III SA/Łd 375/16

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III – Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.O. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, umorzyć postępowanie z wniosku skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. AG III SA/Łd 375/16 Uzasadnienie A.O. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z roczną córką. Skarżąca nie zadeklarowała osiągania żadnych dochodów, posiadania żadnego majątku ani oszczędności. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. W wykonaniu zarządzenia z dnia 10 czerwca 2016 r. skarżąca została wezwana do nadesłania informacji, jakie jest źródło pokrywania kosztów utrzymania oraz wyciągów z rachunków bankowych, których skarżąca jest posiadaczem lub współposiadaczem za ostatnie 3 miesiące. W wykonaniu wezwania skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z darowizn i pożyczek od znajomych, a częściowo koszty utrzymania pokrywa ojciec córki. "Czasem znajomi z prywatnego konta opłacają rachunki np. za telefon". Skarżąca jest zatrudniona w spółdzielni kredytowej, ale otrzymuje z tego tytułu jedynie 19,95 zł miesięcznie. Strona oświadczyła również, że dopóki córka nie pójdzie do żłobka nie ma możliwości wykonywania pracy. Skarżąca przedstawiła również rachunki z dwóch banków. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, System Informacji Prawnej LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Ustosunkowując się do wniosku skarżącej stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Tymczasem oświadczenie skarżącej, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie wskazanie, że strona nie ma majątku i nie osiąga żadnych dochodów. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawczyni do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej realnych możliwości płatniczych. Jednakże przedstawione przez skarżącą wyjaśnienia oraz wyciągi z rachunków bankowych nie potwierdzają trudnej sytuacji skarżącej. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się dzięki pomocy finansowej znajomych. Tymczasem jak wynika z wyciągów bankowych, skarżąca otrzymuje regularnie kwoty pieniędzy od T.L. (odbiera korespondencję kierowaną do skarżącej jako "narzeczony" oraz B.H., których łączna wartość w okresie 22 marca – 22 czerwca 2016 r. to ok. 15.000 zł. Ta regularność wpłat i ich wysokość nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca pozostaje bez środków finansowych. Co więcej, analiza wyciągu z rachunku bankowego wskazuje, że skarżąca dość często przebywa w restauracjach (Spółdzielnia – rachunek na np. 95 zł, Mitmi – rachunek na np. 138 zł, Manekin, Drukarnia – 50 zł, Sphinx, Włoszczyzna, Lavenda), bywa regularnie w McDonald’s, Costa Cafe, czy w Starbucks), co pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem o trudnej sytuacji materialnej. Ponadto skarżąca dokonuje zakupów na stacjach benzynowych (Lukoil – rachunek na np. 150 zł, BP – rachunek na np. 101 zł, Orlen – rachunek np. 50 zł, Lotos – rachunek np. 150 zł), co może bądź wskazywać na fakt posiadania samochodu, bądź też na niegospodarność. Z posiadanych środków skarżąca dokonała również darowizny w kwocie 1000 zł na rzecz fundacji, której - jak wynika ze strony internetowej tejże fundacji - jest prezesem. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Sposób wydatkowania środków przez skarżącą nie wskazuje natomiast na fakt pozostawania w ubóstwie, które determinuje przyznanie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym. Tym samym, w ocenie Referendarza sądowego, brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, to zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Jako że skarżący jest zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., należy stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG