III SA/Łd 39/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ax. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 3 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ax. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.CZ. Ax. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W skardze skarżąca spółka zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca spółka wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 5 000 zł oraz środki trwałe (według bilansu na ostatni rok) o wartości 8 856,66 zł. Za poprzedni rok obrotowy spółka poniosła stratę w wysokości 93 993,70 zł, a stan jej konta wynosi – 56 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka powołała się na swoją trudną sytuację materialną i brak środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że przedłożone przez skarżącą spółkę informacje, nie przemawiają za przyznaniem jej prawa pomocy. Spółka nie znajduje się ani w stanie likwidacji, ani upadłości. Prowadzi działalność gospodarczą, chociaż nie osiąga dochodu, a sama działalność generuje koszty. W przypadku, gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest w stanie działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, generujące jedynie koszty, winno obciążać jej wspólników, a nie innych obywateli. Wskazał także możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest określona w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037, ze zm.), zwanej dalej k.s.h., instytucja zobowiązania wspólników do dopłat, stanowiąca formę wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może zostać wykorzystana między innymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Skarżąca jest spółką jednoosobową, co w istocie, w przypadku uwzględnienia wniosku, stanowiłoby przyznanie tej pomocy osobie fizycznej – jedynemu właścicielowi spółki, którego sytuacja majątkowa nie jest znana. Kwestionując prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia spółka, wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji wykazania przez spółkę, iż jej sytuacji finansowa jest skrajnie trudna i nie posiada środków na opłacenie wpisu od skargi. Wskazała nadto na błędne uznanie, iż przyznanie spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stanowiłoby w istocie przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej – jedynemu wspólnikowi spółki, którego sytuacja finansowa nie jest znana. Skarżąca jest bowiem spółką z o.o. posiadającą osobowość prawną i samodzielność w obrocie. Z powyższych względów wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zdaniem sądu sprzeciw nie jest zasadny. W myśl art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. W niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącej spółki dotyczy więc prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje w istocie prawidłowość przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej skarżącej spółki, w następstwie której odmówiono jej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem sądu ocena ta została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez skarżącą spółkę. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny, z powodu których nie uwzględnił żądania spółki. W szczególności wskazał na fakt dalszego prowadzenia przez wnioskującą działalności gospodarczej, pomimo deklarowania trudnej sytuacji finansowej oraz generowanych strat. Zdaniem sądu podkreślenia wymaga, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2013 r., I GZ 567/13 i I GZ 568/13). Dodać do tego trzeba, że wysokie koszty mogą mieć bardzo różne źródło, np. w czynionych przez skarżącą spółkę inwestycjach, odpisach z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, różnicach kursowych i nie świadczą jeszcze o trudnej sytuacji finansowej skarżącej spółki. Powstanie w jednym roku rozliczeniowym straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Referendarz sądowy słusznie też zwrócił uwagę, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może działać w oparciu o rachunek ekonomiczny, powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. W celu uiszczenia należnego wpisu sądowego, spółka mogła rozważyć możliwość zastosowania instytucji prawnej określonej w art. 177 § 1 k.s.h., tj. żądania od wspólników spółki dokonania na jej rzecz dopłat. Podjęcie takich działań, w ocenie sądu oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Reasumując sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać także należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Z tych względów sąd na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 184 i art. 197 § 2 orzekł, jak w postanowieniu. D.Cz.