III SA/Łd 388/04

Dnia 23 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, p.o. Sędziego WSA Monika Krzyżaniak /spr./, Protokolant asystent sędziego Żywilla Krac, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2004 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. III SA/Łd 388/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z., działając na podstawie § 1 ust. 1, § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), orzekł o braku podstaw merytoryczno-prawnych do uznania choroby E. K. za chorobę zawodową, wymienioną w załączniku do ww. rozporządzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż biorąc pod uwagę orzeczenie z dnia [...] znak [...] wydane przez Przychodnię Konsultacyjno – Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. z przeważającym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że brak jest podstaw do uznania choroby zawodowej. Lekarz chorób wewnętrznych Przychodni Konsultacyjno – Diagnostyczną Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. w orzeczeniu z dnia [...] rozpoznał u E. K. stan po usunięciu górnego płata płuca lewego w przebiegu raka płaskobłonkowego oraz cukrzycę insulinozależną. We wnioskach opinii lekarskiej podano, iż dane dotyczące narażenia zawodowego w zestawieniu z blisko dwudziestoletnim nałogiem palenia papierosów nie dają podstaw do rozpoznania zawodowego podłoża choroby nowotworowej. W dniu [...] E. K. złożył odwołanie od powyższego orzeczenia lekarskiego, podnosząc, iż nigdy nie był nałogowym palaczem, a głównym powodem jego choroby, co potwierdził lekarz wykonujący operację, była praca w szkodliwych warunkach. Odwołanie od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia [...] E. K. wniósł w dniu 9 sierpnia 1999r. i wskazał, iż jego choroba spowodowana była długoletnim okresem pracy (ok. 25 lat) w warunkach szkodliwych – asfalt, żużel wielkopiecowy. Podał, iż orzeczenie lekarskie nr [...] WOMP w Ł. jest niezgodne, co do okresu palenia papierosów, ponieważ nigdy nie był nałogowym palaczem wypalając 3 papierosy dopiero w wieku 40 lat. Orzeczeniem lekarskim z dnia [...] Nr [...] Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej E. K.. W orzeczeniu rozpoznano u E. K. nowotwór złośliwy płuca lewego (stan po leczeniu operacyjnym), miażdżycę zarostową tt. kończyn dolnych i cukrzycę insulinozależną. We wnioskach wskazano, iż w okresie zatrudnienia w latach 1962-1979 w Przedsiębiorstwie A S.A. w Ł. E. K. nie był narażony na czynniki rakotwórcze. Również w latach 1979-1984 tj. w okresie prowadzenia własnej działalności gospodarczej nie występowało narażenie na takie czynniki. W latach 1984-1990 E. K. był zatrudniony w Ośrodku Remontowo – Budowlanym Lasów Państwowych w B., na stanowisku majstra dróg, a jego praca związana była przede wszystkim z nadzorem. Do utwardzania dróg stosowano żużel wielkopiecowy i brak jest informacji o wykonywaniu prac z użyciem masy asfaltowej. W orzeczeniu zawarto wobec tego stwierdzenie, iż również w tym okresie E. K. nie pracował w narażeniu na czynniki rakotwórcze. Zdaniem lekarza Instytutu Medycyny Pracy wydającego orzeczenie, narażenie zawodowe w ostatnim okresie zatrudnienia w latach 1992-1994 w Wojewódzkiej Dyrekcji Dróg Miejskich – rejon w A. nie może być rozpatrywane w aspekcie czynnika etiologicznego choroby, ponieważ okres utajenia raków zawodowych jest bardzo długi i wynosi średnio 15 – 20 lat. Ponadto w trakcie tego okresu zatrudnienia E. K. posiadał stanowisko kierownika budowy i zajmował się nadzorowaniem robót bitumicznych, a to nie jest klasyfikowane jako rodzaj procesów technologicznych, w toku których ma miejsce ekspozycja na czynniki rakotwórcze dla ludzi. W orzeczeniu stwierdzono, iż w całym okresie pracy zawodowej E. K. nie był narażony na czynniki uznane za rakotwórcze, wobec czego nie zostało spełnione jedno z podstawowych kryteriów do rozpoznania zawodowej etiologii nowotworu. Dodano, iż z przeważającym prawdopodobieństwem brak jest związku przyczynowego rozpoznanego u E. K. nowotworu płuc z warunkami pracy. Zdaniem lekarza wydającego orzeczenie, w rozpatrywanej sprawie należy rozpatrywać wpływ palenia papierosów na indukcję procesu nowotworowego, ponieważ badania epidemiologiczne potwierdzają istotny wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory płuc u osób palących papierosy. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14.03.1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po zapoznaniu się z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddziału Zamiejscowego w Łodzi z dnia 16 czerwca 2003r. i rozpatrzeniu odwołania E. K. z dnia 9.08.1999r. (zmarłego w toku postępowania prawnego), orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego Z. z dnia [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w toku postępowania przed organem I instancji przeprowadzone zostało dochodzenie epidemiologiczne w celu oceny narażenia zawodowego na czynniki rakotwórcze u E. K. na wszystkich stanowiskach pracy w całym okresie zatrudnienia, które nie potwierdziło w sposób jednoznaczny istotnego narażenia na czynniki mogące być przyczyną zawodowego nowotworu płuc. Z opinii Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. wynika, iż rozpoznany rak górnego płata płuca lewego w zestawieniu z danymi dotyczącymi istotnego narażenia zawodowego nie dają podstaw do rozpoznania zawodowego podłoża choroby zawodowej. Również po ponownych badaniach w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., E. K. uzyskał orzeczenie z dnia [...] potwierdzające rozpoznanie schorzenia i opinię o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Odnosząc się do stanowiska NSA zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 16.06.2003r. w sprawie o sygn. II SA/Łd 573/00, wskazującego, iż " wystąpienie schorzenia umieszczonego w wykazie chorób zawodowych i istnienie w środowisku pracy czynnika narażającego na powstanie schorzenia (nawet w stopniu nie przekraczającym dopuszczalnych norm) rodzi domniemania, że stwierdzone schorzenie ma charakter choroby zawodowej" oraz że "domniemanie to może być obalone tylko poprzez wskazanie, że rozpoznane schorzenia zostało spowodowane innym czynnikiem" – Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zauważył, iż przyjmując powyższe kryteria, swoje stanowisko musi oprzeć o tezę prawdopodobieństwa, które w tym przypadku jest alternatywne. Ustalone fakty w postaci przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego, z którego wynika, że w całym okresie pracy zawodowej E. K. nie był narażony na czynniki uznane za rakotwórcze oraz dwa orzeczenia lekarskie jednostek medycznych uprawnionych do orzekania w sprawach chorób zawodowych, które niezależnie od siebie stwierdzają brak podstaw do rozpoznania zawodowego podłoża choroby nowotworowej płuca i fakt nałogowego palenia papierosów przez okres 20 lat – skłaniają, zdaniem organu, do przyjęcia tezy, że z przeważającym prawdopodobieństwem brak jest związku przyczynowego rozpoznanego u E. K. nowotworu płuc z warunkami pracy. Organ podał, iż alternatywnie wskazać należy jednoznacznie, że czynnikiem pozazawodowym, który najprawdopodobniej spowodował chorobę, było nałogowe palenie papierosów, bowiem aktualna wiedza medyczna i badania epidemiologiczne potwierdzają istotny wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory płuc u osób palących papierosy. Wobec tego, że nie zostały spełnione wymogi zawarte w § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18.11.1983r., gdyż nie zaistniał, zdaniem organu, związek przyczynowy pomiędzy powstałym schorzeniem a warunkami pracy w okresie całego zatrudnienia E. K., organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o braku podstaw do stwierdzenia zawodowej etiologii choroby E. K.. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. K. i M. M. – następczynie prawne zmarłego toku postępowania E. K. – wniosły o zmianę decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Podniosły, iż organ decyzyjny skoncentrował się jedynie na fakcie, że zmarły palił papierosy, nie wziął zaś pod uwagę, że praca wyżej wymienionego polegała na stałym nadzorowaniu wylewek asfaltu. Bezspornym jest, zdaniem skarżących, że w latach siedemdziesiątych E. K. miał stały kontakt z materiałami rakotwórczymi w środowisku związanym z budową dróg, co narażało go na chorobę, która wystąpiła w roku 1974 w postaci wrzodu w gardle. W roku 1994 wykryto u E. K. ropień na płucu prawym, guz na płucu lewym został zaś przeoczony w następstwie niedokładnej diagnozy i zauważono go dopiero w roku 1998. Skarżące podniosły, iż warunki pracy powodowały, iż choroba zaczęła się rozwijać u E. K. w latach 1970-1974. Wykonywane przez zmarłego prace, polegające na nadzorowaniu prac związanych z budową dróg, powodowały, iż codziennie był obecny przy wylewaniu asfaltu i żużla wielkopiecowego, a więc w środowisku, w którym występowały substancje smoliste. Podały, iż zgodnie z poz. 17 nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanym za rakotwórcze, uzasadniają przyjęcie, że wystąpiła choroba zawodowa. Organ nie wziął pod uwagę, iż w organizmie E. K. stwierdzono wielość stanów chorobowych: wrzód w gardle, ropień w płucu, guz na lewym płucu oraz zapalenia płuc, które to stany z przeważającym prawdopodobieństwem musiały powstać w następstwie istniejących warunków i środowiska pracy. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów dotyczących intensywności palenia i występowania u E. K. innych schorzeń, organ podał, iż informację o nałogowym paleniu papierosów i okresie, w jakim ten nałóg był kontynuowany, podał sam E. K. lekarzom, podczas badań przeprowadzonych w WOMP, co uwidocznione zostało w orzeczeniu z dnia [...]. Bez uzyskania takiej wiedzy od badanego, nie umieszczono by informacji we wnioskach. Schorzenia wymienione dodatkowo w skardze: wrzód w gardle, ropień na płucu prawym, nowotwór języka, zapalenia płuc – nie mają, zdaniem organu, odniesienia do rozpatrywanej sprawy, gdyż zgłaszanie dopiero w skardze do Sądu, po tylu latach, szeregu nowych schorzeń jest bezcelowe z uwagi na brak możliwości odniesienia się do tych schorzeń przez właściwych lekarzy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd, oceniając legalność zaskarżonej decyzji, stwierdził, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, 77 § 1, 80 i 84 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na brzmienie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz okoliczność, iż postępowanie w sprawie rozpoznania u E. K. choroby zawodowej rozpoczęło się przed dniem 3 września 2002r., podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 wymienionego rozporządzenia, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z przepisu tego wynika, iż o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tej choroby. W przypadku stwierdzenia występowania obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków, w jakich praca była świadczona, a wobec tego, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy zawodowej. Domniemanie takie może być obalone w razie udowodnienia, iż choroba spowodowana została przyczynami nie pozostającymi w związku z wykonywaną pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie, jakie konkretnie przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Z akt, zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego wynika, iż w latach 1962-1979 E. K. pracował w Kombinacie Robót Drogowych w Ł. (obecnie: Przedsiębiorstwie A S.A. w Ł.), na stanowisku mistrza, majstra, kierownika robót oraz kierownika budowy. Do jego obowiązków należało stałe kontrolowanie prawidłowości wykonywanych prac polegających m.in. na: wytyczaniu nawierzchni ulicy, ustawianiu krawężników, wykonywaniu nawierzchni asfaltowej oraz bezpośrednie badanie jakości masy bitumicznej (sprawdzanie temperatury i uziarnienia). W latach sześćdziesiątych E. K. przez rok pracował jako technik budowy nadzorujący prace przy produkcji masy bitumicznej w Wytwórni Mas Bitumicznych w Ł. przy ul. A. Od roku 1979 do roku 1883 wykonywał działalność gospodarczą na własny rachunek, a w latach 1984-1990 pracował w Ośrodku Remontowo Budowlanym Lasów Państwowych w B. na stanowisku majstra budowy dróg. W ostatnim okresie zatrudnienia tj. w latach 1992-1994 E. K. pracował w Wojewódzkiej Dyrekcji Dróg Miejskich – rejon w A. na stanowisku kierownika budowy. Badania lekarskie przeprowadzone przez właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki organizacyjne służby zdrowia wykazały u E. K. nowotwór złośliwy płuca lewego – stan po leczeniu operacyjnym, miażdżycę zarostową kończyn dolnych i cukrzycę insulinozależną, jednak wydane na ich podstawie decyzje administracyjne właściwych organów inspekcji sanitarnej stwierdziły brak przesłanek merytoryczno-prawnych do rozpoznania choroby zawodowej, z uwagi na fakt, iż dane dotyczące istotności narażenia zawodowego w zestawieniu z blisko dwudziestoletnim nałogiem palenia tytoniu nie dają podstaw do rozpoznania zawodowego podłoża choroby nowotworowej. W decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] zawarte zostało stwierdzenie, iż: " z przeważającym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że brak jest podstaw do uznania choroby zawodowej", natomiast Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy powyższą decyzję podał, że przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne "nie potwierdziło w sposób jednoznaczny istotnego narażenia na czynniki mogące być przyczyną zawodowego nowotworu płuc". Należy zaznaczyć, iż nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy zamieszczone zostały przez ustawodawcę w pkt 9 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. W rozporządzeniu tym brak jest wskazania wielkości prawdopodobieństwa indukcji nowotworów złośliwych wywołanych działaniem czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy jak również, nie została w przypadku tej choroby, ustanowiona dodatkowa przesłanka w postaci "istotnego" narażenia na czynniki rakotwórcze w środowisku