III SA/Łd 310/17

Dnia 17 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2017 roku sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" oddala skargę. III SA/Łd 310/17 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z [...] (Nr [...]) Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2, art. 4, art. 6, art. 21 ust. 1, art. 26 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 349, ze zm.) [dalej: ustawa PROW 2014-2020]; § 2 ust. 1, § 4 ust. 1, § 5, § 11 ust. 2 pkt 1 i pkt 2, § 17 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 982, ze zm.) [dalej: rozporządzenie] po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez E.W. w sprawie przyznania pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania PROW 2014-2020 "Pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. w sprawie odmowy przyznania wskazanej pomocy. Jak wynika z załączonych akt administracyjnych, w dniu 29.04.2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego PROW 2014-2020. W dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego w Łęczycy wydał decyzję na mocy której odmówił przyznania pomocy finansowej, argumentując że strona nie spełnia warunku określonego w § 11 ust. 2 rozporządzenia. Strona skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. W odwołaniu wskazała, że przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 18 Konstytucji RP w zakresie w jakim uniemożliwia przyznanie pomocy małżonkom gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa. Do odwołania załączyła kopię pierwszej strony aktu notarialnego - umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność ustawową. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy szeroko zacytował mające w sprawie zastosowanie przepisy. W szczególności wskazał na treść § 11 rozporządzenia, zgodnie z treścią którego "1. W przypadku gdy o pomoc ubiegają się oboje małżonkowie i oboje spełniają warunki jej przyznania, pomoc przyznaje się tylko jednemu z nich, co do którego współmałżonek wyraził pisemną zgodę. 2. Pomoc może być przyznana osobie fizycznej, w przypadku gdy: 1) jej małżonek w okresie poprzedzającym 18 miesięcy przed dniem złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie rozpoczął urządzania gospodarstwa oraz w stosunku do małżonka nie zaistniały czynności i zdarzenia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w § 4 ust. 4; 2) małżonkowi, zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem, nie przyznano pomocy: a) na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem albo przyznano pomoc, z tym że zostało stwierdzone wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 21 ust. 2 i 3, albo uchylono decyzję o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 21 ust. 4, b) w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom " objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, chyba że pomoc została przyznana, lecz nie została wypłacona z powodu: rezygnacji z przyznanej pomocy lub -niedopełnienia przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, lub niezłożenia wniosku o płatność." Jak dalej wyjaśnił organ II instancji, E.W. jak wynika z jej oświadczenia i wniosku pozostaje w związku małżeńskim ze Z. W. Z odwołania wynika, że między małżonkami wyłączona została wspólność majątkowa małżeńska. Kierownik Biura Powiatowego w treści zaskarżonej decyzji wskazał, że nie został spełniony warunek określony w § 11 ust. 2 rozporządzenia, gdyż małżonek wnioskodawczyni – Z. W. prowadzi własne gospodarstwo rolne i występował o przyznanie środków pomocowych z funduszy Unii Europejskiej, czego potwierdzeniem są dane w bazie KRUS oraz corocznie składane wnioski o przyznanie płatności z funduszy Wspólnej Polityki Rolnej począwszy od 2004 roku. Ponadto Z. W. zarejestrował siedziby stada, a w siedzibie zarejestrowanej w dniu 12.02.2008 r. nadal utrzymywane jest bydło. Organ I instancji dodał, że małżonek wnioskodawczyni mógł prowadzić gospodarstwo rolne w okresie wcześniejszym niż 18 miesięcy przez złożeniem wniosku o pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników tyle, że nie powinien on występować o pomoc określoną w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W ocenie organu odwoławczego zarzuty odwołania nie znajdują uzasadnienia. Organ wskazał, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania premie dla młodych rolników. Przyznanie pomocy finansowej uzależnione jest od spełnienia szeregu warunków, w tym warunku rozpoczęcia urządzania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 k.c. przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, lecz nie wcześniej niż w okresie 18 miesięcy przed dniem złożenia tego wniosku, a przed dniem rozpoczęcia urządzania gospodarstwa wnioskodawca nie może korzystać z określonych programów pomocowych z funduszy Unii Europejskiej oraz posiadać zwierząt gospodarskich objętych obowiązkiem zgłoszenia