III SA/Łd 39/08

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego J. J. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi Spółdzielczego Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "A." w likwidacji Zakładu Pracy Chronionej z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek R.A. III SA/Łd 39/08 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 16 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi Spółdzielczego Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "A." w likwidacji Zakładu Pracy Chronionej z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 17 października 2008 r. skarżące Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "A." w likwidacji Zakład Pracy Chronionej z siedzibą w Ł. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, załączając następnie – na wezwanie sądu – wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej na druku "PPPr". Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r. przyznano skarżącemu przedsiębiorstwu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 24 listopada 2008 r. Spółdzielcze Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "A." w likwidacji Zakład Pracy Chronionej z siedzibą w Ł. umocowało wyznaczonego z urzędu radcę prawnego J. J. do reprezentowania skarżącego przedsiębiorstwa przed tutejszym sądem w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 39/08. W dniu 27 stycznia 2009 r. radca prawny J. J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pismo zawierające opinię o braku podstaw do przygotowania i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W piśmie tym pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Jednocześnie, jak wynika z akt sądowych, kserokopię postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2008 r. wraz z uzasadnieniem, na mocy którego sąd umorzył postępowanie w sprawie ze skargi Spółdzielczego Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "A." w likwidacji Zakładu Pracy Chronionej z siedzibą w Ł., pełnomocnik strony skarżącej otrzymał w dniu 24 listopada 2008 r. Odpis opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik przekazał stronie skarżącej, co wynika z załączonej przez pełnomocnika kserokopii potwierdzenia nadania przesyłki poleconej, w dniu 16 stycznia 2009 r. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 października 2008 r. uprawomocniło się w dniu 5 grudnia 2008 r. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi] wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez radcę prawnego jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) [dalej rozporządzenie]. W myśl § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c powoływanego rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie niż wymienione w lit. a i b – 240 zł. Ustęp 2 pkt 2 lit b stanowi natomiast, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka ta wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej jednak niż 120 zł. Ocena zasadności wniosku o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wymaga w tym przypadku wyjaśnienia czy to, że opinia ta doręczona została mocodawcy po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i faktycznym uprawomocnieniu się postanowienia sądu z dnia 16 października 2008 r. oraz po upływie ponad półtora miesiąca od dnia umocowania pełnomocnika do działania w imieniu i na rzecz skarżącego wpływać będzie na ocenę zasadności sporządzenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego postanowienia a zarazem na zasadność wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tego tytułu. Wskazać w związku z tym należy na treść art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) [dalej ustawa o radcach prawnych]. Przepis ten stanowi, że koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa. Tak więc stwierdzić należy, że wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i powoływanym wcześniej § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia dotyczy tylko pomocy "udzielonej" (por. w tym względzie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/2005). Przy czym dodatkowo wskazać należy na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że musi to być pomoc "faktycznie udzielona" (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). Odnosząc się w związku z tym do wskazanego pojęcia "faktycznego udzielenia" pomocy prawnej podnieść należy, że w przypadku opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia sporządzanej w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej nie może świadczyć jedynie sam fakt sporządzenia opinii prawnej i doręczenia jej mocodawcy. Mocodawca bowiem winien zostać poinformowany o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia w takim terminie, który umożliwiłby mu, po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi, ewentualne powierzenie sprawy celem wniesienia środka zaskarżenia innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi. Jedynie takie zachowanie, ze