III SA/Łd 435/06

Dnia 26 kwietnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007 r. przy udziale - sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego po wznowieniu postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] Nr [...] oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. z dnia [...] Nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz skarżącego R. S. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów sądowych. III SA/Łd 435/06 UZASADNIENIE W dniu 20 września 2002 roku, na podstawie zgłoszenia celnego SAD nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego I w Ł. objął procedurą dopuszczenia do obrotu samochód ciężarowy marki Volkswagen Transporter. Powyższe zgłoszenie celne Naczelnik Urzędu Celnego l w Ł. uznał za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej zgłoszonego towaru i decyzją nr [...] z dnia [...] ustalił R. S. – importerowi - nową wartość celną samochodu. Przedmiotowy samochód ciężarowy został zaklasyfikowany do podpozycji 870421999 taryfy celnej importowej na warunkach zadeklarowanych przez importera w zgłoszeniu celnym, ze stawką celną obniżoną zastosowaną w oparciu o świadectwo przewozowe EUR.1 nr [...] z dnia [...] wystawione przez niemieckie władze celne i potwierdzające preferencyjne pochodzenie samochodu z Unii Europejskiej. Następnie w ramach kontroli zgłoszenia celnego polskie organy celne zwróciły się do niemieckich władz celnych z wnioskiem o zweryfikowanie dowodu pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego. Weryfikacja miała na celu sprawdzenie autentyczności dowodu pochodzenia oraz prawidłowości danych w nim zawartych. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego l w Ł. wznowił postępowanie z urzędu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...]. Z uwagi na konieczność uzyskania odpowiedzi od niemieckich władz celnych postanowieniem z dnia [...] zawieszono postępowanie. W dniu [...] wpłynęło do organu I instancji pismo Centralnego Urzędu Kontroli Pochodzenia Towarów w M. wraz z wynikiem weryfikacji dowodu pochodzenia w postaci świadectwa przewozowego. W treści pisma wskazano, że dowód pochodzenia został wystawiony w ramach Protokołu 4 UE - Polska, jednak w polu 4 prawidłowy zapis to: POLSKA. W związku z negatywną weryfikacją dowodu pochodzenia, Naczelnik Urzędu Celnego l w Ł., po podjęciu postępowania z urzędu, wydał decyzję nr [...] z dnia [...], w której uchylił decyzję własną z dnia [...] w części dotyczącej kwoty długu celnego oraz określił kwotę długu celnego w wysokości 9.205,00 złotych. Do obliczenia kwoty długu zastosowano stawkę autonomiczną w wysokości 35% wartości celnej pojazdu. Od powyższej decyzji R. S. złożył odwołanie zarzucając, że postępowanie zostało wznowione w dniu [...] i w ciągu roku nie zawieszono, ani nie zakończone tego postępowania, natomiast postanowienie o zawieszeniu dotyczyło innej sprawy. Nadto strona zarzuciła bezpodstawność decyzji organu I instancji z uwagi na to, że w sprawie została już wydana decyzja, a także błędne rozkodowane numeru VIN pojazdu. W ocenie strony, błąd w treści postanowienia o zawieszeniu spowodował, że postanowienie to dotyczyło innej sprawy, natomiast weryfikacja dokonana przez niemieckie władze celne była nierzetelna. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że art. 32 Protokołu 4 UE - Polska wprowadza możliwość weryfikacji dowodów pochodzenia przez władze celne kraju importera wyrywkowo lub gdy mają one uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dokumentu lub rzetelności informacji dotyczących prawdziwego pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu. Władze celne kraju importu, wyrywkowo lub wtedy gdy mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności dowodów pochodzenia lub pochodzenia sprawdzanych produktów, zwracają świadectwo EUR.1 i fakturę, jeśli była przedłożona, deklarację na fakturze lub fotokopie tych dokumentów władzom celnym kraju eksportu, podając w razie potrzeby przyczyny wnioskowania o weryfikację. Przesłanki dopuszczalności weryfikacji dowodu pochodzenia są określone bardzo szeroko. W istocie każdy dokument może być poddany weryfikacji. Z pisma Centralnego Urzędu Kontroli Pochodzenia Towarów w M. wynika, iż w/w dowód pochodzenia został wystawiony w ramach Protokołu 4 UE - Polska, jednak w polu 4 prawidłowy zapis to: Polska. Polska Taryfa celna nie przewiduje obniżonej stawki celnej na towar posiadający polskie preferencyjne pochodzenie. Na przedmiotowy towar z poz. 870421999 Taryfy celnej importowej obowiązującej w 2003 roku nie przewidziano także stawki celnej konwencyjnej, dlatego też właściwą do zastosowania stawką na zaimportowany samochód ciężarowy jest stawka celna autonomiczna w wysokości 35% od wartości celnej pojazdu. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że postanowienie o zawieszeniu postępowania było w istocie obarczone omyłką w numerze zgłoszenia, która to omyłka została sprostowana postanowieniem z dnia [...]. Organ nie jest ograniczony terminem do dokonania sprostowania swojego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutu bezpodstawności zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej w Ł. wskazał, że w sprawie została już wcześniej wydana decyzja, ale wynikała ona z uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe jedynie w części dotyczącej wartości celnej towaru, przy czym zmiana tej wartości nie wpłynęła wówczas na zmianę wysokości długu celnego. Natomiast decyzja będąca przedmiotem odwołania uchylała decyzję z dnia [...] w części dotyczącej określenia kwoty długu celnego przyjmując do jej ustalenia stawkę celną autonomiczną z uwagi na negatywny wynik weryfikacji świadectwa pochodzenia pojazdu. Nadto organ wyjaśnił, że podczas rozkodowywania numeru pojazdy VIN początkowo sprawdzenia dokonano dla błędnego rodzaju nadwozia, jednakże ostatecznie rozkodowanie nastąpiło dla numeru samochodu Volkswagen Transporter. Najważniejszym dowodem w toku postępowania był jednakże wynik weryfikacji dokonany przez niemieckie władze celne, przy czym przepisy Protokołu nr 4 nie nakładają na władze celne przeprowadzające weryfikację obowiązku informowania organów celnych kraju importu w jaki sposób i w oparciu o jakie dokumenty dokonały weryfikacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. S. podniósł argumenty tożsame z argumentami odwołania zarzucając liczne błędy i uchybienia organom celnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zbieżne z argumentami zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów aniżeli w niej podniesione. Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Podkreślenia wymaga fakt, iż zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję wydaną przez Naczelnika Urzędu Celnego I w Ł. m.in. na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 5 i art. 241 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 roku, Nr 8, poz., 60 ze zm.). Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. W świetle art. 241 § 1 Ordynacji podatkowej wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. W razie dopuszczalności wznowienia postępowania organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 243 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej). Instytucja wznowienia postępowania jest instytucją szczególną, stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej. Wyjątkowy charakter omawianej instytucji wyklucza możliwość rozszerzającej interpretacji przepisów określających warunki jej zastosowania. Tym bardziej dotyczy to sytuacji, w której wznowienie postępowania następuje z urzędu, w dodatku na niekorzyść strony. Wykładnia rozszerzająca nie dałaby się pogodzić w tym wypadku z zasadą praworządności. Uwzględniając przyjęte powyżej reguły interpretacyjne, należy dojść do wniosku, że w przypadku wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 cytowanej ustawy, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, podstawą wznowienia postępowania muszą być tylko istotne w sprawie dowody lub okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji i nieznane organowi. Okoliczności faktyczne lub dowody dla sprawy istotne, to te, które dotyczą przedmiotu sprawy i mają znaczenie prawne, a więc mają w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Wyrazy "wyjdą na jaw" użyte w tym przepisie oznaczają, że istotny jest moment ujawnienia danego dowodu lub okoliczności, czyli moment udostępnienia ich organowi. Wznowienie postępowania nie leży w sferze uznania administracyjnego, wystąpienie jednej z enumeratywnie wyliczonych w art. 240 § 1 ustawy przesłanek obliguje organ administracji do wznowienia postępowania. Równocześnie zgodnie z art. 243 § 1 ustawy, organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania w razie dopuszczalności wznowienia postępowania. Oznacza to, że w przypadku, gdy organ podejmuje działania z urzędu winien w momencie wznowienia postępowania dysponować informacjami spełniającymi ustawowe przesłanki wznowienia. Warunkiem sine qua non uchylenia decyzji w trybie art. 245 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej jest zaistnienie przesłanek z art. 240 § 1 (w przedmiotowej sprawie określonych w pkt 5), a dopiero potem wyniki postępowania co do istoty sprawy. Przenosząc powyższe rozważanie na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że organ I instancji wznawiając w dniu [...], postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...], wskazał wprawdzie w podstawie prawnej postanowienia o wznowieniu postępowania art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, nie wskazał jednak jakie to nowe dowody lub okoliczności istotne dla sprawy wyszły na jaw i stały się podstawą wznowienia postępowania. Również w uzasadnieniu decyzji brak jest jakichkolwiek rozważań w tym zakresie. Tymczasem ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy organ winien rozpocząć od analizy przesłanek wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania, ponowne rozstrzyganie o istocie sprawy może nastąpić dopiero wówczas, gdy w jego toku stwierdzone zostanie istnienie podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej, określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Aktualne w przedmiotowej sprawie pozostaje stanowisko NSA zaprezentowane na tle przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, że stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy mogą być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 i muszą być zawarte w decyzji określonej w art. 151 kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 13 listopada 1987 roku, sygn. akt I SA 1326/86, ONSA z 1987, Nr 2, poz. 80). Brak stanowiska organu orzekającego w przedmiocie wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania stanowi istotną wadę decyzji. Tym bardziej, że konstrukcja uzasadnienia decyzji organu I instancji wskazuje na takie okoliczności, które są charakterystyczne dla decyzji wydawanych w trybie wszczęcia postępowania co do prawidłowości zgłoszenia celnego, a nie decyzji wydanych po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Świadczy o tym odniesienie w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji do określonych pól dokumentu SAD jak również stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu tej decyzji odnoszące się do treści art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Powyższych wadliwości decyzji organu I instancji nie dostrzegł organ odwoławczy, który również w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniósł się do przyczyn wznowienia postępowania. Brak uzasadnienia obu decyzji w tym przedmiocie powoduje, że decyzje w istocie nie poddają się kontroli w tym zakresie. Tymczasem Sąd sprawuje kontrolę zgodności z prawem zaskarżonych decyzji m.in. w zakresie sposobu interpretacji przepisów prawnych oraz jej wyników, stanowiących normatywną podstawę administracyjnej decyzji stosowania prawa. Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywujący, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 120, art. 121, art. 122 i art. 124 Ordynacji podatkowej skutkuje wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 187 § 1 i art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Bez znaczenia pozostaje oświadczenie pełnomocnika organu złożone na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007 roku, zgodnie z którym podstawą wznowienia postępowania był wynik rozkodowania numeru VIN pojazdu. Po pierwsze, jeżeli faktycznie rozkodowanie numeru VIN stanowiłoby podstawę wznowienia, to okoliczność ta powinna znaleźć odzwierciedlenie w wydanych rozstrzygnięciach. Po drugie zaś, organ celny I instancji dokonał rozkodowania dwukrotnie: najpierw w dniu 24 czerwca 2004 roku, przy czym rozkodowanie dotyczyło innego samochodu niż wskazano w deklaracji – napędzanego benzyną Volkswagena Eurovan, zamiast rzeczywiście sprowadzonego Volkswagena Transportera z silnikiem Diesla. Kolejnego rozkodowania, tym razem już dla właściwego typu pojazdu, dokonano dopiero w 2006 roku, więc nie sposób mówić o informacjach uzyskanych w wyniku tej czynności w kategoriach podstaw wznowienia postępowania, które nastąpiło w roku 2004. Reasumując, organy celne nie wskazały jakie to istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję były podstawą wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Już na tym etapie organ celny naruszył przepis art. 240 § 1 pkt 5 w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, obowiązującą organy celne, postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. W kontekście tej zasady nie do pogodzenia jest postępowanie organów celnych, które wznawiają z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nie wskazując i nie wyjaśniając stronie przyczyn wznowienia postępowania zakończonego w dodatku niekorzystną dla strony decyzją. Uzasadnienia decyzji organów orzekających w niniejszej sprawie nie zawierają również analizy przeprowadzonego postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania ani oceny przesłanek wznowienia postępowania co wskazuje na istotne naruszenie art. 243 § 2 i art. 245 § 1 pkt 1 w związku z art. 124 i art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej. Taki stan rzeczy zwalnia Sąd od obowiązku ustosunkowania się w pełnym zakresie do innych zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy. O zwrocie kosztów między stronami orzeczono stosownie do art. 200 ustawy.