do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt. Warunek niekorzystania z środków pomocowych oraz nieposiadania zwierząt gospodarskich dotyczy również małżonka rolnika, o czym stanowi § 11 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem pomoc może być przyznana osobie fizycznej, w przypadku gdy jej małżonek w okresie poprzedzającym 18 miesięcy przed dniem złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie rozpoczął urządzania gospodarstwa oraz w stosunku do małżonka nie zaistniały czynności i zdarzenia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w 4 ust. 4. Jak wynika z danych zawartych w systemach informatycznych Agencji Z. W. od 2004 roku uczestniczy w programach pomocowych finansowanych z funduszy Unii Europejskiej, w tym płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Małżonek strony posiada również zarejestrowaną siedzibę stada, w której utrzymuje bydło od 2008 roku. Zatem przed dniem złożenia wniosku przez E.W. jej małżonek Z. W. rozpoczął urządzanie gospodarstwa rolnego w okresie wcześniejszym niż 18 miesięcy przed złożeniem wniosku. Zdaniem organu odwoławczego, ustawodawca nie różnicuje sytuacji osób mających rozdzielność majątkową i posiadających dwa odrębne gospodarstwa. Przepis § 11 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia stanowi o małżonku wnioskodawcy, dlatego też organy ARiMR każdorazowo badają czy wnioskodawca jest w związku małżeńskim i czy małżonek uczestniczył w programach pomocowych i czy rozpoczął urządzanie gospodarstwa rolnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia "uznaje się, że osoba fizyczna rozpoczęła urządzanie gospodarstwa, jeżeli stała się właścicielem lub weszła w posiadanie gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha. " Jednym z warunków przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest posiadanie działek rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, a zatem skoro Z. W. otrzymywał od 2004 roku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego to oznacza, że posiadał od tego czasu gospodarstwo rolne. Sumując organ odwoławczy stwierdził, że E.W. nie spełniała warunków do otrzymania pomocy w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników, gdyż jej małżonek rozpoczął urządzania gospodarstwa rolnego wcześniej aniżeli 18 miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie tej pomocy. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności § 11 ust. 2 rozporządzenia organ wskazał, że organy administracji nie badają zgodności ustaw i rozporządzeń z Konstytucją RP. Organy ARiMR działają na podstawie prawa i wykonują normy zawarte w ustawach i rozporządzeniach. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny nie dokonywał oceny konstytucyjności wyżej wymienionych przepisów rozporządzenia, a zatem przepisy te obowiązują i powinny być respektowane przez organy stosujące prawo. Kompetencję do badania zgodności ustaw z Konstytucją posiada Trybunał Konstytucyjny, a brak jego orzeczenia w tym przedmiocie oznacza domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E.W. zarzuciła wydanie spornej decyzji z naruszeniem prawa, w oparciu o przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, który – w jej ocenie - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 18 Konstytucji RP w zakresie w jakim uniemożliwia przyznanie pomocy małżonkom gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne. W związku z powyższym wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 12.09.2016 r. W uzasadnianiu skargi podniosła, że wraz z mężem posiadają odrębne gospodarstwa rolne, które nie są ze sobą związane funkcjonalnie, organizacyjnie lub ekonomicznie. Jednocześnie, jak podnosiła, spełniła wszystkie wymagania aby otrzymać pomoc finansową na operację typu "Premie dla młodych rolników". Stwierdziła, iż przepis § 11 rozporządzenia budzi zasadnicze wątpliwości odnośnie jego zgodności z art. 32 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 18 Konstytucji RP. Przepis ten narusza zasadę równości oraz zakaz dyskryminacji. Różnicuje on sytuację podmiotów podobnych - z jednej strony osób fizycznych po raz pierwszy rozpoczynających prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, które pozostają w związku małżeńskim, oraz - z drugiej strony osób fizycznych po raz pierwszy rozpoczynających prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, które nie pozostają w związku małżeńskim. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie jego zgodności z obowiązującym prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], stosownie do którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji (postanowienia) w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego (lit. a) lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym (lit. c). Z kolei, jak stanowi art. 135 ustawy p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prowadzenia działalności rolniczej przez męża skarżącej, której rozpoczęcie wykracza poza okres 18 miesięcy od daty złożenia przez skarżącą wniosku o wsparcie finansowe. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 982) [dalej: rozporządzenie Ministra Rolnictwa] pomoc przyznawana jest osobie fizycznej, która rozpoczęła urządzanie gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, lecz nie wcześniej niż w okresie 18 miesięcy przed dniem złożenia tego wniosku i spełniła inne warunki przewidziane w § 2 ust. 1 pkt 2 -7 tego rozporządzenia. Ponadto zgodnie z § 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa pomoc może być przyznana osobie fizycznej w przypadku, gdy: 1) jej małżonek w okresie poprzedzającym 18 miesięcy przed dniem złożenia przez nią wniosku o przyznanie pomocy nie rozpoczął urządzania gospodarstwa oraz w stosunku do małżonka nie zaistniały czynności i zdarzenia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2 (małżonek nie wystąpił o przyznanie płatności na podstawie przepisów o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych lub przepisów o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, lub płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, lub przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego lub innych form pomocy finansowej z środków unijnych, a także nie był posiadaczem zwierząt gospodarskich objętych obowiązkiem zgłoszenia do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt i nie prowadził działu specjalnego produkcji rolnej). Jak przy tym wynika z ustaleń poczynionych przez organy, mąż skarżącej – Z. W. prowadzi własne gospodarstwo rolne i występował o przyznanie środków pomocowych z funduszy Unii Europejskiej, czego potwierdzeniem są dane w bazie KRUS oraz corocznie składane wnioski o przyznanie płatności z funduszy Wspólnej Polityki Rolnej począwszy od 2004 roku. Z. W. zarejestrował także siedziby stada, a w siedzibie zarejestrowanej 12.02.2008 r. nadal utrzymywane jest bydło. Powyższe oznacza, iż przed dniem złożenia wniosku przez E.W. jej małżonek – Z. W. rozpoczął urządzanie gospodarstwa rolnego w okresie wcześniejszym niż 18 miesięcy przez złożeniem wniosku. Oznacza to, iż w myśl § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, nie jest możliwe przyznanie skarżącej pomocy w ramach pomocy finansowej na operacje typu "Premie dla młodych rolników" w ramach poddziałania "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Dodatkowo należy mieć na uwadze, iż rozporządzenie Ministra Rolnictwa w sposób bardzo jasny wymienia sytuacje uznawane za rozpoczęcie urządzania gospodarstwa rolnego, od których nie są przewidziane odstępstwa czy też wyjątki. W rozpoznanej sprawie organy nie kwestionowały istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej oraz posiadania odrębnego majątku w postaci gospodarstwa rolnego – odrębnego organizacyjnie, technicznie i ekonomicznie, co podkreślała skarżąca. Nie sposób przy tym przyjąć, że brak odpowiedniej regulacji prawnej, odnoszącej się do takich szczególnych sytuacji, która uwzględniałaby racje skarżącej, jest wynikiem niedopatrzenia ze strony ustawodawcy i jako taka uznana mogłaby być za błąd legislacyjny i stanowić podstawę do stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP takiego rozwiązania. W ocenie Sądu, zasadą jest bowiem, że wszelkie świadczenia z tytułu uczestnictwa w programach unijnych obejmują również prowadzącego gospodarstwo rolne współmałżonka rolnika, niezależnie od tego, czy małżonkowie pozostają w stanie rozdzielności majątkowej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa, stwierdzić należy, że w przypadku małżonków, którzy ubiegają się o pomoc z środków unijnych, zasada ta nie została naruszona. Z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Podmioty różniące się mogą być natomiast traktowane odmiennie. Nakaz równego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej kategorii dotyczy nie tylko ustawodawcy, ale także każdego, kto dokonuje stosowania czy wykładni przepisów prawa. Pamiętać przy tym należy, że konstytucyjna zasada równości wobec prawa nie może być rozumiana jako wartość bezwzględna. Jej granice wyznaczają też inne zasady konstytucyjne oraz przepisy szczególne. O naruszeniu konstytucyjnej zasady równości można mówić, gdy w tożsamej sytuacji różnicuje się prawa jednostki. W rozpoznawanej sprawie do takiego zróżnicowania nie doszło. Reasumując, kontrola zaskarżonej decyzji w granicach zakreślonych rozstrzygnięciem, nie daje Sądowi podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organy przy jej wydaniu prawa materialnego, ani też naruszenia prawa procesowego, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zgodnie z art. 200 tej ustawy, zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, przysługuje skarżącej od organu w wypadku uwzględnienia skargi, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. R.A.