względu na to, że nie pogarsza sytuacji procesowej mocodawcy świadczy o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Z jednej strony bowiem ostrzegając mocodawcę o bezzasadności wnoszenia środka zaskarżenia pełnomocnik stara się chronić go przed ponoszeniem zbędnych kosztów, a z drugiej nie zamykając mu drogi do wniesienia środka zaskarżenia zapewnia realną możliwość wyboru decyzji odnośnie ewentualnego wniesienia środka zaskarżenia. Wskazać tutaj można jeszcze dodatkowo na treść art. 3 ust. 2 powoływanej ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym "radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego". Zasady etyki radcy prawnego wynikają z kolei z uchwalonego przez Krajowy Zjazd Radców Prawnych na mocy art. 57 pkt 7 ustawy o radcach prawnych Kodeksu Etyki Radcy Prawnego (wprowadzony w życie na mocy Uchwały Nr 5 VIII Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 10 listopada 2007 r.). Artykuł 28 pkt 8 zd. 3 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego stanowi, że radca prawny powinien poinformować mocodawcę o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia w takim terminie, który umożliwi mocodawcy po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa powierzenie sprawy celem wniesienie środka zaskarżenia innemu podmiotowi. Taka staranność towarzysząca informowaniu mocodawcy o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia musi towarzyszyć radcy prawnemu zarówno podczas świadczenia pomocy prawnej z wyboru, jak i z urzędu. Składana, w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, opinia prawna o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia nie jest bowiem niczym innym jak sformalizowaną postacią informacji udzielanej mocodawcy, co do zasadności wniesienia środka zaskarżenia, którą ustnie udzielić może pełnomocnik mocodawcy w ramach pomocy prawnej świadczonej z wyboru (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99). W niniejszej sprawie strona skarżąca otrzymała odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2008 r. wraz z uzasadnieniem w dniu 4 listopada 2008 r. Termin wniesienia skargi kasacyjnej upływał zatem w dniu 4 grudnia 2008 r. Pełnomocnik strony skarżącej, ustanowiony w ramach prawa pomocy, zapoznał się z uzasadnieniem postanowienia w dniu 24 listopada 2008r. Natomiast stosowną opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przekazał mocodawcy (stronie skarżącej) w dniu 16 stycznia 2009 r. Tak więc po upływie półtora miesiąca od daty otrzymania postanowienia z uzasadnieniem, i co istotne już po uprawomocnieniu się postanowienia umarzającego postępowanie sądowe w sprawie. W ocenie referendarza rozpoznającego wniosek o przyznanie wynagrodzenia radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy, sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie półtora miesiąca od daty otrzymania postanowienia z uzasadnianiem i już po uprawomocnieniu się postanowienia umarzającego postępowanie nie może być uznane za faktyczne udzielenie pomocy prawnej. Wskazany upływ czasu pomiędzy otrzymaniem uzasadnienia postanowienia a sporządzeniem opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wskazuje na to, że świadczona przez pełnomocnika pomoc prawna w niniejszej sprawie miała w praktyce charakter iluzoryczny. Zapoznanie bowiem mocodawcy z oceną zasadności wnoszenia skargi kasacyjnej po upływie terminu do jej wniesienia realnie uniemożliwiło mocodawcy skorzystanie w ramach przyznanego mu prawa pomocy z usług innego profesjonalnego pełnomocnika, który ewentualnie zobowiązałby się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Tym bardziej, że stanowisko dotyczące zasadności wniesienia środka zaskarżenia strona poznała już po uprawomocnieniu się wydanego przez sąd w niniejszej sprawie postanowienia. Zaprezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I OZ 910/08 sąd ten stwierdził m.in., że za niewątpliwą uznać trzeba okoliczność, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winna być sporządzona i przedstawiona stronie niezwłocznie, tak aby umożliwić jej podjęcie ewentualnych czynności prowadzących do zabezpieczenia jej praw i możliwości dochodzenia ich przed sądem. Opinia o jakiej mowa powyżej powinna być sporządzona najdalej w terminie odpowiadającym terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Ponadto próba dowodzenia, w sytuacji gdy upłynął już termin do wniesienia skargi kasacyjnej w opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, że brak jest podstaw prawnych do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż "niewątpliwie zostanie ona oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny" jest bezzasadne, gdyż zachodzą przesłanki natury formalnej uniemożliwiające wniesienie skargi kasacyjnej (upływ terminu do wniesienia skargi kasacyjnej). Mając na względzie powyższe ustalenia, działając na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia należało orzec jak w sentencji postanowienia. R.A.