III SA/Łd 343/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant Asystent sędziego Agata Brolik-Appel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2006 roku sprawy ze skargi S. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu oddala skargę. III SA/Łd 343/06 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz. U. Nr 90 z 1998 r., poz. 575 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po analizie zgromadzonej dokumentacji i rozpatrzeniu odwołania od decyzji Nr 64 Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u S. K. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że z analizy przebiegu zatrudnienia i narażenia zawodowego wynika, że S. K. był zatrudniony w latach 1953 -1991 na stanowisku nauczyciela w wymiarze godzin dydaktycznych zgodnie z kartą oceny narażenia zawodowego z dnia 30 marca 2004r. oraz protokołami z postępowania wyjaśniającego z dnia 9 lutego 2005r. i 16 września 2005r. Prowadził liczne zajęcia dodatkowe związane z wysiłkiem głosowym. W 1981r. korzystał z urlopu dla poratowania zdrowia. Po przejściu na emeryturę w 1981r. zatrudniony był jako nauczyciel - wychowawca w bursie szkolnictwa zawodowego (w latach 1984 -1988) oraz na stanowisku nauczyciela w niepełnym wymiarze czasu pracy - 13/18 etatu (w latach 1988-1991). Ostatnie miejsce pracy S. K. to Zespól Szkół Zawodowych Nr [...] w Ł., ul. A. Aktualnie przebywa na emeryturze. S. K. został skierowany na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej przez Przychodnię Rejonową Nr [...] w Z., ul. B (data wystawienia skierowania – 9 września 2003 r.), co rodzi uzasadnione domniemanie, że lekarze badający i leczący zainteresowanego do dnia skierowania nie dopatrzyli się etiologii zawodowej w rozpoznanych u skarżącego chorobach, bowiem w przeciwnym wypadku dokonaliby zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, do czego obligowały ich przepisy dotyczące chorób zawodowych. Badania specjalistyczne wykonano w uprawnionych (zgodnie z przepisami § 5 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach orzeczniczych l i II stopnia tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz na wniosek strony w trybie odwoławczym w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. W wyniku badań specjalistycznych przeprowadzonych przez ww. placówki S. K. uzyskał dwukrotnie orzeczenia lekarskie o braku podstaw diagnostyczno-orzeczniczych do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu (orzeczenie WOMP Nr [...] z dnia 8 lipca 2004r. i orzeczenie lekarskie IMP Nr [...] z dnia 26 stycznia 2005r). W orzeczeniu WOMP (w części dotyczącej narządu głosu) w wyniku badań laryngologicznych, foniatrycznych i videostroboskopowych stwierdzono przerost lewego fałdu przedsionkowego, zanikowy nieżyt krtani, dysfonię hyperfunkcjonalną. W uzasadnieniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podano, że zmiany stwierdzone u badanego są następstwem przewleklego procesu zapalnego górnych dróg oddechowych. W orzeczeniu IMP (w części dotyczącej narządu głosu) w wyniku badań laryngologicznych, foniatrycznych i laryngovideostroboskopowych stwierdzono przewlekły prosty nieżyt krtani z cechami dysfoniii hyperfunkcjonalnej, przerost lewego fałdu przedsionkowego, przewlekły suchy nieżyt gardła. W uzasadnieniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej podano, że stwierdzone zmiany nie wykazują klinicznych cech choroby zawodowej, jakkolwiek ocena narażenia zawodowego potwierdza nadmierne obciążenie narządu głosu w okresie zatrudnienia w szkolnictwie (1953-1991). Przyczyną ich jest przewlekły stan zapalny błony śluzowej górnych dróg oddechowych. W ustaleniach klinicznych obu jednostek orzeczniczych nie wykazano zmian organicznych w zakresie krtani uznanych za typowe dla następstw nadmiernego wysiłku głosowego w postaci: guzków głosowych twardych. wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które uzasadniają rozpoznanie choroby zawodowej narządu głosu (poz. 15 wykazu) zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. Nie zgadzając się z treścią powyższego orzeczenia lekarskiego S. K. złożył skargę (pismo z dnia 10 lutego 2005r) do IMP w Ł. Instytut Medycyny Pracy (pismo z dnia 21 lutego 2005r.), po ponownej analizie całej dokumentacji lekarskiej i wyników przeprowadzonych badań, nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w orzeczeniu, bowiem schorzenia występujące u S. K. nie spełniają kryteriów wymaganych w wykazie chorób zawodowych i stąd nie mogą być uznane za następstwo pracy w szkolnictwie. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wskazał, że organ I instancji zaskarżoną decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu wydał w oparciu o dokumentację z przebiegu pracy zawodowej, gdzie uwzględnione zostało narażenie zawodowe oraz o negatywne orzeczenia lekarskie dwóch specjalistycznych, uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostek organizacyjnych służby zdrowia. Od powyższej decyzji odwołała się strona nie zgadzając się z jej treścią. W opinii strony odwołującej się kłopoty zdrowotne związane są z kilkudziesięcioletnią, wyczerpującą pracą w szkolnictwie, czego potwierdzeniem jest załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna. Ponadto odwołujący podnosił, iż praca w pełnym wymiarze godzin dydaktycznych w pewnych okresach zatrudnienia nie odzwierciedlała stanu faktycznego, bowiem dodatkowe zajęcia (wykłady, egzaminy) prowadzone w dni wole od pracy, zajęcia przygotowawcze, (olimpiady), dydaktyczno - wyrównawcze, zastępstwa, konsultacje, hospitacje przekraczały kilkakrotnie obowiązujące pensum. Ponadto Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, iż po zapoznaniu się z całością dokumentacji wystąpił pismem z dnia 25 stycznia 2006r. do IMP w Ł. o zajęcie stanowiska wobec ustaleń klinicznych obu jednostek orzeczniczych. IMP (pismo z dnia 16 lutego 2006r) po ponownej ocenie całości dokumentacji lekarskiej nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w orzeczeniu Nr [...] z dnia 26 stycznia 2005r. Przeprowadzone w IMP badania laryngologiczne, foniatryczne i laryngovideostroboskopowe nie potwierdziły stwierdzonego w WOMP zanikowego nieżytu krtani, natomiast ujawniły prosty nieżyt krtani i suchy nieżyt gardła, które różnią się stopniem zaawansowania zmian na błonach śluzowych, ale żaden z wymienionych nieżytów nie ma związku z nadmiernym wysiłkiem głosowym i nie jest wymieniony w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że związku z uwagami strony (zgłoszonymi PWIS w dniu 10 marca 2006r.) pod kątem błędów w orzeczeniu lekarskim nr [...], w którym podano niewłaściwy PESEL, nr miejsca zamieszkania, okres narażenia zawodowego i adres bursy szkolnictwa zawodowego, wystąpił pismem z dnia 20 marca 2006r. do Przychodni Chorób Zawodowych IMP o dokonanie korekty ww. orzeczenia. Skorygowane orzeczenie przesłano PWIS w Ł. w dniu 5 kwietnia 2006r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. stwierdził, oceniając zgromadzony materiał dowodowy, uzupełniony w postępowaniu odwoławczym o dodatkowe wyjaśnienia (opinia uzupełniająca z dnia 16 lutego 2006r.) udzielone przez IMP w Ł., że materiał ten jest wystarczający do wydania decyzji i dostatecznie uzasadnia brak podstaw do stwierdzenia u S. K. choroby zawodowej narządu głosu. Występujące u badanego zmiany chorobowe w krtani mają charakter przewlekłego procesu zapalnego błony śluzowej górnych dróg oddechowych pozostającego bez związku z warunkami pracy. Stwierdzono zaburzenie czynnościowe głosu o typie dysfonii hyperfunkcjonalnej, która nie jest schorzeniem występującym jako samodzielna jednostka chorobowa, wymienionym w wykazie chorób zawodowych, bowiem w świetle wykazu chorób zawodowych narządu głosu (poz. 15 wykazu) dysfonia hyperfunkcjonalna musi występować w powiązaniu z niedowładem mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni, a tego typu schorzenie u S. K. nie występuje, co wyraźnie zostało stwierdzone w obu orzeczeniach. Organ II instancji wyjaśnił, że samo narażenie na nadmierny wysiłek głosowy, nawet w wymiarze znacznie przekraczającym obowiązujące nauczyciela pensum, nie jest jednoznaczne z powstaniem choroby zawodowej, lecz tylko jednym z elementów mogących wpłynąć na zaistnienie zawodowego schorzenia. Nie wszystkie bowiem zmiany chorobowe narządu głosu, nawet mające związek z wykonywaną pracą, są uznawane za chorobę zawodową, lecz jedynie te, które są wymienione w wykazie chorób zawodowych, a takich chorób u S. K. nie rozpoznano, co wyraźnie zostało stwierdzone w obu orzeczeniach. Zarówno orzeczenie lekarskie WOMP, jak i orzeczenie IMP są zbieżne w ocenie występujących schorzeń, które nie dają kwalifikacji jako choroba zawodowa, a za ich przyczynę należy przyjąć schorzenia pozostające bez związku z warunkami pracy. Organ odwoławczy wskazał, iż państwowy inspektor sanitarny nie może stwierdzić choroby zawodowej, jeżeli właściwa jednostka orzecznicza nie dokonała rozpoznania klinicznego choroby zawodowej i wypowiada się w danej sprawie negatywnie, co w tym przypadku miało miejsce dwukrotnie. Ponadto organ wskazał, iż zgodnie z § 2 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002r. roszczeń w przypadku choroby zawodowej narządu głosu można dochodzić w okresie dwóch lat od ustania narażenia zawodowego, a okres ten w przypadku S. K. został znacznie przekroczony, gdyż zakończył on pracę zawodową w 1991 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, że nie zostały spełnione wymogi zawarte w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, zasadne jest więc utrzymanie w mocy decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o wydanie pozytywnego dla niego orzeczenia. Skarżący podniósł, iż w szkolnictwie pracował od 1953 r. Skarżący powtórzył zarzuty wskazane w odwołaniu dotyczące błędów w orzeczeniu IMP. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wnosił o jej oddalenie. Podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy o uznanie choroby zawodowej, zawsze uwzględniane są wszelkie dodatkowe dokumentacje, w tym również dokumentacje medyczne pacjenta z przebiegu leczenia, co w tym przypadku też miało miejsce. Ponadto wskazał, iż IMP skorygował orzeczenie lekarskie z dnia 26 stycznia 2005 r., w którym mylnie podano PESEL skarżącego, miejsce zamieszkania, okres narażenia zawodowego i adres bursy szkolnictwa zawodowego. Organ stwierdził, iż powoływanie się przez skarżącego na wieloletnie narażenie zawodowe nie stanowi wystarczającej podstawy dla stwierdzenia choroby zawodowej. W głosie do protokołu z dnia 20 listopada 2006 r. skarżący przedstawił zarzuty dotyczące pracy badających go lekarzy. Ponadto skarżący wskazał na przewlekłość prowadzonego przez organy administracji postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził takiego naruszenia przepisów, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Zgodnie z § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym "narażeniem zawodowym". Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażenia na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków, w jakich praca była świadczona, a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Dla obalenia tego domniemania niezbędne jest wykazanie, jakie konkretnie przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na jej powstanie. Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie pozostające w związku przyczynowym z pracą. Podstawowym obowiązkiem organów administracji jest więc ustalenie czy praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej oraz ustalenie, czy choroba stwierdzona u pracownika jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych. W niniejszej sprawie, w dniu 30 marca 2004 r. została sporządzona ocena narażenia zawodowego skarżącego, w której stwierdzono, że S. K. był zatrudniony na stanowisku nauczyciela w narażeniu na wysiłek głosowy. Organy administracji obu instancji przyjęły więc, że skarżący wykonując zawód nauczyciela w latach od 1953 r. do 1991 r. pracował w warunkach stwarzających ryzyko choroby zawodowej narządu głosu. W wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. pod pozycją 15 wymienione są przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat: 1) guzki głosowe twarde, 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, 3) niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Stosownie do § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim [...] oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Zauważyć należy, iż warunkiem koniecznym stwierdzenia przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego choroby zawodowej jest uprzednie rozpoznanie jej przez właściwe do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej medyczne jednostki orzecznicze. Jednostkami właściwymi dla rozpoznania choroby zawodowej są jednostki wskazane w przepisie § 5 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Są nimi zatem Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł., na których opinie powołano się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji organu I instancji. W orzeczeniach uprawnionych do rozpoznania chorób zawodowych jednostek służby zdrowia stwierdzono, że rozpoznane u skarżącego choroby narządu głosu nie wykazują klinicznych cech choroby zawodowej. Przyczyną stwierdzonych zmian jest przewlekły stan zapalny błony śluzowej górnych dróg oddechowych. W tej sytuacji, gdy dla rozpoznania choroby zawodowej niezbędne jest wystąpienie jednocześnie dwóch przesłanek – pracy w warunkach narażających na zachorowanie, co w tym przypadku nie jest w sprawie kwestionowane oraz stwierdzenie choroby zawodowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia – przewlekłej choroby narządu głosu, która nie została stwierdzona, to brak tej drugiej przesłanki nie pozwala na stwierdzenie choroby zawodowej. Stosownie do § 2 powołanego rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Przeprowadzone postępowanie dowodowe przez organy administracji wykazało, iż w przypadku skarżącego zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej i jej rozpoznanie nie nastąpiło w czasie zatrudnienia w narażeniu zawodowym, ani też udokumentowane objawy chorobowe nie wystąpiły w okresie 2 lat po jego zakończeniu. Nie każda choroba narządu głosu może być uznana za chorobę zawodową, ale tylko ta, która została wymieniona w wykazie chorób zawodowych i stwierdzona przez uprawnione podmioty, a dla wyniku sprawy nie jest w tej sytuacji wystarczające, że skarżący przez wiele lat pracował w warunkach narażenia na nadmierny wysiłek głosowy. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących sposobu traktowania pacjentów przez lekarzy, zatrudnionych w jednostkach służby zdrowia uprawnionych do stwierdzenia choroby zawodowej, zauważyć należy, iż Sąd nie jest uprawniony do oceny ich pracy. Tego rodzaju uwagi należy kierować do kierownika jednostki służby zdrowia zatrudniającej lekarza orzecznika. Za uzasadniony należy uznać zarzut skargi dotyczący przewlekłości prowadzonego przez organy administracji postępowania administracyjnego, naruszenie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.