III SA/Łd 365/21

Dnia 17 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi H. D. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę. Przedmiotem skargi uczyniono postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. z [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania H.D. zaświadczenia o żądanej treści. Stan sprawy przedstawiał się następująco. H.D. wystąpił z wnioskiem do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w T. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego okres pracy w Powszechnej Organizacji Ax. oraz czas przeszkolenia wojskowego w koszarach jednostki wojskowej w Z. w 1951 r. - styczeń i dalej. Postanowieniem z [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. odmówił wydania wnioskodawcy zaświadczenia żądanej treści. Na skutek złożonego przez stronę zażalenia Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. postanowieniem z 19 listopada 2020 r. uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Wojskowy Komendant Uzupełnień w T. wydał [...] postanowienie odmawiające wnioskodawcy wydania zaświadczenia o następującej, żądanej treści, tj. potwierdzenia rodzaju i okresu wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 619). Jako główny powód takiego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał nieodnalezienie w pozyskanym materiale archiwalnym informacji potwierdzających wykonywanie przez wnioskodawcę przymusowego zatrudnienia w kopalni węgla, zakładzie rud uranu oraz batalionach budowlanych. Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. Po rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. wydał opisane na wstępie postanowienie z [...], utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania, a także powołał treść przepisów prawa stanowiących podstawę załatwienia sprawy. Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy, wynikających ze zgromadzonego w jej toku materiału dowodowego, organ odwoławczy stwierdził, że zebrane dokumenty nie potwierdziły, aby H.D. był żołnierzem zastępczej służby wojskowej, który w latach 1949-1959 był przymusowo zatrudniony w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranu jak również, żołnierzem z poboru w 1949 r., który był wcielony do ponadkontyngentowych brygad Ax. i przymusowo zatrudniony w kopalniach węgla i kamieniołomach, czy żołnierzem przymusowo zatrudnionym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. zwrócił przy tym uwagę, że w ramach prowadzonego postępowania zwrócono się o stosowną dokumentację archiwalną potwierdzającą zatrudnienie oraz służbę w Ax. wnioskodawcy do Archiwum Państwowego w K., Krajowego Zarządu Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy - Górników w W., Wojskowego Biura Historycznego w W., lecz dokumentacja ta świadczy o braku przymusowego charakteru zatrudnienia wnioskodawcy w Powszechnej Organizacji Ax. Wynika z niej wszak, że H.D. sam złożył wniosek o skierowanie na kurs w Powszechnej Organizacji Ax. i zobowiązał się przez wskazany okres wykonywać pracę po odbytym kursie w powyższej organizacji. Ponadto, na brak przymusowego charakteru wskazywać miał fakt, że nawet w sytuacji odbycia kursu, wnioskodawca mógł nie podjąć zatrudnienia, pod warunkiem zwrotu kosztów kursu. Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodzi, że H.D. przyjął obowiązki w charakterze kontraktowego pracownika umysłowego i otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie, dlatego w chwili wykonywania swoich obowiązków w Powszechnej Organizacji Ax. miał status pracownika, a nie żołnierza. Potwierdzeniem tego był zapis w umowie, mówiący o pełnionych obowiązkach oraz fakt, że pracodawca wskazał również, jaka będzie sytuacja prawna pracownika w przypadku ewentualnego powołania do czynnej służby wojskowej. W konsekwencji organ odwoławczy podkreślił, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na przymusowy charakter zatrudnienia, czy służby H.D., a jedynie na jego zatrudnienie w Powszechnej Organizacji Ax., które nie miało charakteru przymusowego. Z uwagi zatem na brak dokumentów potwierdzających przymusowe zatrudnienie lub pełnienie zastępczej służby wojskowej przez wnioskodawcę, nie było podstaw do wydania wnioskodawcy zaświadczenia żądanej treści. Odnosząc się do treści złożonego w sprawie zażalenia, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień nie musi osobiście uczestniczyć we wszystkich spotkaniach mających na celu zapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Ponadto w czynnościach tej sprawy uczestniczyli upoważnieni przez organ pracownicy Wojskowej Komendy Uzupełnień. Ponadto postanowienie z [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień podpisał osobiście, po zapoznaniu się z całością akt sprawy i zgromadzonym materiałem dowodowym. Skargę na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. z [...] wywiódł osobiście H.D., zarzucając temu rozstrzygnięciu niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a zwłaszcza kwestii ważności podpisanych umów o pracę przez niepełnoletniego w tym czasie H.D. Zdaniem skarżącego nie wyjaśniono także, jakie prace wykonywała [...] Brygada stacjonująca w K. obok kopalni Bx. oraz w I. koło B., gdzie skarżący pracował. W ocenie skarżącego nie można było z góry wykluczyć, że mimo zawarcia umowy o pracę nie było przymusu świadczenia pracy. Skarżący dodał, że okres jego pobytu w SO Ax. trwał 36 miesięcy od 1951 r. do 1954 r. i został uznany za równoznaczny z odbycie służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie dowodów z akt administracyjnych oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ wskazał, że w jego ocenie zarzuty skargi są chybione i nie zasługują na uwzględnienie. Pismem z 4 czerwca 2021 r., będącym repliką na odpowiedź organu, skarżący oświadczył, że przymus odbywania służby wynikał z ogólnej sytuacji politycznej, jaka istniała w ówczesnej Polsce, która zmuszała nawet niepełnoletnich do podejmowania pracy. Ponadto stwierdził, że ograniczenie przymusu do pracy w kopalni jest zbyt wąskie i nie znajduje uzasadnienia w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994 r. Skarżący podniósł także, że pracował w [...] Brygadzie stacjonującej w K. obok kopalni Bx. i prace budowlane były wykonywane głównie na rzecz tej kopalni, a dokumenty, jakie podpisywał, były mu podsuwane bez możliwości ich przeczytania, zrozumienia i dobrowolności. Skarżący stwierdził, że odmawiając wydania mu zaświadczenia organy naruszyły art. 8 i 9 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Przy tym kontrola, o jakiej mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2 tego artykułu). Omawiając zakres kognicji sądu administracyjnego, trzeba wskazać na przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.), w myśl którego sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji zatem bada prawidłowość zastosowanych przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niej skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż wydane w sprawie rozstrzygnięcia odpowiadają prawu. Podstawowym aktem prawnym, który reguluje problematykę będącą przedmiotem niniejszej sprawy jest ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (t.j: Dz. U. z 2020 r. poz. 619 ze. zm., dalej: ustawa). Organ przyjął prawidłową podstawę prawną rozpoznania wniosku skarżącego, tj. zgodną z jego oczekiwaniem, o czym świadczą treść zażalenia strony wniesionego od postanowienia organu I instancji oraz skargi i pisma procesowego z 4 czerwca 2021 r., w których skarżący jednoznacznie odwołuje się m.in. do regulacji zawartej w ww. ustawie, wskazując, że jego żądanie uzyskania zaświadczenia oparte było o te właśnie unormowania. Z treści ustawy jak i samej jej nazwy wynika, iż świadczenia w niej wskazane przysługują żołnierzom. W preambule ustawy o świadczeniu pieniężnym, postanowiono, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, żołnierzom zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, z poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad Ax. i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz przymusowo zatrudniani w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 - przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne. Z przytoczonych przepisów wynika, iż nie każdemu żołnierzowi zatrudnianemu w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz w batalionach budowlanych, przysługuje świadczenie pieniężne. Świadczenia przysługują żołnierzom zastępczej służby wojskowej natomiast takie świadczenia nie przysługują, co do zasady żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, jak i osobom niepełniącym w ogóle służby wojskowej. Wyjątek od powyższej zasady dotyczy żołnierzy z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad Ax. Wobec powyższego podstawowym zagadnieniem, które wymagało rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżący jest objęty zakresem podmiotowym powołanej wcześniej ustawy. W wydanym na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.), postanowiono w § 1 ust. 2, iż zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w czasie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Oznacza to, że mają w tym zakresie zastosowanie przepisy Działu VII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) regulujące tzw. postępowanie zaświadczeniowe. Problematykę wydawania zaświadczeń w ogólności regulują przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w Dziale VII w artykułach 217 - 220. Wynika z nich m.in., że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiegająca się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący pełnił w PO Ax. służbę wojskową, lecz był kontraktowym pracownikiem tej organizacji. W toku postępowania wyjaśniającego organy zebrały bogaty archiwalny materiał źródłowy, zwracając się m.in. do Archiwum Państwowego w K., Krajowego Zarządu Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy–Górników w W., Związku Represjonowanych Polityczne Żołnierzy–Górników w P., Związku Represjonowanych Polityczne Żołnierzy–Górników w Ł. Związku Represjonowanych Polityczne Żołnierzy–Górników Zarządu Okręgowego w K., Wojskowego Biura Historycznego. Z materiału tego wynika, że Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego nie posiada poszukiwanych przez organ materiałów archiwalnych, na podstawie których można byłoby potwierdzić fakt służby skarżącego w Brygadach Powszechnej Organizacji Ax. Przymusowego odbywania