III SA/Łd 386/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi P. W. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote, obejmującą podatek od towarów i usług – tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej J. J. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi P. W. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. w oparciu o treść art. 7 ust. 3, 4 i 4a ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2001r., Nr 71, poz. 734 ze zm.), art. 104 k.p.a. i art. 39 ustawy z dnia 8 marca 1990 o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) odmówił J. J. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji odwołując się do treści art. 7 ust. 3, 4 i 4a ustawy o dodatkach mieszkaniowych wskazał, iż z przyczyn zależnych od wnioskodawcy wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony. Uniemożliwienie natomiast przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest równoznaczne z odmową złożenia oświadczenia majątkowego i stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Od powyższej decyzji J. J. złożyła odwołanie, w którym wskazała, iż "wnosi odwołanie od decyzji o Nr [...]. Uzasadnienie, jak wskazała, po zasięgnięciu porady prawnej, dołączy w terminie późniejszym . Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, organ odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Na podstawie art. 7 ust. 4 upoważniony przez prezydenta miasta pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych: 1) ruchomości i nieruchomości, 2) zasobów pieniężnych. Odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że wnioskodawczyni na podstawie umowy najmu zawartej w dniu 1 stycznia 2009 roku wynajmuje lokal mieszkalny w Ł. przy ul. P. 4 m. 203 o powierzchni 30,94 m2. Na podstawie deklaracji o wysokości dochodu członków gospodarstwa domowego oraz oświadczenia z dnia 30 stycznia 2009 roku ustalono natomiast, że w miesiącu październiku, listopadzie i grudniu 2008 roku wnioskodawczyni nie osiągnęła żadnego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, utrzymuje się z pożyczki bankowej przyznanej w listopadzie 2007 roku na prowadzenie działalności gospodarczej w wysokości 20.000 zł. Na pobyt stały wnioskodawczyni zameldowana jest przy ul. R. 39 m 9, w Ł. Pod tym adresem prowadzi również działalność gospodarczą. W dniu 30 stycznia 2009 roku, jak podkreślił organ odwoławczy w trakcie składania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego wnioskodawczyni została poinformowana o przeprowadzeniu w dniu 9 lutego 2009 roku wywiadu środowiskowego. Powiadomienie to zawierało również pouczenia o konsekwencjach odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jak wynika z akt administracyjnych (notatka służbowa z dnia 30 stycznia 2009 roku) J. J. odmówiła podpisania i przyjęcia do wiadomości przedmiotowego powiadomienia. Faktu tego skarżąca nie kwestionowała. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo próbował poinformować skarżącą o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Wobec faktu, że w myśl obowiązujących przepisów wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i służy on ustaleniu faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy , brak zgody J. J. na jego przeprowadzenie należy więc traktować jak odmowę złożenia oświadczenia majątkowego, co zgodnie z prawem skutkuje odmową przyznania dodatku mieszkaniowego. W ocenie Kolegium mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny decyzja organu I instancji nie narusza więc prawa. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (uzupełnionej na wezwanie Sądu) skarżąca powołując się na swoje uprawnienia wynikające z decyzji Nr [...] przyznającej jej dodatek mieszkaniowy wniosła o jego przywrócenie i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości podnosząc zarzut braku staranności organów orzekających w sprawie i niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co naraziło skarżącą na straty moralne i materialne skutkujące wypowiedzeniem umowy najmu lokalu, trudności w prowadzeniu i rozwijaniu podjętej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniosło o jej oddalenie. W dniu rozprawy skarżąca złożyła do akt sprawy pismo z dnia 3 listopada 2009 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kognicja Sądu jest zatem ograniczona do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną. W niniejszej sprawie organ dokonał właściwej oceny stanu faktycznego pod kątem przepisów prawa materialnego konstruujących prawo strony do przyznania dodatku mieszkaniowego. Istota problemu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym jest mowa w art. 7 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71 poz. 734 ze zm.) skutkuje odmową przyznania przez właściwy organ administracji publicznej dodatku mieszkaniowego. Dodatki mieszkaniowe wypłacane są na podstawie decyzji administracyjnej wydawanej na wniosek uprawnionego. W myśl przepisów art. 2 ust. 1 ustawy dodatek przysługuje m.in. najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych. Zgodnie z normą wynikającą z art. 7 ust. 4 ustawy, upoważniony przez organ pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy mógł żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych:1) ruchomości i nieruchomości, 2) zasobów pieniężnych. Natomiast z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz. U. Nr 156, poz. 1828) wynika dodatkowo, iż wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Z analizy powyższych przepisów wynika bezspornie, że skorzystanie przez organ z uprawnienia wynikającego wprost z przepisów prawa do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wymaga wydania odrębnego aktu administracyjnego w tym przedmiocie zawierającego uzasadnienie celowości jego przeprowadzenia, jak również w żadnym razie, wbrew temu, co zarzuca skarżąca, korzystanie z tego uprawnienia nie może zostać poczytane jako kwestionowanie, czy też podważenie danych podanych we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Co więcej ze wskazanych przepisów wyraźnie wynika, iż oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego można żądać wyłącznie w toku przeprowadzania wywiadu (art. 7 ust. 4 ustawy i § 5 rozporządzenia). Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że omawiane przepisy nakładają na wnioskodawcę wymóg współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu dokładnego ustalenia okoliczności faktycznych, zaś kwestionowanie podejmowanych przez niego działań w realizacji obowiązków ustawowych można poczytywać, za odmowę, o której mowa w art. 7 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych (a do takiej kategorii należą sprawy z zakresu przyznawania dodatków mieszkaniowych) jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie dodatku, swoistym trybem postępowania dowodowego, oświadczenie majątkowe zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów k.p.a., mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach z zakresu pomocy w sprawach mieszkaniowych. W ocenie Sądu norma wynikająca z postanowień art. 7 ust. 4 ustawy nakazuje organowi odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, mimo spełniania kryteriów do jego otrzymywania także wówczas, gdy strona odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i nie chce złożyć stosownego oświadczenia o stanie majątkowym. Z przepisu powyższego wynika, iż na stronie, domagającej się przyznania dodatku mieszkaniowego, spoczywa obowiązek umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Podkreślić należy, iż staranie się o uzyskanie dodatku mieszkaniowego jest wyłącznie uprawnieniem, które wiąże się z koniecznością spełnienia przepisanych prawem warunków, takich jak czynne współdziałanie z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, jednak nie daje organowi administracji możliwości wyegzekwowania oczekiwanych zachowań wnioskodawcy. Odmowa poddania się temu obowiązkowi skutkuje zaś odmową przyznania żądanego świadczenia. Skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Tłumacząc się brakiem zgody najemcy lokalu odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego składając oświadczenie o powyższej treści w dniu 17 lutego 2009 roku. Wcześniej w dniu 30 stycznia 2009 roku odmówiła podpisania i przyjęcia do wiadomości powiadomienia o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 9 lutego 2009 roku. Nie kwestionuje tego faktu. Natomiast kwestionowanie podejmowanych przez organ administracji działań zmierzających do realizacji jego ustawowych obowiązków musiało w konsekwencji doprowadzić do wydania na rzecz skarżącej niekorzystnej dla niej decyzji. W tej sytuacji jakiekolwiek podniesione przez skarżącego zarówno w skardze jak i w piśmie złożonym na rozprawie okoliczności nie dają podstaw do uznania, że zbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz złożenie stosownych oświadczeń i wyjaśnień, celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego, którego wywiad dotyczy. Tym bardziej, że argumentacja, że przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego sprzeciwia się właściciel mieszkania, nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z oświadczenia z dnia 18 maja 2009 roku załączonego do akt niniejszej sprawy z akt administracyjnych sprawy zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygn. akt III SA/Łd 512/09 wynika, że właściciel nie widzi żadnych przeszkód do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w spornym lokalu. Również stanowisko skarżącej przedstawione w piśmie złożonym na rozprawie, że wszelkie konieczne dane dotyczące jej sytuacji majątkowej i finansowej wynikały ze złożonej deklaracji oraz zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego i przeświadczenie skarżącej, że wywiad środowiskowy nie jest obligatoryjny w przypadku osób o niskich dochodach, które ten fakt poświadczają odpowiednimi dokumentami nie jest trafne w kontekście powołanych wyżej przepisów, z których jednoznacznie wynika, że ustalenie sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej zawodowej następuje w trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W tym miejscu zaakcentować trzeba również, że każdy kolejny wniosek składany w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego, wszczyna odrębne postępowanie i jest nową, odrębną sprawą. Wobec powyższego powoływanie się skarżącej ( w skardze i w piśmie złożonym na rozprawie) na swoje uprawnienie do otrzymywania dodatku mieszkaniowego wynikające z innej decyzji, dotyczącej innego okresu jest nieuzasadnione i pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Również skutki odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego (wypowiedzenie umowy najmu) nie mogą być argumentem uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, bowiem jak wykazano wyżej to postawa samej skarżącej odmawiającej przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przyczyniła się do negatywnej decyzji organów. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ odwoławczy art. 139 Kpa (zarzut dopisany ołówkiem na piśmie z dnia 3 listopada 2009 roku). Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymywała bowiem w mocy decyzję odmawiającą skarżącej przyznania dodatku mieszkaniowego i takie rozstrzygnięcie nie stanowi w ocenie Sądu działania na niekorzyść strony. Natomiast już na rozprawie sędzia przewodniczący pouczył skarżącą, że wycofanie środków finansowych ("dodatków") ze Spółdzielni Mieszkaniowej pozostaje prawnie obojętne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pomimo subiektywnych odczuć skarżącej, organy orzekające obu instancji w sposób prawidłowy odmówiły skarżącej przyznania dodatku mieszkaniowego, a podnoszone w skardze okoliczności nie mogły doprowadzić do jej wzruszenia. Działając również z urzędu Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji utrzymanej nią w mocy, naruszenia przepisów prawa tak materialnego jak i procesowego, dlatego skarga jako niezasadna została oddalona. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. w związku z § 18 ust.1 pkt.1c i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1348 ze zm.) sąd przyznał adwokatowi P. W. kwotę 292,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. a.ł.