organów, jak również oczywiste jest, iż nie może być stroną w sytuacji, gdy przepisy wymagają osobowości prawnej lub też, gdy przepis zastrzega kompetencję dla organu administracji publicznej. Wynikają z tego określone konsekwencje, a w tym przede wszystkim takie, że podmiotem praw i obowiązków w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie mógł być urząd marszałkowski jako jednostka pomocnicza. Zatem adresatem wszelkich rozstrzygnięć administracyjnych, w tym postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego może być jedynie osoba prawna (Województwo [...], reprezentowane czy to przez Zarząd Województwa czy Marszałka Województwa), a nie jej organ pomocniczy – urząd marszałkowski. Wskazanie zatem jako adresata postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 grudnia 2014 r. Urzędu Marszałkowskiego w Ł., jak również skierowanie do niego wskazanego postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest równoznaczne ze skierowaniem postanowienia do podmiotu nie będącego stroną w sprawie i powoduje, że takie postanowienie jest dotknięta wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. wyrok NSA z 10 listopada 1992 r. V SA 494/92, wyrok NSA z 6 kwietnia 1999 r. sygn. akt IV SA 538/97). Z powyższych względów, zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji obarczone są wadą nieważności. Mając zaś na uwadze, że zaskarżone postanowienie podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał go merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy. bg