III SA/Łd 409/06

Dnia 25 stycznia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. III SA/Łd 409/06 UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł., działając na podstawie art. 130 ust. 1 i art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz. 634 ze zm.), uznał [...] J. P. - [...] strażnika [...] Aresztu Śledczego w Ł. za winnego tego, że nie poinformował przełożonych o swojej znajomości z przebywającymi w Areszcie Śledczym w Ł. tymczasowo aresztowanymi S. Ł. i R. A. oraz w okresie od lipca do października 2005 roku, w trakcie pełnienia służby, utrzymywał z wyżej wymienionymi osadzonymi nielegalne kontakty w oddziałach mieszkalnych oraz przekazywał im paczki z artykułami żywnościowymi - co stanowi naruszenie art. 125 ust. 3 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej i na podstawie art. 126 ust. 1 pkt 9 ustawy wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż całość zgromadzonego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego potwierdza zarzuty przedstawione obwinionemu. W ocenie organu [...] J. P. świadomie naruszył obowiązujący przepis § 20 Regulaminu w sprawie sposobu pełnienia służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, który obliguje do pisemnego poinformowania drogą służbową przełożonego o każdym przypadku osadzenia w jednostce, w której pełni służbę, osoby, z którą wiążą go bliskie stosunki osobiste. Konsekwencją tego zaniechania było wejście obwinionego w nielegalne kontakty z tymczasowo aresztowanymi. Zdaniem organu, działanie obwinionego miało charakter całkowicie świadomy i umyślny i doprowadziło do naruszenia dyscypliny służbowej przez innych funkcjonariuszy, którzy w źle pojętej "solidarności koleżeńskiej" umożliwili mu te kontakty. Organ podał, iż jako okoliczności obciążające przy wymiarze kary wzięto pod uwagę postawę obwinionego - jego bezkrytyczny stosunek do popełnionego naruszenia dyscypliny służbowej, przejawiający się brakiem skruchy oraz zrozumienia wagi popełnionych przekroczeń. Zdaniem organu, postawa obwinionego wskazuje na niezrozumienie przez niego podstawowych zasad etyki zawodowej, jakimi winien kierować się w swoim postępowaniu funkcjonariusz, a swoim postępowaniem obwiniony godził w godność i dobre imię służby, które winny być dla niego wartościami nadrzędnymi i którymi przede wszystkim winien kierować się wykonując obowiązki służbowe. W ocenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł., swoim postępowaniem obwiniony tym wartościom zaprzeczył, wykazując przy tym jednocześnie brak jakiejkolwiek refleksji, która mogłaby stanowić podstawę doszukania się w jego postępowaniu i postawie okoliczności łagodzących. W zażaleniu z dnia [...] J. P. poprosił o rozpatrzenie jego sprawy przez Sąd Dyscyplinarny przy O.I.S.W. w Ł. i ocenę wymierzonej kary do stopnia popełnionych przewinień. Podniósł, iż nie zdawał sobie w pełni sprawy, iż luźna znajomość, polegająca na tym, że dwukrotnie dokonywał napraw instalacji gazowej w warsztacie tymczasowo osadzonego, obliguje go do zastosowania się do wymogów § 20. Wskazał, iż nie przypuszczał, iż dotyczy to także relacji między usługodawcą a usługobiorcą, tym bardziej, że nie był z osadzonym spokrewniony i nie utrzymywał z nim żadnych kontaktów towarzyskich. J. P. stwierdził również, iż nie podał osadzonemu nic, co mogłoby godzić w bezpieczeństwo jednostki, a jedynie kierowany ludzkim odruchem chciał mu pomóc, podając papierosy. Podniósł, iż przy wymierzeniu kary nie wzięto pod uwagę jego dotychczasowej nienagannej służby, a także nagród za wzorową i sumienną pracę. Dodał, iż ostatnio opinia służbowa była pozytywna. W ocenie J. P., popełnienie błędu może zdarzyć się każdemu, ale wymierzona mu kara nie jest współmierna do przewinienia i nie daje możliwości zrehabilitowania się rzetelna służbą. Orzeczeniem z dnia [...] nr [...], Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. orzekł o utrzymaniu w mocy orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż analiza całości zebranych w postępowaniu materiałów daje podstawę do uznania, że obwiniony