III SA/Łd 395/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi M.I. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji o przekazaniu według właściwości wniosku dotyczącego transkrypcji aktu urodzenia oddala skargę. bg W dniu 12 marca 2010 roku M.I. na podstawie art. 13 i art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 roku – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2004r., Nr 161, poz. 1688 ze zm.) oraz art. 14 ustawy z dnia 3 października 2008 roku o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz niektórych innych ustaw wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-B. z wnioskiem o wpisanie do polskich ksiąg stanu cywilnego swojego aktu urodzenia. Wnioskodawczyni wskazała, iż Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z dnia [...] roku nadał jej obywatelstwo polskie. Ponadto podała, iż przebywa, bez zameldowania przy ul. A. [...] m. [...] w Ł., a jako dowód swojego pobytu w spornym lokalu załączyła postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...], w którym jako jej miejsce zamieszkania wskazany został adres: Ł., ul. A. [...] m. [...]. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-B. na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek M.I. zgodnie z właściwością Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego Miasta W., I Wydział Rejestracji Stanu Cywilnego, Obrotu Zagranicznego oraz Zmiany Imion i Nazwisk. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał M.I. obywatelstwo polskie, jednakże jak ustalono do dnia 18 marca 2010 roku nie została ona zameldowana na terenie Ł. ani na pobyt stały, ani na pobyt czasowy. Stosownie natomiast do art. 13 i art. 15 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, organem właściwym do wydania decyzji o wpisanie treści zagranicznego aktu urodzenia, do ksiąg polskich jest Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m. st. W. Na powyższe postanowienie M.I. złożyła zażalenie, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 31, art. 32, art. 38, art. 45, art. 52, art. 62, art. 67, art. 68, art. 71 i art. 75 Konstytucji RP. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Wojewoda [...] działając w oparciu o treść art. 138 § 2 w zw. z art. 144 i art. 65 § 1 k.p.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 13 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, odtworzenia aktu stanu cywilnego, wpisania treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego lub zarejestrowania w nich urodzenia, zawarcia małżeństwa albo zgonu, które nastąpiły za granicą, dokonuje się w urzędzie stanu cywilnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Podkreślił, iż dla określenia miejsca zamieszkania w znaczeniu cywilnoprawnym, kategoria administracyjnoprawna, jaką jest zameldowanie nie może mieć znaczenia rozstrzygającego. Kategoria ta może mieć jedynie znaczenie pomocnicze. Wykładnia pojęcia "miejsca zamieszkania" powinna natomiast uwzględniać zarówno czynnik zewnętrzny, tj. faktyczne przebywanie w danym miejscu oraz czynnik wewnętrzny, tj. zamiar stałego pobytu. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga natomiast złożenia jakiegokolwiek oświadczenia woli, wystarczające jest jedynie, że zamiar taki wynika z zachowania się osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. O zamieszkiwaniu z zamiarem stałego pobytu mówi się wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt V CK 6/02). W rozpatrywanej sprawie, jak podkreślił Wojewoda okoliczności dotyczące zamieszkiwania M.I. w Ł. przy ul. A. [...] m. [...], a w ślad za tym właściwość Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-B. do dokonania transkrypcji aktu urodzenia nie zostały dostatecznie wyjaśnione. Wnioskodawczyni wskazała bowiem, iż mieszka w Ł., ale podany powyżej adres podaje jedynie jako adres do korespondencji. Na powyższe postanowienie M.I. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której wnosząc o zobowiązanie organu administracji do dokonania wpisania aktu urodzenia do polskich ksiąg stanu cywilnego podniosła, iż nie posiada na terytorium Polski miejsca stałego zameldowania, ponieważ nie dysponuje środkami na zakup lokalu mieszkalnego, oczekuje na przydział lokalu mieszkalnego i środków na zakup umeblowania i odzieży. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 5 października 2010 roku skarżąca złożyła do akt sprawy pismo procesowe, w którym podtrzymując dotychczasowe zarzuty i argumentację, wniosła o zobowiązanie Wojewody [...] do wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego według miejsca pobytu nabytego przez nią obywatelstwa polskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga M.I. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), [zwanej dalej p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd badając legalność zaskarżonego postanowienia, w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, nie narusza przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia należy w pierwszej kolejności zauważyć należy, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w trybie art. 138 § 2 k.p.a, a postępowanie odwoławcze charakteryzuje się tym, że nie ogranicza się ono do kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, lecz organ odwoławczy jest obowiązany ponownie sprawę rozpoznać i rozstrzygnąć. Zgodnie z treścią powołanego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję (postanowienie) w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części tj. w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo co prawda postępowanie takie przeprowadził, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. Przy czym zdanie drugie powołanego przepisu wskazuje, że przekazując sprawę organ odwoławczy może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ponieważ przewidziana w art. 138 § 2 k.p.a. możliwość przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, to niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca tego przepisu. Tym samym dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy tego typu decyzji (postanowienia) jest ograniczona wymogiem spełnienia wyżej powołanych przesłanek. Rozstrzygnięcie kasacyjne nie może więc być wydane w innych sytuacjach, niż wskazane w art. 138 § 2 k.p.a. i żadne inne wady decyzji (postanowienia) organu pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do jej wydania. Oznacza to, że stosownie do treści art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy w pierwszej kolejności powinien dążyć do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W tym celu, co wynika wyraźnie z art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego rodzaju postępowania organowi, który wydał decyzję. Powyższe wyjaśnienia, należało poczynić z tego względu, że badając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenia je w zakresie ograniczającym się do wystąpienia przesłanek wynikających z powołanego art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z poglądem doktryny oraz dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych zastosowanie przepisu art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy jest uzasadnione wtedy, gdy organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego, a w szczególności nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego albo postępowanie takie przeprowadzono, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2001 r., sygn. akt IV SA 208/99, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA 430/99, niepublikowany.). Ponadto rozstrzygnięcie kasacyjne jest dopuszczalne, gdy w toku postępowania przed organem drugiej instancji dowody zebrane w pierwszej instancji przestały być aktualne ze względu na zmianę stanu faktycznego (J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 26 czerwca 1997 r., sygn. akt II SA/Wr 854/96, OSP 1998, z. 6, poz. 108). W rozpoznawanej sprawie, z racji jej charakteru, rozważeniu podlegała więc kwestia spełnienia przesłanek, określonych w art. 138 § 2 k.p.a., uprawniających organ odwoławczy do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. W tym zakresie natomiast, stanowisko Wojewody [...] uznać należy za prawidłowe. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 roku - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U.z 2004r., nr 161, poz.1688 z późn. zm.) – {zwanej dalej a.s.c.]. W ustawie tej przyjęto system rejestracji stanu cywilnego, rozumiany jako system obligatoryjnych i ciągłych zapisów, obejmujący te spośród zdarzeń określonych w art. 1 ustawy ( urodzenia, małżeństwa, zgony ), które zdarzyły się na terenie Polski oraz urodzenia i zgony na polskim statku morskim lub powietrznym (art.74 a.s.c.), a także w pewnym zakresie rejestracji podlegają również zdarzenia, które nastąpiły za granicą, z tym że Prawo o aktach stanu cywilnego nie przewiduje co do nich obowiązku rejestracji. Rejestracja stanowi urzędowe potwierdzenie zaistnienia rejestrowanego zdarzenia stanu cywilnego (art. 1, art. 3, art. 4 i art.7 ust. 1 pkt 1 a.s.c.). W piśmiennictwie zauważa się, że rejestracja, o których mowa, w polskich księgach stanu cywilnego nie jest instytucją jednolitą. Występuje tzw. rejestracja pierwotna, jeżeli urodzenie, zgon lub małżeństwo nie zostało zarejestrowane w księgach stanu cywilnego (art.70 a.s.c.) oraz w razie istnienia przeszkód do rejestracji urodzenia lub zgonu obywatela polskiego w zagranicznym urzędzie stanu cywilnego - za pośrednictwem konsula lub pełnomocnika (art. 72 a.s.c.), a także tzw. rejestracja wtórna polegająca na odtworzeniu treści aktu urodzenia, małżeństwa lub zgonu, sporządzonego za granicą, jeżeli uzyskanie odpisu aktu zagranicznego jest niemożliwe lub związane z poważnymi trudnościami (art. 35 a.s.c.) oraz na wpisaniu (transkrypcji) treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą (art. 73 a.s.c.). Rejestracja wtórna opiera się więc na już sporządzonym za granicą akcie stanu cywilnego, stwierdzającym zaistnienie za granicą zdarzenia podlegającego rejestracji. Zgodnie z art. 73 pkt 1 a.s.c., akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. W postępowaniu, określonym wskazanym przepisem