III SA/Łd 290/09

Dnia 10 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2009 roku sprawy ze skargi J. C. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową – M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokatowi J. J. - prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17,00 (siedemnaście) złotych stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącej z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat J. J. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 290/09 U Z A S A D N I E N I E Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] (znak [...]), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 90b ust. 1, art. 90c ust. 1 i ust. 2, art. 90d ust. 1, ust. 7 i ust. 8, art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz.U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm. – dalej ustawa o systemie oświaty) oraz § 3 i § 16 Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta Łodzi, stanowiącego załącznik do uchwały Rady Miejskiej w Łodzi Nr LXVII/1249/06 z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie "Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta Łodzi" (Dz. Urz. Województwa Łódzkiego z 2006 r. Nr 223, poz. 1728 ze zm. – dalej Regulamin udzielania pomocy materialnej) utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Zespołu Ekonomiczno-Administracyjnego Szkół w Ł., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł., z dnia [...] odmawiającą przyznania uczniowi J. C. stypendium szkolnego. W stanie faktycznym sprawy, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły następujący stan faktyczny. Decyzją z dnia [...] (znak [...]) Dyrektor Zespołu Ekonomiczno-Administracyjnego Szkół w Ł., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł., na podstawie art. 90d ust. 1, ust. 2, ust. 7, ust. 8 i ust. 10; art. 90m ust. 1 i art. 90n ust. 1 ustawy o systemie oświaty, § 7, § 8 i § 13 ust. 4, ust. 5 i ust. 7 Regulaminu udzielania pomocy materialnej oraz art. 104 i art. 108 k.p.a. odmówił przyznania J. C. stypendium szkolnego. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 18 grudnia 2008 r. M. R. (przedstawiciel ustawowy małoletniego J. C.) złożyła wniosek o przyznanie stypendium szkolnego na rzecz syna J. C. Do wniosku załączono: 1) decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia 16 września 2008 r. o przyznaniu M. R. zasiłku rodzinnego na okres od 01.09.2008 r. do 31.08.2009 r. w kwocie 64,00 zł, 2) decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia 30 września 2008 r. o przyznaniu M. R. dodatku mieszkaniowego na okres od 01.10.2008 r. do 31.03.2009 r. w kwocie 140,62 zł, 3) decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia 09.10.2008 r. o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł na okres od 01.10.2008 r. do 30.09.2009r. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) [dalej ustawa o pomocy społecznej]. Przywołany przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej ustalał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie na poziomie 351 zł netto. Jak podkreślił organ, taką wysokość kryterium dochodowego przyjęto także w § 3 ust. 2 Regulaminu udzielania pomocy materialnej. Tym samym jak skonstatował organ, uczeń może ubiegać się o przyznanie stypendium, jeżeli wysokość dochodu na osobę w jego rodzinie nie jest większa niż wskazana w powyższym przepisie kwota 351 zł netto. Z załączonych do wniosku dokumentów wynikało natomiast, że dochód netto rodziny w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek, wynosił 704,62 zł netto. Tym samym średni dochód netto na jedną osobę w rodzinie wyniósł 352,31 zł netto, a zatem – jak wskazał organ – przekraczał miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniającą do ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego. Od powyższej decyzji pismem z dnia 19 stycznia 2009 r. odwołała się M. R. wskazując, że dochód jej rodziny został ustalony nieprawidłowo. W opinii odwołującej się decyzja odmawiająca prawa do stypendium jest krzywdząca dla jej dziecka. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium szczegółowo omówiło kolejne przepisy ustawy o systemie oświaty, regulujące przyznawanie pomocy materialnej uczniom. Wskazało w związku z tym, że stosownie do treści art. 90d ust. 1, ust. 7 i ust. 8 powoływanej ustawy, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Przy czym, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 351,00 zł. Kolegium wskazało, iż kryteria uzyskania pomocy określone zostały w sposób bardzo precyzyjny i jednoznaczny, nie pozostawiając organom administracji żadnej swobody, czy możliwości uznania przy ich stosowaniu. Kolegium stwierdziło, że dochód w rodzinie M. R. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku (czyli w listopadzie 2008 r.) w przeliczeniu na jedną osobę wyniósł 352,31 zł, a zatem opisane kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc w formie stypendium szkolnego zostało przekroczone, a co za tym idzie pomoc nie mogła zostać przyznana. Jak wskazał organ, na dochód rodziny wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku złożyły się: zasiłek rodzinny na J. C. w wysokości 64,00 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 140,62 zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł, co dało łącznie dochód na rodzinę w wysokości 704,62 zł, a na jednego członka rodziny 352,31 zł. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła, że "miało miejsce zdarzenie losowe" i dołączyła stosowne dokumenty to potwierdzające (zaświadczenie straży pożarnej o interwencji w związku z zadymieniem mieszkania). Podniosła ponadto, że jest matką samotnie wychowującą dziecko i wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej prośby o przyznanie stypendium szkolnego. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącego J. C. poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Podniósł, że granica dochodu w rozpoznawanej sprawie przekroczona została nieznacznie oraz, że M. R.– przedstawiciel ustawowy skarżącego – informowała Kolegium o mającym miejsce zdarzeniu losowym, które to zdarzenie organ winien uwzględnić i ewentualnie rozważyć przyznanie innych świadczeń wynikających z ustawy o systemie oświaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.] sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 powoływanej powyżej ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W niniejszej sprawie sąd nie stwierdził naruszeń przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przede wszystkim podkreślić należy, że w rozpatrywanej sprawie organ rozstrzygał wyłącznie kwestię możliwości przyznania J. C. stypendium szkolnego na rok szkolny 2008/2009, zgodnie z wnioskiem z 18.12.2008 r. Materialnoprawną podstawę niniejszego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Zgodnie z jej art. 90d ust. 1, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Przepisy ust. 2 tego artykułu stanowią z kolei, że stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; oraz 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Przy czym, stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe (ust. 5 art. 90d powoływanej ustawy). Mając na uwadze powyższe uregulowania stwierdzić należy, że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia następujących przesłanek, a mianowicie: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie i 0spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 powoływanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm. [dalej ustawa o pomocy społecznej]). Na mocy § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) kwota ta wynosi obecnie 351 zł. Miesięczna wysokość dochodu w rodzinie ucznia ustalana jest przy tym – zgodnie z art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty – na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej. W myśl przywołanych regulacji art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości prawidłowość wyliczenia przez organy dochodu w rodzinie wnioskodawcy ubiegającego się o stypendium szkolne. Na dochód rodziny J. C., w której skład wchodzi oprócz wnioskodawcy jego matka M. R., składa się: świadczenie alimentacyjne w kwocie 500,00 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 140,62 zł oraz zasiłek rodzinny w kwocie 64,00 zł. Wysokość tych dochodów wynika bezpośrednio z załączonych do akt postępowania administracyjnego dokumentów w postaci decyzji administracyjnych te świadczenia przyznających. Ich wysokość nie budzi więc żadnych wątpliwości. Łączny dochód gospodarstwa domowego, obliczony na tej podstawie, wyniósł więc 704,62 zł. Nie sposób w związku z tym kwestionować wysokości dochodu na osobę w dwuosobowej rodzinie skarżącego, który wynosi 352,31 zł. Zauważyć przy tym należy, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia w postaci stypendium szkolnego mają charakter bezwzględnie wiążący dla organu orzekającego w sprawie. Z tych też względów, skoro organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne, niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, a w szczególności – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania tego rodzaju świadczenia. Inne bowiem działanie naruszałoby podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które działają na podstawie przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, która wskazywała na fakt "mającego miejsce zdarzenia losowego", o którym jak twierdziła informowała Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. i co – jej zdaniem – winno skutkować rozważeniem przez organ możliwości przyznania innych świadczeń, zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie strona składała wniosek jedynie o przyznanie stypendium szkolnego, organ nie zajmował się w związku z tym przesłankami właściwymi do rozpoznania wniosku o zasiłek szkolny. Ponadto wniosek przedstawicielki ustawowej małoletniego J. C. o przyznanie zasiłku szkolnego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym z dnia 27.02.2009r., o ile został złożony, nie mógł zostać rozpoznany w postępowaniu, wszczętym wnioskiem z dnia 18 grudnia 2008 r., skoro samo zdarzenie losowe miało miejsce już po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Wniosek ten winien zostać rozpoznany przez właściwy organ w odrębnym postępowaniu. Reasumując, przyjąć trzeba, że poczynione w tej sprawie ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organy administracji publicznej, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Z tych względów - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje podjęte zostało na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348) w zw. z art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. R.A.