J. P. mimo znajomości przynajmniej z jednym z osadzonych nie poinformował o w/w fakcie przełożonych i wszedł z nim w nielegalne kontakty, przez co naruszył § 20 Regulaminu w sprawie sposobu pełnienia służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. Przepis ten mówi o pisemnym poinformowaniu drogą służbową przełożonego o każdym przypadku osadzenia w jednostce, w której pełni służbę, osoby z którą wiążą go bliskie stosunki osobiste. Organ wskazał, iż obwiniony wszedł z osadzonym w nielegalne kontakty mimo stosowania przez organ dysponujący środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania mający właśnie na celu izolację osoby osadzonej. Powyższe, zdaniem organu, uzasadnia utrzymanie w mocy orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe rozstrzygnięcie wniósł J. P. i zarzucił oparcie ustaleń faktycznych na niewystarczająco obiektywnym i wiarygodnym materiale dowodowym oraz brak obiektywnej kontroli orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej, przez brak analizy wartościującej przewinienie, do którego się przyznał. Wskazał, iż w jego ocenie brak było podstaw do stosowania najsurowszego środka dyscyplinarnego, zważywszy na wagę przewinienia i szereg okoliczności łagodzących, jak realizowana postawa dyspozycyjności służbowej, przywiązanie do służby, zdyscyplinowanie i lojalność, stan zdrowia dający możliwość ciągłości służby, nienaganność dotychczasowej służby i pozytywne dotychczasowe opinie służbowe. Skarżący podniósł, iż organ nie wskazał konkretnych okoliczności, uzasadniających stosownie wobec niego rygoru natychmiastowej wykonalności. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. W uzasadnieniu skargi J. P. podniósł, iż nie kwestionował faktu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i winy do której się poczuwa lecz kwestionował zakres przedmiotowy stawianego mu zarzutu, który jest nadmierny w stosunku do przewinienia oraz wartość dowodową zgromadzonego materiału. Podał, iż w jego ocenie z osadzonym nie łączyły go "bliskie stosunki osobiste", zobowiązujące do poinformowania przełożonego. Dodał, iż wymierzając mu karę dyscyplinarną pominięto przepisy Regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. 135.1996, poz. 634). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi. Wskazał, iż zaskarżone orzeczenie wydano po wnikliwym zanalizowaniu całości sprawy i Sąd Dyscyplinarny miał podstawy do uznania za słuszne utrzymanie w mocy orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. Pismem z dnia 5 października 2006r. skarżący wniósł o dołączenie do akt sprawy materiałów z postępowania dyscyplinarnego, w szczególności uzasadnienia orzeczenia o wydaleniu ze służby i uzasadnienia złożonego zdania odrębnego. W dniu 27 października 2006r. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. przesłał do Sądu zdanie odrębne członka składu orzekającego Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...]. Podał również, iż dokumentacja postępowania dyscyplinarnego oraz orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. wraz z uzasadnieniem znajduje się już w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego orzeczenia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 107 § 3 k.p.a. w części dotyczącej uzasadnienia wymierzonej kary dyscyplinarnej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zaznaczyć, iż Sąd nie dopatrzył się podstaw do odrzucenia skargi J. P., o co wnosił organ w odpowiedzi na skargę. