III SA/Łd 320/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział III - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" sp. z o.o. we W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. we W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. AG III SA/Łd 320/14 U z a s a d n i e n i e "A" spółka z o.o. we W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu wniosku z dnia 3 lutego 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych strona skarżąca wskazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł (z czego 46.000 zł zostało wniesione aportem w postaci mebli biurowych), wartość środków trwałych wynosi 7.000 zł. Spółka nie ma konta bankowego, jedynym kosztem działalności jest opłata za telefon wysokości 35 zł, a strata za rok 2013 to 1895,53 zł. Strona podała, że "przedmiotem działalności spółki jest przede wszystkim: zarządzanie, doradztwo, szkolenie i dopóki prezes zarządu ma możliwość komunikowania się ze światem zewnętrznym, oferując i negocjując w zakresie produktów oferowanych przez spółkę oraz pozywając, dopóty istnieje zdolność operacyjna do prowadzenia działalności gospodarczej". Strona skarżąca podkreśliła, że "prowadzi wiele zaawansowanych procesowo sporów sądowych o znacznych wartościach przedmiotu sporu, a zasądzone odszkodowania będą stanowiły przychód dla spółki." W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2014 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a., spółka została wezwana do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów, które umożliwiłyby pełną ocenę stanu majątkowego i zdolności płatniczych spółki. Z załączonych do pisma z dnia 8 maja 2014 r. dokumentów wynika, że w trzecim i czwartym kwartale 2013 r. spółka nie osiągnęła żadnych obrotów, natomiast nabyła towary i usługi na łączną kwotę 1297,36 zł. Strona nie nadesłała natomiast kopii deklaracji dla podatku VAT złożonej za okres rozliczeniowy w 2014 roku, jak również zeznań dla podatku dochodowego za lata 2012 i 2013. Spółka nie wskazała również tytułu prawnego do nieruchomości będącej siedzibą spółki i nie udokumentowała wysokości ponoszonych w związku z tym kosztów. Nie wskazała także źródeł finansowania wydatków, mimo braku osiąganych przychodów, a jedynie oświadczyła, że "konieczność dopłat nie występuje, gdyż sytuacji spółki nie można określić jako trudną, a jedynie jako pozwalającą na kontynuację działalności". Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek spółki nie zasługuje na uwzględnienie nawet w części. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wysokość wpisu sądowego od skargi wynosi 100 zł, zaś kwota ewentualnych i przyszłych kosztów sądowych to 200 zł (opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł). Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy spółka powinna zatem wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie takich kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Powoływanie się na brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych w łącznej wysokości 300 zł (aktualnie 100 zł na obecnym etapie postępowania) daje podstawy do twierdzenia, że spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Z oświadczenia prezesa zarządu spółki wynika natomiast wprost, że "sytuacji spółki nie można określić jako trudną", co więcej nie stwierdził on wystąpienia konieczności zastosowania instytucji dopłat. Tymczasem nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm., dalej k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (post. NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., II FZ 702/11). Skoro zatem prezes zarządu spółki nie dostrzega konieczności dofinansowania spółki tak, aby mogła ona funkcjonować w obrocie, tym bardziej brak jest podstaw do przyjęcia, że koszty funkcjonowania spółki powinien przejąć Skarb państwa, a więc de facto pozostali obywatele, którzy w sposób pośredni finansowaliby prowadzenie sporów przez spółkę przed sądem administracyjnym. Po drugie, analiza przedstawionych kopii deklaracji dla VAT za dwa ostatnie kwartały 2013 r. wskazuje, że spółka nabywała towary i usługi, mimo że nie osiągała żadnych obrotów. Oznacza to, że posiadała bądź była w stanie uzyskać środki na pokrycie tych wydatków, a w konsekwencji uprawnione jest przyjęcie, że z tych samych źródeł jest w stanie pokryć koszty udziału w postpowaniu przed sądem administracyjnym. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że strona, mimo wyraźnej treści wezwania z dnia 25 kwietnia 2014 r., nie wskazała źródeł finansowania bieżącej działalności spółki. Ponadto w ocenie Referendarza sądowego przyznanie prawa pomocy spółce w rozpoznawanej sprawie stanowiłoby aprobatę dla sytuacji, w której spółka nie prowadzi efektywnej działalności gospodarczej (skoro nie osiąga przychodów), natomiast posiada jako podstawowy, a w zasadzie jedyny, majątek - meble o wartości 46.000 zł, których wartość znacznie przekracza kwoty wymaganych opłat w licznych postępowaniach sądowych prowadzonych przez skarżącą spółkę. Jednocześnie wypada zwrócić uwagę, że ustawodawca, przewidując możliwość przyznania prawa pomocy podmiotom niebędącym osobami fizycznymi, wprowadził rozwiązanie oparte na uznaniu. Otóż z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że nawet w przypadku, gdy podmiot nie posiada środków finansowych, prawo pomocy jedynie może zostać przyznane, co wyłącza powinne zachowanie Sądu. W konsekwencji, nawet w sytuacji, gdy z oświadczenia o majątku i dochodach wynikać będzie braków środków do partycypacji w kosztach postępowania, uprawnione jest oddalenie wniosku strony, jeśli nie stanie to na przeszkodzie realizacji prawa do sądu, które nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W niniejszej sprawie, prawo do sądu nie zostanie ograniczone, gdyż podmiot działający w formie spółki posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych (dopłata), a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Reasumując należy uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, gdyż wnioskodawca dysponuje możliwością zdobycia środków w sposób wynikający z przyjętej formy działania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu AG