kierownik urzędu stanu cywilnego bada, czy złożony odpis aktu stanu cywilnego został sporządzony przez organ powołany w świetle przepisów obcego prawa do wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego. Transkrybowany bowiem może być tylko akt stanu cywilnego lub jego odpis, wydany przez uprawniony organ państwa obcego i który ma moc dokumentu urzędowego w państwie jego wystawienia. W myśl natomiast art. 13 a.s.c., odtworzenia aktu stanu cywilnego, wpisania treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego lub zarejestrowania w nich urodzenia, zawarcia małżeństwa albo zgonu, które nastąpiły za granicą, dokonuje się w urzędzie stanu cywilnego miejsca zamieszkania wnioskodawcy, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Wobec powyższego w postępowaniu administracyjnym kierownik urzędu stanu cywilnego powinien ustalić, czy jest właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy do rozpoznania wniosku, a następnie, czy przedstawiony dokument ma charakter aktu stanu cywilnego. Zgodnie natomiast z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość. w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Wykładnia powyższego przepisu nakazuje uwzględniać czynnik zewnętrzny tj. faktyczne przebywanie w danym miejscu oraz czynnik wewnętrzny tj. zamiar stałego pobytu. Jednocześnie należy wskazać, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia jakiegokolwiek oświadczenia woli. Wystarczające jest jedynie, że zamiar taki wynika z zachowania się osoby, polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. O zamieszkiwaniu z zamiarem stałego pobytu mówi się zatem wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (por postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 roku, sygn. akt V CK 6/02). Dla określenia miejsca zamieszkania w znaczeniu cywilnoprawnym, nie może mieć znaczenia rozstrzygającego kategoria administracyjnoprawna, jaką jest zameldowanie. Kategoria ta może mieć znaczenie jedynie pomocnicze. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy podnieść, że rozstrzygając kwestię właściwości miejscowej organu uprawnionego do rozpoznania wniosku o dokonanie transkrypcji aktu urodzenia, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-B. nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności dotyczących miejsca zamieszkania skarżącej. Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika bowiem, że skarżąca we wniosku o dokonanie transkrypcji aktu urodzenia wskazała, że przebywa, bez zameldowania w Ł. przy ul. A. [...] m [...], jako dowód swojego miejsca pobytu przedstawiła postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] roku, nr [...], z którego wynika, że M.I. ubiega się o przydział o lokalu mieszkalnego oraz o przyznanie środków na zakup umeblowania i odzieży, a jako jej miejsce zamieszkania wskazany został adres: Ł., ul. A. [...] m. [...]. W toku postępowania skarżąca podnosiła, że mieszka w Ł., a podany powyżej adres wskazywała także jako adres do korespondencji. Konieczność zatem przeprowadzenia ponownie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia miejsca zamieszkania skarżącej (tj. miejsca w którym faktycznie przebywa z zamiarem stałego pobytu), a w konsekwencji ustalenie właściwości kierownika urzędu stanu cywilnego do dokonania transkrypcji aktu urodzenia, uzasadniła uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Stwierdzone braki nie mogły być bowiem sanowane w postępowaniu odwoławczym, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania. Ponadto organ pierwszej instancji rozpatrując niniejszą sprawę naruszył przepisy postępowania w takim stopniu, które czynią sprawę niewyjaśnioną w całości, co z kolei nie zezwalało organowi drugiej instancji na zastosowanie art. 136 k.p.a. Odnosząc się natomiast do głównego zarzutu zawartego w skardze dotyczącego zamiaru skorzystania z czynnego prawa wyborczego i wzięcia udziału w wyborach prezydenckich należy wskazać, iż zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych. Reasumując należy podnieść, iż w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest rozstrzygnięcie kasacyjne organu drugiej instancji, skutecznie można postawić wyłącznie zarzut co do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a.. Skarżąca nie wykazała by przepis ten został naruszony przez organ odwoławczy orzekający w niniejszej sprawie. Nie można natomiast skutecznie stawiać zarzutów naruszenia prawa odnosząc się do meritum sprawy w sytuacji, gdy organ odwoławczy właśnie dlatego, że do naruszeń, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a., doszło uchylił postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd zaś także nie dopatrzył się naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., bowiem wskazane przez organ odwoławczy naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji wymagają ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, a przytoczona w uzasadnieniu rozstrzygnięcia argumentacja w pełni zasługuje na akceptację, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił. bg