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 ustwy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd odrzuca skargę: 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia; 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi; 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona; 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie; 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. W ocenie Sądu, żadna z przytoczonych wyżej okoliczności nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie i dlatego wniosek organu o odrzucenie skargi należy uznać za bezpodstawny. Warto jednocześnie zauważyć, iż organ również nie wskazał na żadną z przesłanek wymienionych w art. 58 § 1 powołanej wyżej ustawy dla uzasadnienia swojego wniosku o odrzucenie skargi. Argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę świadczą, iż intencją organu było prawdopodobnie złożenie wniosku o oddalenie skargi. Przechodząc do rozważań merytorycznych, Sąd stwierdził, iż zaskarżone orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] nr [...], wydane zostało z pominięciem dyspozycji § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 135, poz. 634 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przy wymiarze kary dyscyplinarnej bierze się pod uwagę w szczególności: rodzaj i wagę przewinienia, okoliczności, w jakich zostało popełnione, pobudki czynu, stopień winy, zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia, okres pozostawania w służbie i opinię służbową. Wymiar kary dyscyplinarnej powinien ponadto uwzględniać: skutki przewinienia, czy popełnione było pod wpływem alkoholu lub innego środka odurzającego oraz czy w stosunku do funkcjonariusza jest już orzeczona kara dyscyplinarna. Organ odwoławczy w treści uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia w ogóle nie uwzględnił powyższych okoliczności. Mimo, iż z zażalenia skarżącego wynika wprost, iż kwestionuje on przede wszystkim wysokość wymierzonej mu kary w stosunku do stopnia ustalonych przewinień, organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do wysokości kary dyscyplinarnej wymierzonej skarżącemu. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. w ogóle nie wyjaśnił, dlaczego ukarano skarżącego karą dyscyplinarna wydalenia ze służby, chociaż zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (tj. Dz. U. z 2002r, Nr 207, poz. 1761 ze zm.) istniała możliwość zastosowania innych, mniej dotkliwych kar dyscyplinarnych. Takie uzasadnienie orzeczenia było tym bardziej wskazane, że Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. wymierzył karę wydalenia ze służby, mimo iż w Sprawozdaniu z postępowania dyscyplinarnego wszczętego wobec [...] J. P. z dnia [...], prowadzący postępowanie wnioskował o wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 126 ust. 1 p. 8 ustawy o Służbie więziennej - tj. ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby. Ponadto, jak wynika z materiałów przekazanych przez organ odwoławczy, jeden z członków Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. zgłosił zdanie odrębne, w którym zakwestionował wysokość kary wymierzonej J. P. W zdaniu odrębnym członek Sądu Dyscyplinarnego wskazał na regulacje zawarte w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej i podniósł, iż w jego ocenie nie zostały one w sprawie uwzględnione. Mimo, powyższych okoliczności organ odwoławczy nie wyjaśnił w uzasadnieniu orzeczenia, czy wymierzając karę wydalenia ze służby wziął pod uwagę dotychczasową niekaralność i postawę w służbie [...] J. P. oraz rodzaj i wagę popełnionego przewinienia, okoliczności, w jakich zostało popełnione, pobudki czynu, stopień winy, zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia, okres pozostawania w służbie i opinię służbową. Należy również zauważyć, iż orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...]. nr [...] także nie zawiera wystarczającego uzasadnienia wysokości kary dyscyplinarnej wymierzonej skarżącemu. Poza kilkoma bardzo ogólnymi zdaniami, również nie odniesiono się do wszystkich okoliczności, o których mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Stwierdzenie, zawarte w orzeczeniu organu I instancji, iż okolicznością obciążającą przy wymiarze kary, była postawa obwinionego, polegająca na bezkrytycznym stosunku do popełnionego naruszenia dyscypliny służbowej, przejawiającego się brakiem skruchy oraz zrozumienia wagi popełnionych przekroczeń, stoi w sprzeczności z zapisem zawartym w notatce służbowej z dnia [...], dotyczącej wysłuchania obwinionego w trybie § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Z notatki tej wynika bowiem, iż