III SA/Łd 406/11

Dnia 3 stycznia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Cz. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi Cz. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ujawnienia zmian w operacie ewidencji gruntów p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy . Wyrokiem dnia 28 września 2011 roku, sygn. akt III SA/Łd 406/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Cz. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ujawnienia zmian w operacie ewidencji gruntów. Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 14 listopada 2011 roku. W dniu 30 listopada 2011 roku skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, przedkładając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zarówno on jak i jego żona są osobami schorowanymi (wyliczył szereg schorzeń) i w związku z tym ponoszą zwiększone koszty zakupu leków oraz zapewnienia świadczeń lekarskich lekarzy specjalistów, wydając na powyższe ok. 800 - 1.000 zł miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 24,45 m2. Na dochody gospodarstwa domowego składają się świadczenia emerytalne skarżącego i jego żony w łącznej wysokości 3.652 zł. Określając swój stan majątkowy, skarżący podał także, że dysponuje świadectwami Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych PKO S.A. w ilości 245 sztuk, które – jak wskazał – posiadają szacunkową wartość ok. 118 zł za sztukę. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku Cz. W., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, iż posiada jedynie własnościowe mieszkanie o powierzchni 24,45 m2 i świadectwa udziałowe TFI PKO S.A.- 245 sztuk, które nabył za odszkodowanie, które uzyskał po tragicznie zmarłym synu. Podniósł, iż nabyte świadectwa udziałowe stanowią rezerwę finansową, a wykazany wspólny dochód w kwocie 3.652 zł jest dochodem brutto i obejmuje kwotę dodatku (rekompensaty) w wysokości 353,00 zł za przetrzymywanie skarżącego w wieku dziecięcym w hitlerowskich obozach. Po odjęciu wskazanej kwoty łączny dochód brutto wynosi 3.298 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę stanowi kwotę 1.649 zł. Skarżący wskazał, iż wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy nie wziął pod uwagę podeszłego wieku (72 i 73 lata) jego i jego żony, stanu zdrowia i związanych z tym wyższych niż przeciętne wydatków ponoszonych na leczenie. Podniósł, iż znacząca część uzyskiwanych wspólnie dochodów przeznaczana jest na pokrycie kosztów leczenia (zakup leków, dieta, wizyty lekarskie, opłaty sanatoryjne) i wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania. Pokreślił, iż oszczędności, jakie posiada w postaci świadectw udziałowych TFI PKO S.A. stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia obojga małżonków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm, dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Wskazane powyżej unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie zdolny wygospodarować środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i wynagrodzenia adwokata (radcy prawnego) z wyboru. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, z którego wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną – B. W., a ich wspólny dochód brutto wynosi 3.652 zł (w tym dodatek w kwocie 353,00 zł), który po pomniejszeniu o kwotę dodatku w przeliczeniu na jedną osobę stanowi kwota 1.649 zł. Ponadto skarżący wskazał, iż posiada własnościowe mieszkanie o powierzchni 24,45 m2 oraz oszczędności w postaci świadectw udziałowych TFI PKO S.A.- 245 sztuk o wartości szacunkowej około 118,00 zł za sztukę ( po przeliczeniu ok. 29.000 zł), które nabył za odszkodowanie, które uzyskał po tragicznie zmarłym synu. Stałe wydatki na pokrycie kosztów leczenia stanowi kwota od około 800,00 do 1.000 zł miesięcznie, a posiadane świadectwa udziałowe, jak wskazał sam skarżący stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia obojga małżonków. Zdaniem Sądu, przy uwzględnieniu wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie (200,00 zł), której pochodną jest kwota wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100,00 zł) oraz zasad określania kwoty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego, które w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie 240 zł (§ 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), sytuację finansową skarżącego należy ocenić jako wystarczającą na opłacenie kosztów sądowych oraz usługi adwokata (radcy prawnego) z wyboru. W konsekwencji wykluczone zostaje istnienie przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada on takie środki. Zdaniem Sądu posiadanie środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych i opłacenie adwokata (radcy prawnego) z wyboru pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele, niż opłacenie kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nie stanowi zaś takiej okoliczności twierdzenie, że posiadane przez skarżącego oszczędności w postaci świadectw udziałowych o znacznej wartości stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia obojga małżonków, tym bardziej, że jak wykazano wyżej obciążenia z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem nawet z udziałem profesjonalnego pełnomocnika nie naruszą w znacznym stopniu sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Należy jeszcze raz podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż z przedstawionych dokumentów nie wynika, że obecna sytuacja finansowa skarżącego, w tym wykazane obciążenia mające wpływ na jego zdolność płatniczą nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. a.ł.