zastępczej służby wojskowej w kopalni węgla, rudy uranu czy też w batalionach budowlanych nie potwierdziły także organizacje zrzeszające represjonowanych żołnierzy – górników. Z kolei z materiałów odnalezionych przez Archiwum Państwowe w K. wynika, że charakter pracy skarżącego w PO Ax. nie był przymusowy, lecz kontraktowy i ochotniczy. Na powyższe wskazują przede wszystkim: umowa o pracę z 10 kwietnia 1951 r., z której wynika, że skarżący przyjął obowiązki Szefa Kompanii w [...] Brygadzie ww. organizacji; umowa o pracę z 16 stycznia 1952 r. w ww. organizacji; umowa o pracę z 26 marca 1952 r. zawarta między Komendantem Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji Ax. W. a skarżącym, zgodnie z którą skarżący przyjął obowiązki kierownika żywnościowego Brygady w charakterze kontraktowego pracownika umysłowego. W zgromadzonych aktach znajduje się także wystawione dla skarżącego świadectwo pracy, z którego wynika, że był on "zatrudniony" w okresie od 4 stycznia 1951 r. do 31 grudnia 1954 r. w Powszechnej Organizacji Ax. na stanowisku kierownika żywnościowego Komendy Wojewódzkiej tej organizacji w K., co potwierdza również zaświadczenie wydane skarżącemu przez Archiwum Państwowe w K. z 21 maja 2020 r., z którego wynika także, że H.D. "w okresie zatrudnienia odbył Kurs Dowódców Kompanii w Z. i Kurs Kierowników Żywnościowych w S.". Ponadto z dokumentów "charakterystyki służbowej" dotyczących skarżącego wynika, że H.D. nie posiadał w okresie pracy na rzecz PO Ax. stopnia wojskowego z adnotacją "nie służył" (karta 136 i 143 akt administracyjnych). Mając na względzie treść rzetelnie i wyczerpująco zgromadzonego w sprawie materiału archiwalnego, nie można zarzucić organom, iż stan faktyczny ustalono w sposób nieprawidłowy i niekompletny. Wręcz przeciwnie, w ocenie Sądu, organy rzetelnie i wyczerpująco podeszły do obowiązku zebrania dostępnej dokumentacji, realizując w tym zakresie ciążące na nich wymagania wynikające w szczególności z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami. Żaden z uzyskanych przez organy dokumentów nie świadczy o tym, aby skarżący spełniał przesłanki podmiotowe, o jakich mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych. Skoro materiały archiwalne nie potwierdziły, aby skarżący wykonywał przymusowe zatrudnienie w określonych ww. aktami prawnymi miejscach, a jednocześnie zgromadzona dokumentacja potwierdza zupełnie inny charakter pracy skarżącego, tj. kontraktowy i ochotniczy (dobrowolny), to organy trafnie oceniły, że nie było podstaw do wydania zaświadczenia, które potwierdzałoby fakt i okres przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej. Zauważyć należy, że zgodnie z § 1 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia, stosowne zaświadczenie – w razie braku ewidencji wojskowej – można wydać także na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dokumentów. Podkreślić jednak trzeba, że skarżący żadnych tego rodzaju materiałów własnych nie zaoferował. Składane przez niego pisma w sprawie, w tym także skarga na zaskarżone postanowienie oraz stanowisko złożone do akt sądowych z 4 czerwca 2021 r. są jedynie oświadczeniami skarżącego co do jego osobistej oceny okoliczności faktycznych sprawy i zgromadzonej dokumentacji, dezawuujących ich wartość dowodową, przy czym nie mogły być one uwzględnione w charakterze dokumentów, o jakich mowa w § 1 ust. 2 cyt. rozporządzenia. Wskazać należy, że rolą organu wydającego zaświadczenie nie jest ocena materiału archiwalnego pod względem realiów okresu historycznego, w którym one powstały, lecz ustalenie, czy z zawartości tego materiału wprost wynikają określone okoliczności. Z tego powodu skarżący nie może domagać się od organów, a co czyni w skardze, aby te oceniały ważność podpisanych przez niego umów o pracę, tudzież, czy skarżący w chwili ich podpisywania mógł te dokumenty przeczytać i zrozumieć. Wskazać bowiem trzeba, że postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., pełni rolę pomocniczą w procedurze wydawania zaświadczenia, natomiast główną rolę w tej procedurze spełniają dane pochodzące ze zbiorów archiwalnych pozostających w dyspozycji organu. Organ nie może więc, na ich podstawie, domniemywać określonych okoliczności, czy też dokonywać nadinterpretacji albo reinterpretacji posiadanych danych, lecz może potwierdzić wyłączni to, co ściśle z nich wynika. Skoro więc w niniejszym przypadku dane będące w dyspozycji organu nie zawierały informacji, jakich poświadczenia oczekiwałby skarżący, a nawet wynikały z nich okoliczności zgoła odmienne od oczekiwanych, to organy nie mogły wydać zaświadczenia o treści interesującej skarżącego. Odmawiając tego, wbrew twierdzeniom skargi, nie uchybiono zasadom wyrażonych w art. 8 i 9 k.p.a. Uzyskanie bowiem przez stronę niekorzystnego rozstrzygnięcia i wynikające z tego niezadowolenie jednostki, w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie to jest zgodne z prawem, nie może być utożsamiane z nieinformowaniem strony o okolicznościach prawnych i faktycznych sprawy, czy też działaniem organu zmierzającym do naruszenia zaufania jednostki do organów władzy publicznej. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu. d.cz.