III SA/Łd 345/17

Dnia 9 maja 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B.B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.B. na decyzje [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o braku potrzeby kształcenia specjalnego postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 345/17 Uzasadnienie B.B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o braku potrzeby kształcenia specjalnego. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i wnuczką (wobec której jest rodziną zastępczą). Rodzina mieszka w 100-metrowym domu. Łączne dochody rodziny, na które składają się emerytury skarżącej i jej męża oraz alimenty, świadczenia z pomocy społecznej i świadczenie wychowawcze 500+ na rzecz jej wnuczki, wynoszą około 4500 zł netto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała na miesięczne wydatki, zobowiązania, zły stan zdrowia i stwierdziła, że nie stać jej na uiszczenie kosztów sądowych. W oświadczeniu złożonym przy piśmie z dnia 18 kwietnia 2017 r. skarżąca podała także, że jej wnuczka posiada książeczkę mieszkaniową z wkładem 15000 zł, a w piśmie z dnia 4 maja 2017 r. wskazała, że co miesiąc odkłada 200 zł, żeby zapewnić w przyszłości wnuczce życiowy start, oraz że kupiła wnuczce komputer, wydając na niego 2350 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że łączna wysokość dochodów osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącej kształtuje się na poziomie ok. 4500 zł netto. W ocenie referendarza sądowego dochód ten jest wystarczający na uiszczenie w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Warto przy tym podkreślić, że na obecnym etapie postępowania (po odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie w terminie wpisu sądowego od skargi w kwicie 200 zł) jedynym kosztem postępowania jest wpis od ewentualnego zażalenia w wysokości 100 zł. Skoro skarżąca wraz z mężem i wnuczką osiągają dochody w kwocie znacznie przewyższającej wpis sądowy czy też wpis od zażalenia, to uznać należy, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może przeznaczyć pokrycie tych kosztów. Do tego skarżąca jest w stanie wygospodarować co miesiąc 200 zł, zbierając oszczędności dla wnuczki. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf