III SA/Łd 34/05

Dnia 31 marca 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2005 roku sprawy ze skargi K. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] dnia [...] nr [...], 2. orzeka, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. III SA/Łd 34/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania K. D., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1972,80 zł za okres od 29 października 2004 r. do dnia 4 lutego 2004 r. Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 10 ust. 4 pkt 2, art. 76 ust. l, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001). W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...] Starosta [...] orzekł o przyznaniu K. D. statusu osoby bezrobotnej od dnia 21 października 2003 r. i przyznał zasiłek dla bezrobotnych, który skarżący pobierał w okresie od 29 października 2003 r. do 28 kwietnia 2004 r. W dniu rejestracji skarżący przedstawił zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2003 r. potwierdzające, że korzystał z zasiłku chorobowego w okresie od l lipca 2003 r. do 13 października 2003 r. oraz zaświadczenie lekarskie od lekarza rodzinnego z dnia 14 października 2003 r. potwierdzające zdolność do pracy od 14 października 2004 r. Organ wskazał, że z wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...], sygn. akt [...] oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] wynikało natomiast, że K. D. był uprawniony do zasiłku chorobowego od 9 maja 2003 r. do 4 lutego 2004 r. Starosta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania, uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] października 2003 r. o uznaniu K. D. za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 29 października 2003 r. do dnia 28 kwietnia 2004 r. w wysokości 120 % zasiłku podstawowego oraz decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 29 kwietnia 2004 r. i orzekł o uznaniu K. D. za osobę bezrobotną z dniem 5 lutego 2004 r. i przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 5 lutego 2004 r. do dnia 31 maja 2004 r. w wysokości 120 % zasiłku podstawowego oraz orzekł o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia l czerwca 2004 r. z powodu podjęcia pracy. Organ II instancji wskazał, że z uwagi na fakt, że K. D. pobierał jednocześnie zasiłek chorobowy i zasiłek dla bezrobotnych, zaszła konieczność stwierdzenia pobrania nienależnego świadczenia. W związku z powyższym Starosta [...] decyzją z dnia [...] września 2004 r., nr [...] orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie brutto 1972,80 zł za okres od dnia 29 października 2003 r. do dnia 4 lutego 2004 r. Od powyższej decyzji odwołał się K. D., kwestionując zasadność rozstrzygnięcia. Skarżący podniósł, że organ I instancji przy wydawaniu ww. decyzji źle obliczył wysokość nienależnie pobranego świadczenia. Organ odwoławczy stwierdził, że złożone odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 76 ust. l ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest zobowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl art. 76 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78. Zdaniem organu odwoławczego z uwagi na fakt, że skarżący pobierał zasiłek dla bezrobotnych przyznany decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...], od 29 października 2003 r. do 4 lutego 2004 r., pobierając także w tym czasie zasiłek chorobowy, zasadnym stało się stosownie do treści ww. przepisu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, żądanie Starosty [...] zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Organ wyjaśnił, że treść decyzji organu rentowego wskazuje, iż organ ten nie dokonał potrącenia na zasadach określonych w art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Ponadto K. D. nie informował o posiadaniu prawa do zasiłku chorobowego do dnia 4 listopada 2003 r. W dniu rejestracji przedstawił zaświadczenie lekarskie uzyskane od lekarza rodzinnego, które poświadczało zdolność do pracy skarżącego od 14 października 2003 r., mimo złożenia do Sądu Rejonowego w P. odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r., nr [...] w sprawie przedłużenia terminu pobierania zasiłku chorobowego. Organ odwoławczy nie zgodził się z argumentacją K. D., iż kwota nienależnie pobranego świadczenia wykazana w decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2004 r., nr [...] jest błędna, gdyż treść art. 76 ust. l ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy dokładnie precyzuje zasady ustalania wysokości nienależnie pobranego świadczenia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podał, iż nie mógł przewidzieć, jaki będzie wyrok Sądu, natomiast o wyroku natychmiast poinformował Urząd Pracy i chciał zwrócić pieniądze. Nie zgadza się tylko z naliczoną przez Urząd Pracy kwotą do zwrotu, twierdząc, iż wyliczenie jest nieprawidłowe. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2005 r. skarżący podał, iż zwolnienie lekarskie wystawione było do 4 lutego 2004 r. (lekarz wyliczył trzy miesiące), zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspekorat w B. zweryfikował to zwolnienie do 2 lutego 2004 r., co potwierdza pismo z dnia 4 sierpnia 2004 r., którego kserokopię otrzymał Urząd Pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. l cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § l sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § l wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie w ocenie sądu doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy – co wynika z art. 7 k.p.a. oraz zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W niniejszej sprawie istnieją rozbieżności między skarżącym a organami administracji co do okresu przyznania skarżącemu zasiłku chorobowego, a w szczególności co do jego daty końcowej. Według ustaleń organów administracji skarżącemu przyznano prawo do zasiłku chorobowego od 5 listopada 2003 r. na okres trzech miesięcy tj. do 4 lutego 2004 r., natomiast zdaniem skarżącego z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B. z dnia 4 sierpnia 2004 r. wynika, iż korzystał z zasiłku chorobowego w okresie od 1 lipca 2003 r. do 2 lutego 2004 r. Brak jest w aktach sprawy dowodu na to, iż organy administracji zwracały się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wyliczenie okresu pobierania przez skarżącego zasiłku chorobowego. Zauważyć należy, że wprawdzie skarżący zaświadczenie ZUS z dnia 4 sierpnia 2004 r. dołączył dopiero na etapie postępowania sądowego, ale obowiązkiem organów administracji było podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz czuwanie na tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, w szczególności zwrócenie się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o określenie okresu pobierania przez skarżącego zasiłku chorobowego, a nie własne dokonywanie wyliczenia tego okresu. Skoro organy administracji tego nie uczyniły, doszło do naruszenia art. 7, 8 i 9 k.p.a. a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organ I instancji powołał jako podstawę materialnoprawną żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku art.76 ust. 1 i 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001). Natomiast organ II instancji powołał ogólnie art. 76 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, nie wskazując odpowiedniego punktu tego przepisu. Zgodnie z treścią ust. 1 tego przepisu osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie zaś do ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach; 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie: 3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78. Jak wynika z treści cyt. przepisu w ustawie o promocji – art. 76 ust. 2 pkt 3 wymienia sytuację, w której za świadczenie nienależne należy uznać wypłacony zasiłek dla bezrobotnych za okres, za który osoba ta nabyła prawo do zasiłku chorobowego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie nie dokonał pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż skarżący był pouczony o warunkach nabycia i posiadania statusu osoby bezrobotnej (pkt II ppkt 8 informacji), ale to pouczenie nie dotyczyło przypadku skarżącego, który w dacie otrzymania zasiłku dla bezrobotnych nie miał przyznanego zasiłku chorobowego. Sam fakt, iż nabył i posiadał status osoby bezrobotnej nie powodował automatycznie tego, iż w momencie otrzymania zasiłku chorobowego wypłacony zasiłek dla bezrobotnych stawał się świadczeniem nienależnym. Pouczenie dotyczące konieczności zwrotu nienależnego świadczenia (pkt IV ppkt 10 informacji) nie wymieniało przypadku otrzymania zasiłku chorobowego. Skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych został wypłacony w czasie obowiązywania ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm.). W tym miejscu podnieść należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych zwracano uwagę na to, że art. 28 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy o zatrudnieniu nie wymienia sytuacji, w której za świadczenie nienależne można byłoby uznać wypłacony zasiłek dla bezrobotnych za okres, za który osoba ta nabyła prawo do zasiłku chorobowego. W art. 28 ust. 2 pkt 3 tej ustawy wymieniono bowiem jako świadczenia wypłacone jednocześnie za ten sam okres co zasiłek – jedynie emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, rentę szkoleniową i rentę rodzinną. Nie wymieniono zasiłku chorobowego. Odnosząc się do treści art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji stwierdzić należy, iż w sytuacji skarżącego nie można przyjąć, iż świadczenie pieniężne zostało wypłacone mimo zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania z uwagi na to, iż zasiłek dla bezrobotnych był wypłacony w momencie, gdy skarżący nie pobierał zasiłku chorobowego (wyrok Sądu przyznający skarżącemu prawo do zasiłku chorobowego jest dopiero z dnia 27 maja 2004 r., a decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2004 r.) Użycie słów mimo zaistnienia okoliczności oznacza, iż art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy dotyczy sytuacji, w której zasiłek dla bezrobotnych jest wypłacony, chociaż osoba, która go otrzymuje pobiera jednocześnie zasiłek chorobowy, a jest pouczona, iż nie może pobierać jednocześnie dwóch tych świadczeń. Odnośnie przesłanek zawartych w art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy zauważyć należy, iż rozpoczyna się od słów "osoba, która pobrała nienależne świadczenie obowiązana jest do jego zwrotu". Zdaniem Sądu użycie przez ustawodawcę czasu przeszłego do czynności pobierania świadczenia oznacza, iż zamiarem ustawodawcy było dokonanie oceny sytuacji prawnej tej osoby według przepisów obowiązujących w dniu jego pobierania. Z tym dniem bowiem i w momencie wypłacenia zasiłku chorobowego wypłacony uprzednio zasiłek dla bezrobotnych staje się świadczeniem nienależnym zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji. Skoro nie budzi wątpliwości, iż skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych został wypłacony w czasie obowiązywania ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a art. 28 tej ustawy nie mógł być podstawą do żądania zwrotu zasiłku, gdyż wypłacony zasiłek w sytuacji wypłacenia zasiłku chorobowego nie mógł być uznany za świadczenie nienależnie pobrane, to rozważyć należy czy art. 76 ustawy o promocji mógł być podstawą do żądania zwrotu świadczenia. Należy również zwrócić uwagę na to, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał pomniejszenia zasiłku chorobowego na zasadach określonych w art. 78 ustawy o promocji bowiem w dacie, od której przyznano skarżącemu prawo do zasiłku chorobowego obowiązywał art. 29 ustawy o zatrudnieniu, w którym również, podobnie jak w art. 28 tej ustawy zasiłek chorobowy nie był wymieniony. Niedokonanie zatem pomniejszenia zasiłku chorobowego przez ZUS wynikało z braku podstawy prawnej do takiego pomniejszenia, a nie z zaniedbania dokonania tej czynności. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji winny w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a ponadto rozważyć czy w przypadku skarżącego w ogóle była podstawa do żądania zwrotu wypłaconego zasiłku na gruncie obowiązywania ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a zatem czy nie doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego. Mając to na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 powołanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.