obwiniony, poinformowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Łodzi o zakończeniu postępowania dyscyplinarnego, stwierdził, że żałuje, że tak się stało. Również w zażaleniu z dnia 3 lipca 2006r. skarżący przyznaje, iż popełnił błąd, jednak zarzuca niewspółmierność wymierzonej kary do rodzaju popełnionego przez siebie przewinienia. Powyższe oznacza, iż nie można mówić o bezkrytycznym stosunku J. P. do popełnionego przez siebie naruszenia dyscypliny służbowej. Należy również zwrócić uwagę na brak spójności uzasadnienia organu odwoławczego z jego sentencją. Z sentencji wynika bowiem, iż utrzymuje się w mocy orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] nr [...] o uznaniu [...] J. P. - [...] strażnika [...] Aresztu Śledczego w Ł. za winnego tego, że nie poinformował przełożonych o swojej znajomości z przebywającymi w Areszcie Śledczym w Ł. tymczasowo aresztowanymi S. Ł. i R. A. oraz w okresie od lipca do października 2005 roku, w trakcie pełnienia służby, utrzymywał z wyżej wymienionymi osadzonymi nielegalne kontakty w oddziałach mieszkalnych oraz przekazywał im paczki z artykułami żywnościowymi - co stanowi naruszenie art. 125 ust. 3 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Natomiast w uzasadnieniu orzeczenia organ podaje, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza znajomość J. P. przynajmniej z jednym z osadzonych. Skoro organ uznawał, iż brak jest jednoznacznych dowodów potwierdzających fakt wcześniejszej znajomości skarżącego z osadzonym R. A., to zarzut braku pisemnego poinformowania przełożonych o tej znajomości nie powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu winy skarżącego w naruszeniu dyscypliny służbowej. Organ drugiej instancji powinien zdecydować się, czy podtrzymuje ustalenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. w przedmiocie nie poinformowania przełożonych o znajomości skarżącego z dwoma osadzonymi, czy też z jednym z nich oraz w przedmiocie utrzymywania nielegalnych kontaktów z jednym czy dwoma osadzonymi. Niekonsekwencja organu odwoławczego w tej kwestii świadczyć może o brakach materiału dowodowego, w zakresie znajomości i utrzymywania nielegalnych kontaktów z osadzonym R. A.. Skarżący przyznawał bowiem w toku postępowania dyscyplinarnego, iż znał osadzonego S. Ł. i przekazywał mu paczki żywnościowe, jednak zaprzeczał, iż znał osadzonego R. A.. W ocenie Sądu, postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno zostać przez organ odwoławczy uzupełnione. Organ odwoławczy nie ustosunkował się również w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia do zarzutu skarżącego, iż nie naruszył on § 20 Regulaminu w sprawie sposobu pełnienia służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, ponieważ przepis ten obliguje do pisemnego poinformowania przełożonych o każdym przypadku osadzenia w jednostce, w której pełni służbę, osoby, z którą wiążą go bliskie stosunki osobiste. Skarżący podniósł, iż osadzonego S. Ł. znał, gdyż naprawiał w jego warsztacie instalację gazową, jednak nie wiązały go z tym osadzonym bliskie stosunki osobiste. Odnosząc się do tego zarzutu organ winien wskazać, co należy rozumieć pod pojęciem "bliskie stosunki osobiste" i dlaczego znajomość skarżącego z osadzonym S. Ł. ma taki charakter. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone orzeczenie. Na podstawi art. 152 powołanej wyżej ustawy, Sąd postanowił, iż zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przedstawić powody zastosowania konkretnej kary dyscyplinarnej z uwzględnieniem okoliczności, o których mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. W przypadku, utrzymania w mocy zarzutu o znajomości i utrzymywaniu nielegalnych kontaktów skarżącego z osadzonym R. A., należy wskazać dowody, które potwierdzają stanowisko organu w tym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ winien odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w zażaleniu od orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł., zwłaszcza do zarzutu braku pozostawania w "bliskich stosunkach osobistych" z osadzonym S. Ł..