III SA/Łd 305/16

Dnia 15 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uchyla zaskarżoną decyzję. Rektor Uniwersytetu Ł. decyzją z dnia [...] odmówił P.T. przyznania stypendiom doktoranckiego na rok akademicki 2014/2015. Odmowę uzasadnił uzyskaniem przez stronę zbyt niskiej liczby punktów w postępowaniu rekrutacyjnym i zajęciem przez to zbyt niskiej pozycji rankingowej. Decyzje tę doręczono pełnomocnikowi pocztowemu strony w dniu 24 listopada 2015 r. P.T. pismem oznaczonym datą 7 grudnia 2015 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją. Rektor Uniwersytetu Ł. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 200 ust. 1 i 3 oraz 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( tekst jedn. z 2012 r., poz. 572, ze zm.) umorzył postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że P.T. pismem z dnia 7 grudnia 2015 r. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto pismem z dnia 1 lutego 2016 r. wystąpił do Rektora UŁ o wydanie decyzji w związku z wcześniej wskazanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy., podnosząc okoliczność nieuzasadnionego wstrzymania procedury odwoławczej przez kierownika studiów doktoranckich. Organ odwoławczy zacytował przepisy art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. Ponadto wskazał, że w zawisłej sprawie wywołanej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy istotne znaczenie ma ustalenie statusu oskarżonego (?). Jak wynika bowiem z art. 200 ust. 1 ww. ustawy stypendium doktoranckie może otrzymywać uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich. Z akt postępowania wynika natomiast, że P.T. nie posiada takiego statusu, ponieważ decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich Nauk Geograficznych z dnia 4 listopada 2015 r. został on skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich. W zaistniałej sytuacji prowadzone w sprawie postępowanie stało się bezprzedmiotowe, gdyż nie jest możliwe przyznanie stypendium doktoranckiego osobie, która nie posiada wymaganego ustawą statusu prawnego. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. P.T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że decyzja z dnia [...] została mu doręczona w dniu 24 listopada 2015 r., zatem po ponad roku od jej wydania. Nie może on zatem ponosić konsekwencji rażącego zaniedbania ze strony organu. Sprawa dotyczy stypendium za okres kiedy był doktorantem Wydziału Nauk Geograficznych UŁ., wobec czego posiadał status do uzyskania stypendium. Nie jest konieczne, aby w chwili dochodzenia swoich praw posiadać status doktoranta, tym bardziej, że doręczenie decyzji po ponad roku wynikało z rażącego zaniedbania organu. Rektor Uniwersytetu Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że decyzję z dnia [...] doręczono skarżącemu znacznie po czasie jej wydania, to jest 24 listopada 2015 r., co było wynikiem niedopatrzenia organizacyjnego uczelni. Jednakże P.T. w dacie składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie posiadał statusu studenta studiów doktoranckich. W zaistniałej sytuacji Rektor uznał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ stroną postępowań dotyczących stricte uprawnień doktoranckich musi być osoba, która formalnie jest doktorantem, a więc wpisana na odpowiednia listę uczestników studiów doktoranckich. Skoro w tym przypadku było inaczej, postanowiono umorzyć postępowanie odwoławcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. z 2012 r., poz. 572, ze zm., dalej: ustawy), stypendium może otrzymywać uczestnik studiów doktoranckich. W dacie wydania przez organ I instancji decyzji o odmowie przyznania stypendium, to jest [...], P.T. był uczestnikiem studiów doktoranckich, bowiem decyzją Dziekana Nauk Geograficznych UŁ. z dnia 11 lipca 2014 r. przyjęty został na stacjonarne studia doktoranckie na rok 2014/2015. Jednak status uczestnika utracił w związku z wydaniem w dniu 4 listopada 2015 r. przez kierownika studiów doktoranckich decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich z powodu niewywiązywania się z obowiązków doktoranta. Decyzję tę doręczono P.T. w dniu 18 listopada 2015 r. Wobec niewniesienia przez niego odwołania decyzja ta stała się ostateczna w dniu 3 grudnia 2015 r. Wobec powyższego w roku akademickim 2014/2015 skarżący posiadał status uczestnika ww. studiów i w tym okresie miał prawo ubiegać się o przyznanie stypendium. Z posiadanego uprawnienia skorzystał, składając wniosek o przyznanie stypendium na rok akademicki 2014/2015. Skoro w listopadzie 2014 r. (rok akademicki 2014/2015) wydano decyzję o odmowie przyznania stypendium uczestnikowi studiów doktoranckich, to skarżący uprawniony jest do żądania skontrolowania niekorzystnego dla niego aktu. Uprawnienia tego, w ocenie Sądu, nie utracił mimo, że w kolejnym roku akademickim (od dnia 4 grudnia 