III SA/Łd 314/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. sprzeciwu R. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 314/18 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 15 marca 2018 r. R. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2016 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci w wieku 8 la, 19 lat i 20 lat. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2 oraz gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą grunty uprawne o powierzchni 20,07 ha oraz grunty leśne o powierzchni 2,4 ha. Ze złożonego oświadczenia wynika nadto, że jedyny miesięczny dochód rodziny skarżącego stanowi kwota 2.990, 78 zł obliczona na podstawie obwieszczenia Prezesa GUS z 22 września 2017 r., jako dochód z gospodarstwa o powierzchni 13,9268 ha przeliczeniowych. Skarżący oświadczył także, że dysponuje oszczędnościami w kwocie 1.500 zł, zgromadzonymi na rachunku bankowym. Ponadto w dniu 9 maja 2018 r. skarżący wykonując zarządzenie starszego referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2018 r., złożył do akt sprawy wyjaśnienia, co do posiadanych pojazdów i maszyn rolniczych, wskazując ich szacunkową wartość, dodatkowych dochodów otrzymywanych przez małżonkę z tytułu świadczeń wypłacanych przez MOPS w A. oraz wyciągi z posiadanego rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 22 maja 2018 r., III SA/Łd 314/18 starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał, iż przedstawione przez skarżącego informacje, co do jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, w szczególność posiadanie zgromadzonych oszczędności i pozyskiwania stałych dochodów, pozwalają na stwierdzenie, iż wniosek skarżącego zasługuje jedynie w części dotyczącej przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżący wniósł sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, to jest również poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wskazał, iż zgromadzone oszczędności w kwocie 1.500 zł, na które powołuje się referendarz były przeznaczone na organizacje I Komunii Świętej najmłodszego dziecka, która miała miejsce w dniu 6 maja 2018 r. Cała powyższa kwota została przeznaczona na zakup stroju, organizację skromnego przyjęcia dla najbliższych oraz zakup pamiątek liturgicznych. Do organizacji powyższej uroczystości skarżący przygotowywał się i gromadził na ten cel środki przez kilka lat. Tym samym argumentację referendarza sądowego uznać należy za błędną, a wniosek skarżącego przyznanie o prawa pomocy w zakresie całkowitym uznać należy za zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej: p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie R. W. wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto co istotne, zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z treści powyżej powołanych przepisów wynika zatem, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż kwestią sporną pozostaje prawidłowość przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej skarżącego, w następstwie której stronie przyznano prawo pomocy jedynie w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu ocena ta została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez stronę skarżącą. Jak wynika bowiem załączonego do skargi urzędowego formularza PPF oraz dodatkowych informacji przedłożonych na żądnie referendarza sądowego, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trójką dzieci w wieku odpowiednio: 8, 19 i 20 lat. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2 oraz gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą grunty uprawne o powierzchni 20,07 ha oraz grunty leśne o powierzchni 2,4 ha. Strona posiada nadto tytuł prawny (zarówno jako właściciel, jak i współwłaściciel) do czterech samochodów oraz ciągników i maszyn rolniczych użytkowanych w ramach prowadzonego gospodarstwa, o wartości określonej przez stronę. Ze złożonego oświadczenia wynika, że jedyny miesięczny dochód rodziny skarżącego stanowi kwota 2.990, 78 zł obliczona na podstawie obwieszczenia Prezesa GUS z 22 września 2017 r., jako dochód z gospodarstwa o powierzchni 13,9268 ha przeliczeniowych. Ponadto rodzina skarżącego otrzymuje środki finansowe wypłacane przez MOPS w A.. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, iż wbrew stanowisku strony skarżącej, referendarz sądowy w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji majątkowej, w następstwie czego zasadnie odmówił przyznania R. W. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych przez stronę danych, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej, wynika bowiem, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a w myśl art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a uzasadniało przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje argumentacja skarżącego, co do gromadzenia i przeznaczenia oszczędności we wskazanej przez skarżącego wysokości 1.500 zł, na organizację I Komunii Świętej najmłodszego syna. Odnosząc się do powyższego wskazać w pierwszej kolejności należy, iż dokonując oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy brana jest pod uwagę ogólna sytuacja finansowa strony wnioskującej, w tym uzyskiwane przez nią dochody, jak i zgromadzone oszczędności. Dokonując oceny w powyższym aspekcie, zarówno referendarz, jaki sąd nie dokonują gradacji celów na jakie gromadzi, czy też przeznacza posiadane środki finansowe strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy. Ocenie w tym przypadku podlega jedynie sytuacja majątkowa wnioskodawcy dokonywana na podstawie przedłożonych przez niego informacji, pod kątem jego możliwości całkowitego, częściowego bądź też brak jakichkolwiek możliwości partycypowania w kosztach wszczętego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i jego rodziny. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, iż okoliczność przeznaczenia zgromadzonych środków na organizację przyjęcia komunijnego skarżący przedstawił dopiero na etapie wniesionego sprzeciwu. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy i deklarując posiadane oszczędności nie wspomniał, że są one przeznaczone na płacenie tej, niewątpliwie kosztownej uroczystości. Tym samym trudno stawiać zarzut referendarzowi sądowemu, iż rozstrzygając w przedmiocie wniosku skarżącego pominął powyższa okoliczność. Po drugie wskazać należy, iż z przedłożonych przez skarżącego dodatkowych informacji, w tym wyciągów z rachunku bankowego za okres listopad 2017 – kwiecień 2018, a więc w dacie wnoszenia skargi i wniosku o prawo pomocy, wynika, że skarżący uzyskiwał dochody z tytułu produkcji mleka i sprzedaży mleka (miesięczne na konto skarżącego dokonywane przez A. wysokości pomiędzy 900- 1650 zł ), otrzymał zapłatę za sprzedaż bydła (faktura z 16 kwietnia 2018 r. na kwotę 12.001,55 zł), zaliczkę na płatności bezpośrednie w kwocie 15.950, 47 zł (wpłata z dnia 17 listopada 2017 r.), czy też otrzymał zwrot podatku akcyzowego w wysokości 1.277,48 z (wpłata w dniu 30 kwietnia 2018 r.). Powyższe w zestawieniu z wskazanymi we wniosku wydatkami skarżącego czynią zasadnym stwierdzenie, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a uzasadniało przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy zakresie całkowitym, a tym samym przedmiotowy sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić bowiem należy, iż stosownie do powołanych wcześniej przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać również należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. e.o.