III SA/Łd 401/08

Dnia 26 lutego 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2009 roku sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Nr [...] z dnia [...]; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego – J. P. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. działając na podstawie art. 168e § 4 w związku z art. 168e § 1 oraz art. 168e § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) nałożył na J. P. karę pieniężną w wysokości 300,00 zł. W uzasadnieniu decyzji Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, iż zawiadomieniem z dnia 22 lutego 2008 roku organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności P. C. wobec dłużnika – J.P. Pomimo jednak zawiadomienia oraz ponaglenia z dnia 18 marca 2008 roku dłużnik zajętej wierzytelności nie wykonał ciążącego na nim obowiązku, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. tzn. nie przekazał w terminie 7 dni do organu egzekucyjnego informacji, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Na powyższe postanowienie J.P. złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę postanowienia poprzez umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 29 lutego 2008 roku otrzymał zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną P. C. Podkreślił jednak, iż nie jest dłużnikiem P. C., o czym informował wcześniej organ egzekucyjny. Ponadto podniósł, iż wezwanie, którego nie wykonał znajduje się w dolnej części zawiadomienia o zajęciu z dnia 22 lutego 2008 roku i nie jest objęte podpisem organu egzekucyjnego. Poddał także w wątpliwość, czy powołany w podstawie prawnej postanowienia przepis może mieć zastosowanie w przypadku osoby, która nie jest dłużnikiem zajętej wierzytelności. Do zażalenia skarżący załączył oświadczenie o braku wierzytelności, które jak sam znaczył składa w trybie art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowieniem z dnia [...] roku Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy odwołując się do treści art. 168e § 1 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podniósł, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału wykazała, iż pomimo prawidłowo doręczonego zawiadomienia z dnia 22 lutego 2008 roku o zajęciu wierzytelności P. C., jak i ponaglenia dłużnika zajętej wierzytelności z dnia 18 marca 2008 roku, J. P. nie wypełnił obowiązku, jakie ciążą na dłużniku zajętej wierzytelności, o których stanowi art. 89 § 3 pkt. 1 ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że zarówno zawiadomienie, jak i ponaglenie zawierało pouczenie o możliwości nałożenia na dłużnika zajętej wierzytelności kary pieniężnej w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania ciążących na nim obowiązków związanych z egzekucją wierzytelności. Nie można także zgodzić się z tezą prezentowaną przez dłużnika zajętej wierzytelności, iż skoro wezwanie do złożenia oświadczenia znajduje się dolnej części zawiadomienia i nie jest objęte podpisem osoby upoważnionej do wydania postanowienia, to obowiązek nie istnieje lub nie jest wymagalny. Wezwanie do złożenia oświadczenia jest integralną częścią zawiadomienia o zajęciu wierzytelności i wynika wprost z przepisu art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnosząc się natomiast do zarzutu nieprawidłowości nałożenia kary pieniężnej na skarżącego jako osobę fizyczną, podczas gdy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności skierowane zostało do A organ odwoławczy podniósł, iż sam skarżący wskazuje A, która nie posiada podmiotowości prawnej, jako podmiot właściwy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podnosząc zarzut naruszenia art. 89 oraz art. 168e § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi podtrzymując zarzuty zawarte w zażaleniu skarżący podkreślił, iż brak podpisu pod wezwaniem osoby uprawnionej do wydania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności i brak uprzedniego wezwania skierowanego do osoby fizycznej stanowią braki formalne, które uniemożliwiają skuteczne zajęcie wierzytelności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga J. P. jest zasadna. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania a mianowicie art. 89 § 1 i 3, art.168e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 110 z 2002r. poz.968 z późn. zm.) oraz art.29 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 17 czerwca 1966r. Zgodnie z treścią art.89 § 1 wymienionej ustawy organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art.72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. W myśl art.89 § 3 cytowanej ustawy jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 organ egzekucyjny: 1. wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a. uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego b. przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia jego przekazania c. i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność Zgodnie z treścią art.168e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego można nałożyć karę pieniężną do wysokości 3800 zł. Przepis art. 89 ustawy z 17 czerwca 1966r. dotyczy sytuacji gdy konkretny podmiot (określony jako zobowiązany) jest dłużnikiem wobec urzędu skarbowego i jednocześnie jest wierzycielem w stosunku do innego podmiotu (określonego jako dłużnik zobowiązany). W takiej sytuacji organ egzekucyjny przesyła dłużnikowi zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego wraz z wezwaniem aby należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu a nie zobowiązanemu. Jednocześnie dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek złożyć w terminie 7 dni oświadczenie, o którym mowa w art.89 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966r. W razie zaś niewykonania tego obowiązku może zostać nałożona na niego kara pieniężna. Analiza przepisu art.89 § 1 i 3 oraz art.168e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. wskazuje, iż przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest skuteczne zawiadomienie dłużnika zobowiązanego o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. Dopiero wówczas gdy dłużnik zobowiązany został prawidłowo zawiadomiony o zajęciu wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art.89 § 3 i ewentualnego nałożenia na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie, w przekonaniu sądu, skarżący nie został skutecznie zawiadomiony o zajęciu wierzytelności pieniężnej P. C. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego P. C. posiada wierzytelność pieniężną wobec skarżącego. Przed Sądem Okręgowym w Ł. toczy się obecnie postępowanie z powództwa P. C. przeciwko J.P. o zapłatę kwoty pieniężnej za dostarczony drób(sygn. akt [...]). Do chwili obecnej postępowanie w tej sprawie nie zostało prawomocnie zakończone. Dłużnikiem P.C. jest zatem J. P. jako osoba fizyczna. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z 22 lutego 2008r. oraz ponaglenie z 18 marca 2008r. natomiast zostało skierowane do A w W. Należy zaznaczyć, iż A nie posiada osobowości prawnej. Jest to firma prowadzona przez skarżącego. Jak wynika z akt administracyjnych jej właścicielem bądź jednym ze współwłaścicieli jest J. P. Kwestia ta nie została dokładnie wyjaśniona w postępowaniu administracyjnym. Przepis art.89 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. zobowiązuje organ egzekucyjny do przesłania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności dłużnikowi zobowiązanemu. Organ egzekucyjny winien zatem przesłać wymienione zawiadomienie J. P., który jest dłużnikiem P. C., a nie prowadzonej przez niego firmie. Należy zaznaczyć, iż z chwilą przesłania zawiadomienia, o którym mowa w art.89 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r., dłużnik zobowiązany staje się stroną postępowania egzekucyjnego. Przysługują mu zatem wszelkie prawa i obowiązki jakie posiada strona w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z treścią art.18 ustawy z 17 czerwca 1966r. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W ustawie z 17 czerwca 1966r. nie została uregulowana kwestia, kto może być stroną postępowania, a więc mają tutaj zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl zaś art.29 kpa stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Analiza przepisu art.29 kpa wskazuje, iż podmiot prowadzący działalność gospodarczą, nie posiadający osobowości prawnej, nie może być stroną postępowania. Stroną w takiej sytuacji jest właściciel bądź właściciele tego podmiotu. Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi należy stwierdzić, iż zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej nie zostało skutecznie przesłane dłużnikowi zobowiązanemu. Zostało ono skierowane do A, która nie jest i nie może być stroną postępowania . Dłużnikiem zobowiązanym jest J. P.i to skarżącemu winno być przesłane zawiadomienie o zajęciu wierzytelności wraz z wezwaniem do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art.89 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966r. W sytuacji zatem gdy zawiadomienie o zajęciu wierzytelności P.C. nie zostało przesłane dłużnikowi zobowiązanemu, tylko podmiotowi, który nie jest dłużnikiem i nie może być stroną postępowania, to nie doszło do skutecznego zajęcia tej wierzytelności. Konsekwencją tego jest to, iż nie można nałożyć na skarżącego kary pieniężnej za niezłożenie oświadczenia, w rozumieniu art.89 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966r. Skoro bowiem dłużnik zobowiązany, którym jest skarżący, nie został skutecznie zawiadomiony o zajęciu wierzytelności to nie był on zobowiązany do złożenia oświadczenia. Aby można było mówić o niewykonaniu obowiązku przez dłużnika zobowiązanego to musi mu zostać najpierw skutecznie doręczone zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Organ egzekucyjny winien więc przesłać zawiadomienie o zajęciu wierzytelności J. P. (a nie A) wzywając do złożenia stosownego oświadczenia w terminie 7 dni a następnie, w razie niewykonania tego obowiązku, rozważyć możliwość nałożenia kary pieniężnej. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności doręczono bowiem podmiotowi, który nie jest dłużnikiem P.C. ani nie może być stroną postępowania egzekucyjnego. Wspomnieć tylko należy, iż postanowienia organów administracji obu instancji nie spełniają również wymogów określonych w art. 168e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. Wymieniony przepis zbudowany jest na zasadzie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie w nim wyrazu "można". Zatem przy rozstrzygnięciu kwestii nałożenia bądź nienałożenia kary oraz przy skonkretyzowaniu jej wysokości organ egzekucyjny korzysta z tzw. "luzu decyzyjnego" w granicach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak dowolności w działaniu tego organu. Organ egzekucyjny ma możliwość wyboru optymalnego rozstrzygnięcia a motywy, którymi się kierował winien wyjaśnić w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę pieniężną. Kara taka winna być karą sprawiedliwą, adekwatną do rodzaju i stopnia naruszenia prawa, proporcjonalną do możliwości płatniczych karanego i jednocześnie odpowiednio dolegliwą. Wszystkie te kwestie winny być rozważone w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę. W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie nałożonej kary na skarżącego jest bardzo lakoniczne. Sprowadza się ono w zasadzie do jednego zdania, iż J.P. nie złożył w terminie oświadczenia, o którym mowa w art.89 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966r. Nie wyjaśniono natomiast dokładnie przesłanek nałożenia kary ani w ogóle nie uzasadniono wysokości kary. Oznacza to, iż postanowienia organów administracji obu instancji nie spełniają wymogów należytego i szczegółowego uzasadnienia nałożenia kary. Resumując sąd uznał, iż skarga J. P. jest uzasadniona. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej nie została skutecznie przesłana dłużnikowi zobowiązanemu jakim jest skarżący. Została ona przesłana A, która nie jest dłużnikiem P. C. ani nie jest i nie może być stroną postępowania. Skoro więc dłużnik zobowiązany nie został skutecznie zawiadomiony o zajęciu wierzytelności to nie można uznać, iż był on zobowiązany do złożenia oświadczenia określonego w art.89 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966r. Tym samym brak jest podstaw do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za niezłożenie takiego oświadczenia. Organy administracji naruszyły przepisy art.89 § 1 i 3, art.168e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. oraz art.29 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...]. Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art.152 ustawy z 30 sierpnia 2002r. sąd orzekł, iż zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Wobec tego, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art.200 ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz J.P. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W razie ewentualnej konieczności ponownego zajęcia wierzytelności pieniężnej P. C. organ administracji winien rozważyć możliwość zawiadomienia o tym dłużnika zobowiązanego, którym jest J. P. a nie prowadzona przez niego firma. W zależności od dalszego zachowania dłużnika należy podjąć dalsze czynności w sprawie. T.P.