III SA/Łd 352/16

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za maj 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. III SA/Łd 352/16 U Z A S A D N I E N I E A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za maj 2013 roku. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając wypełniony formularz wniosku na urzędowym druku "PPPr". Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynika, że Spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z załączonego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że przedmiotem działalności spółki jest sprzedaż hurtową paliw i produktów ropopochodnych. Z oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wynika, że spółka posiada kapitał zakładowy w wysokości 100.000 zł, nie posiada żadnych składników majątku. W uzasadnieniu prezes spółki wskazała, że spółka nie ma żadnych środków na uiszczenie wpisu sądowego, zobowiązania przewyższają aktywa, toczy się wobec spółki postępowanie egzekucyjne. W wykonaniu zarządzenia St. Referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a., spółka została wezwana do nadesłania odpisu ostatniego posiadanego bilansu oraz rachunku zysków i strat, wskazania źródła i kwoty środków wydatkowanych na finansowanie bieżącej działalności spółki, w tym na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w wyboru, odpisu ostatniego złożonego przez spółkę zeznania podatkowego dla podatku dochodowego od osób fizycznych, odpisów składanych deklaracji dla VAT za ostatnie 3 miesiące, wyciągów z rachunków bankowych oraz informacji o dokonywanych dopłatach w trybie art. 177 k.s.h. – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik spółki oświadczył, że spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej od dwóch lat. Wobec powyższego spółka nie dostarczyła mi ostatniego posiadanego bilansu ani rachunku zysków i strat, odpisów zeznań ani deklaracji podatkowych, jak również informacji o dokonywanych dopłatach w trybie art. 177 k.s.h. W odniesieniu do zobowiązania wskazania źródła i kwoty środków wydatkowanych na finansowanie bieżącej działalności pełnomocnik wyjaśnił, że spółka nie prowadzi działalności, nie posiada aktywów. Okoliczności związane z wynagrodzeniem pełnomocnika nie powinny być zaś brane pod uwagę przez sąd, gdyż wynagrodzenie i źródło jego finansowania są kwestiami ustalanymi wyłącznie między pełnomocnikiem i klientem i są objęte tajemnicą adwokacką. Jednocześnie adw. T. S. podał, że spółka nie dokonała zapłaty za prowadzenie sprawy. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej - p.p.s.a. Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tego artykułu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego artykułu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, w tym także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Od Referendarza sądowego zależy natomiast uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W niniejszej sprawie z oświadczeń skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy bezspornie wynika jedynie, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 100.000 zł. Twierdzenia zawarte w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach, że spółka nie osiąga dochodów, gdyż nie prowadzi działalności, a jej rachunki bankowe zostały zajęte nie zostały w żaden sposób potwierdzone przez spółkę. Wyjaśnienia wymaga, że spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji ani upadłości, a "jedynie" nie prowadzi działalności gospodarczej, co nie oznacza, że funkcjonowanie spółki nie generuje żadnych kosztów. Co więcej, funkcjonowanie takiej spółki w obrocie gospodarczym musi znaleźć odzwierciedlenie w odpowiednich zapisach urządzeń księgowych, które spółka ma obowiązek prowadzić, a które – mimo wezwania - nie zostały przedstawione przez pełnomocnika spółki. W konsekwencji powyższego twierdzenia spółki nie mogą zostać zweryfikowane. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie skierowane do spółki wezwanie nie przyniosło oczekiwanego rezultatu, gdyż żadne z powziętych przez referendarza sądowego wątpliwości nie zostały wyjaśnione. Skarżąca spółka nie wykazała zatem, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, że referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości strony nie są wystarczająco wyjaśnione, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych oświadczeń i żądanych informacji w tym przedmiocie. Sprawą wnioskodawcy jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm., dalej k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII). W orzecznictwie sądowym podnosi się z kolei, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (post. NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., II FZ 702/11). Powyższa instytucja jest niezwykle ważna dla oceny zasadności przyznawania prawa pomocy osobom prawnym. Wyjaśnienia bowiem wymaga, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych jednoosobowej spółce oznaczałoby de facto po pierwsze, przyznanie tej pomocy osobie fizycznej – I.A.K., której sytuacja majątkowa nie jest Sądowi znana, a po wtóre – finansowanie przez Skarb Państwa funkcjonowania tej spółki w zastępstwie jej jedynej wspólniczki. Wobec powyższego na podstawie art. 243, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. R.T.