pracy. Wobec powyższego należy przyjąć, iż samo wystąpienie choroby zawodowej, wymienionej w pkt 9 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych, w sytuacji potwierdzonego narażenia na działanie w środowisku pracy czynnika powodującego powstanie tej choroby, sprawia, iż mamy do czynienia z domniemaniem związku przyczynowego pomiędzy wykonywaniem pracy a stwierdzonym schorzeniem. Zdaniem Sądu, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż E. K. w całym okresie pracy zawodowej nie był narażony na czynniki uznane za rakotwórcze u ludzi. Wyniki badań Laboratorium Analiz Chemicznych w Ł. z dnia 29 i 30 listopada 1993r. przeprowadzone na zawartość substancji toksycznych w Wojewódzkiej Dyrekcji Dróg Miejskich w Ł. wykazały, że na badanych stanowiskach nie wystąpiło przekroczenie dopuszczalnych wartości chwilowych dla pobieranych związków toksycznych, a górne granice przedziału ufności średnich ważonych stężeń poszczególnych związków toksycznych nie przekroczyły NDS i były niższe od ½ NDS. Przeprowadzone w październiku 1993r. przez Instytut Medycyny Pracy im. J. N. w Ł. badanie środowiskowe dotyczące stężeń pyłów oraz szkodliwości chemicznych w Wytwórni Mas Bitumicznych w A. również potwierdziło wystąpienie substancji smolistych we wszystkich pobranych próbach oraz istnienie benzo/a/pirenu. Podano jednocześnie, iż stężenie tych substancji było bardzo niskie. Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z., w piśmie z dnia 16 marca 1999r., skierowanym do Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej WOMP w Ł., zawarł stwierdzenie, iż "jak wynika z przeprowadzonego dochodzenia oraz posiadanych wyników pomiarów p. K. mógł być jedynie narażony na działanie czynników rakotwórczych benzo/a/pirenu podczas pracy w Wytwórni Mas Bitumicznych przez okres 1 roku oraz sporadycznie podczas nadzoru nad wykonawstwem prac drogowych, kiedy pełnił obowiązki kierownika budowy". Powyższe materiały świadczą, iż E. K. mógł być narażony na działanie czynników uznanych za rakotwórcze u ludzi w toku swojej pracy zawodowej, a fakt, że stężenie tych substancji nie przekraczało dopuszczalnych norm, nie może być podstawą do wykluczenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy stwierdzoną u E. K. chorobą nowotworową a narażeniem na czynniki rakotwórcze w środowisku pracy. Sąd w niniejszym składzie przychyla się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia 7 stycznia 1994r. w sprawie o sygn. I SA 1640/93 (opubl.: ONSA 1995/1/28), iż w celu spełnienia przesłanki określonej w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm; wystarczy wystąpienie czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika, ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Powyższa teza zawarta została również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 16 czerwca 2003r. (sygn. akt.: II SA/Łd 537/00), który rozpoznając niniejszą sprawę podniósł, iż w ramach ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy winien uwzględnić liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym przyjmuje się zgodnie, iż stwierdzenie choroby zawodowej objętej wykazem oznacza, że jej powstanie, rozwój lub nawrót pozostaje w związku z pracą wykonywaną przez poszkodowanego, narażającą na taka chorobę. Odmowa uznania choroby zawodowej jest uzasadniona jedynie wówczas, gdy wszystkie czynniki oceny wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia dają podstawę do negatywnego wnioskowania dla zainteresowanej strony, tj. stanowią dostateczną podstawę do wyłączenia związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem a działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia. W wyroku tym Sąd wskazał także, iż wystąpienie schorzenia umieszczonego w wykazie chorób zawodowych i istnienie w środowisku pracy czynnika narażającego na powstanie schorzenia (nawet w stopniu nie przekraczającym dopuszczalnych norm) rodzi domniemanie, że stwierdzone schorzenie ma charakter choroby zawodowej. Domniemanie to może być obalone tylko poprzez wykazanie, że rozpoznane schorzenie zostało spowodowane innymi czynnikami, przy czym nie jest wystarczające przeważające prawdopodobieństwo, lecz konieczne jest jednoznaczne wykazanie, iż czynnik pozazawodowy był wyłączną przyczyną powstania schorzenia. Powyższe wskazówki Sądu, rozpoznającego skargę wniesioną przez następczynie prawne E. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Nr [...], nie zostały uwzględnione przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy, gdyż decyzja z dnia [...] opiera się wyłącznie na tezie prawdopodobieństwa zarówno w odniesieniu do braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u E. K., jak i pozazawodowych przyczyn powstania u niego nowotworu. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, iż "alternatywnie wskazać należy jednoznacznie, że czynnikiem pozazawodowym, który najprawdopodobniej spowodował chorobę zawodową, było nałogowe palenie papierosów, bowiem aktualna wiedza medyczna i badania epidemiologiczne potwierdzają istotny wzrost ryzyka zachorowania na nowotwory płuc u osób palących papierosy" jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż nie można jednoznaczne wskazywać czegoś, co jest tylko prawdopodobne, a także nie poparte ustaleniami w tym zakresie. E. K. w toku postępowania administracyjnego wielokrotnie podnosił, iż nigdy nałogowo nie palił papierosów, wobec czego wnioski zawarte w orzeczeniu Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej WOMP w Ł. z dnia [...] o blisko dwudziestoletnim nałogowym paleniu przez niego papierosów nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto, w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy im. J. N. w Ł. z dnia [...] brak jest rozpoznania nałogowego palenia papierosów przez E. K., a wskazówka, iż "w rozpoznawanej sprawie należy rozpatrywać wpływ palenia papierosów na indukcję procesu nowotworowego" nie stanowi wystarczającej podstawy do obalenia domniemania o zawodowym podłożu choroby nowotworowej stwierdzonej u E. K.. Podkreślić należy, iż orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej ma walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Orzeczenie to, musi być sporządzone w sposób logiczny i zrozumiały zarówno dla organu jak i dla stron postępowania, a także dla sądu, który dokonuje oceny legalności decyzji. Opinia lekarska powinna zawierać uzasadnienie, z którego jasno wynikałaby przyczyna powstania stwierdzonej u E. K. choroby oraz wskazane byłyby powody, dla których nie można tego schorzenia powiązać z warunkami pracy zawodowej. Organ inspekcji sanitarnej zobowiązany jest zbadać opinię biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a, tzn. powinien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została należycie udowodniona. Jeżeli zatem, orzeczenie lekarskie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nie zawiera właściwego uzasadnienia, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym. Dodać należy również, iż zgodnie z § 5 rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych, obowiązkiem właściwego inspektora sanitarnego jest przeprowadzenie postępowania epidemiologicznego. Z załączonych do akt materiałów wynika, iż dochodzenie to ograniczyło się w zasadzie do okresu zatrudnienia E. K. w Wojewódzkiej Dyrekcji Dróg Miejskich w Ł. w latach 1992-1994. Jedynie w tym przedsiębiorstwie przeprowadzono badania mające na celu ustalenie narażenia na występowanie czynników uznanych za rakotwórcze dla ludzi. Brak jest natomiast ustaleń o narażeniu na czynniki rakotwórcze w środowisku zawodowym w okresie od roku 1962 do roku 1990. Z opinii Instytutu Medycyny Pracy im. J. N. w Ł. z dnia [...] wynika natomiast, iż okres utajenia raków zawodowych jest bardzo długi i wynosi średnio 15 – 20 lat, wobec czego narażenie zawodowe E. K. w ostatnim okresie zatrudnienia w latach 1992-1994 nie może być rozpatrywane w aspekcie czynnika rakotwórczego. Z tych względów, załączone do akt sprawy wyniki badań przeprowadzonych w Wojewódzkiej Dyrekcji Dróg Miejskich w Ł., na okoliczność występowania substancji rakotwórczych w środowisku pracy, nie mogą być uznane za wystarczające do wykluczenia istnienia narażenia na czynniki rakotwórcze w całym okresie zatrudnienia E. K.. Zebrany materiał nie wystarczał, zdaniem Sądu, do ustalenia niewielkiego narażenia zawodowego, skoro nie zostały ustalone stopień i czas narażenia na czynniki rakotwórcze w toku całego okresu zatrudnienia E. K., a zwłaszcza w okresie, który zgodnie z orzeczeniem lekarskim Instytutu im. J. N. w Ł., powinien być rozpatrywany w aspekcie narażenia na czynniki rakotwórcze. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Uwzględniając treść art. 152 cytowanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, Sąd stwierdza, iż wobec braku przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji orzekanie w tej kwestii jest bezprzedmiotowe. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy uzupełnić dochodzenie epidemiologiczne w zakresie narażenia E. K. na czynniki rakotwórcze w okresie pracy poprzedzającym rok 1992, mając przy tym na uwadze stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku oraz wytyczne i wskazówki zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 16 czerwca 2003r. (sygn. akt.: II SA/Łd 537/00), gdyż nadal pozostają one aktualne.