2015 r.) nie był już uczestnikiem studiów doktoranckich. Za nieprawidłowe należy uznać, szczególnie w okolicznościach niniejszej sprawy, stanowisko Rektora, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mógł zostać rozpoznany, gdyż w dacie jego składania ( 7 grudnia 2015 r.) strona nie posiadała statusu uczestnika studiów doktoranckich. W myśl art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Doręczenie stronie decyzji z dnia [...], z przyczyn zależnych od uczelni, nastąpiło dopiero pod koniec listopada następnego roku, a więc po zakończeniu roku akademickiego 2014/2015. Tym samym pozbawiono ją możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy posiadała status uczestnika studiów doktoranckich. Stanowisko Rektora dotyczące bezprzedmiotowości postępowania byłoby uzasadnione, w świetle art. 200 ust. 1 ustawy, gdyby strona domagała się skontrolowania decyzji odmawiającej przyznania stypendium w roku akademickim 2015/2016, to jest gdy nie była uczestnikiem studiów. Skarżona obecnie decyzja nie mogłaby pozostać w obrocie prawnym nawet w przypadku zaakceptowania przez Sąd poglądu Rektora o bezprzedmiotowości postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania odwoławczego została wydana w następstwie wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy załatwiając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy może podjąć następujące rozstrzygnięcia: 1) decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji (art. 138 § 1 pkt 1), 2) decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub części i orzekającą w tym zakresie co do istotny sprawy (art. 138 § 1 pkt 2), 3) decyzję uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie I instancji w całości lub części (art. 138 § 1 pkt 2 in fine), 4) o umorzeniu postępowania odwoławczego (art. 138 § 1 pkt 3). Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Kodeks nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. Skoro art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, to w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości mając na uwadze treść art. 105 § 1 K.p.a. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że postępowanie odwoławcze może być umorzone (art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a.), kiedy strona cofnie odwołanie (art. 137 K.p.a.) lub odwołanie zostało wniesione przez osobę, która nie była uczestnikiem postępowania przed organem pierwszej instancji i nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. A zatem umorzenie postępowania odwoławczego może nastąpić jedynie w dwóch przypadkach, tj. gdy strona postępowania cofnie odwołanie (zażalenie) bądź w toku postępowania organ odwoławczy ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie. Wymienione powyżej okoliczności wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 marca 2003 r., sygn. akt II SA 1432/01, LEX nr 157627, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 2003/09). W sprawie nie doszło do skutecznego cofnięcia odwołania czy też uznania, że odwołanie wniesione zostało przez osobę, której nie przysługiwał w sprawie przymiot strony postępowania a organ wcześniej okoliczności tej nie zweryfikował. Tylko bowiem te okoliczności uzasadniały umorzenie postępowania odwoławczego. Natomiast w sytuacji, gdy jak wskazał Rektor w skarżonej decyzji, brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznawania w drodze postępowania administracyjnego, to wówczas stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. należało w takiej sytuacji uchylić decyzję i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzenie postępowania odwoławczego nie oznacza zniesienia postępowania prowadzonego w pierwszej instancji, skutkiem czego pozostaje wiążąca moc decyzji organu I instancji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 22 września 1999r., sygn. IV SA 2326/96, Lex nr 47893). Skoro w niniejszej sprawie w toku postępowania doszło do zmiany stanu faktycznego tego rodzaju, że postępowanie w sprawie o przyznanie stypendium, stało się zdaniem Rektora bezprzedmiotowe wobec skreślenia P.T. z lisy uczestników studiów doktoranckich, to prawidłowe byłoby stwierdzenie, że brak jest podstaw do decyzyjnego rozstrzygania w sprawie. Wobec tego organ odwoławczy w takiej sytuacji winien był podjąć rozstrzygnięcie na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., bowiem w takim przypadku zostałoby zniesione w całości postępowanie w tej sprawie. Sąd jednak przyjął, z przyczyn wyżej wymienionych, iż w niniejszej sprawie postępowanie nie jest bezprzedmiotowe, a zatem strona uprawniona jest do żądania, by organ odwoławczy skontrolował decyzję o odmowie przyznania jej stypendium za okres, gdy była uczestnikiem stacjonarnych studiów doktoranckich. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję. D.Cz.