III SA/Łd 44/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek R.A. III SA/Łd 44/16 Uzasadnienie Postanowieniem z 28 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi przyznał skarżącej T. W. w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł., pismem z 10 maja 2016 r., poinformowała, że wyznaczyła jako pełnomocnika skarżącej w niniejszej sprawie radcę prawnego A. G. Wyrokiem z 10 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, przyznając pełnomocnikowi koszty zastępstwa prawnego z tytułu udzielonej pomocy prawnej w I instancji. W dniu 29 sierpnia 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) radca prawny A. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pismo zawierające opinię o braku podstaw do przygotowania i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W piśmie tym pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Jednocześnie, jak wynika z akt sądowych, odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 10 czerwca 2016 r. wraz z uzasadnieniem pełnomocnik strony skarżącej odebrał 4 lipca 2016 r. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do radców prawnych powyższe zasady od 1 stycznia 2016 r. określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1805). Należy mieć jednakże na uwadze, że zgodnie z § 22 tego rozporządzenia do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Do kwestii ustalania wynagrodzenia za pomoc prawną w drugiej instancji (rozpoczętej od momentu wydania wyroku) w sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 22 października 2015 r., to jest przed 1 stycznia 2016 r., należy stosować przepisy dotychczasowe, tj. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tj.: Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). W myśl § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c powoływanego rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie niż wymienione w lit. a i b – 240 zł. Ustęp 2 pkt 2 lit b stanowi natomiast, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka ta wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej jednak niż 120 zł. Ocena zasadności wniosku o przyznanie wynagrodzenia radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wymaga w tym przypadku wyjaśnienia czy to, że opinia ta doręczona została po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wpływać będzie na ocenę zasadności sporządzenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, a zarazem na zasadność wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tego tytułu. Wskazać w związku z tym należy na treść art. 223 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 233 ze zm.) [dalej ustawa o radcach prawnych]. Przepis ten stanowi, że koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa. Tak więc stwierdzić należy, że wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i powoływanym wcześniej § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia dotyczy tylko pomocy "udzielonej" (por. w tym względzie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/2005). Przy czym dodatkowo wskazać należy na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że musi to być pomoc "faktycznie udzielona" (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). Odnosząc się w związku z tym do wskazanego pojęcia "faktycznego udzielenia" pomocy prawnej podnieść należy, że w przypadku opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia sporządzanej w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej nie może świadczyć jedynie sam fakt sporządzenia opinii prawnej. Opinia prawna winna bowiem zostać sporządzona w takim terminie, który umożliwiłby stronie skarżącej ewentualne powierzenie sprawy celem wniesienia środka zaskarżenia innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi. Jedynie takie zachowanie, ze względu na to, że nie pogarsza sytuacji procesowej mocodawcy świadczy o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Z jednej strony bowiem informując mocodawcę o bezzasadności wnoszenia środka zaskarżenia pełnomocnik stara się chronić go przed ponoszeniem zbędnych kosztów, a z drugiej nie zamykając mu drogi do wniesienia środka zaskarżenia zapewnia realną możliwość wyboru decyzji odnośnie ewentualnego wniesienia środka zaskarżenia. Taka staranność towarzysząca informowaniu mocodawcy o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia musi towarzyszyć radcy prawnemu zarówno podczas świadczenia pomocy prawnej z wyboru, jak i z urzędu. Składana, w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, opinia prawna o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia nie jest bowiem niczym innym jak sformalizowaną postacią informacji udzielanej mocodawcy, co do zasadności wniesienia środka zaskarżenia, którą ustnie udzielić może pełnomocnik mocodawcy w ramach pomocy prawnej świadczonej z wyboru (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99). W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej otrzymał odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 10 czerwca 2016 r. wraz z uzasadnieniem 4 lipca 2016 r. Termin wniesienia skargi kasacyjnej upływał zatem 3 sierpnia 2016 r. Pełnomocnik strony skarżącej stosowną opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przekazał do Sądu 29 sierpnia 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Tak więc już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia. W ocenie referendarza rozpoznającego wniosek o przyznanie wynagrodzenia radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy, sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może być uznane za faktyczne udzielenie pomocy prawnej. Wskazany upływ czasu pomiędzy otrzymaniem uzasadnienia wyroku a sporządzeniem opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wskazuje na to, że świadczona przez pełnomocnika pomoc prawna w niniejszej sprawie miała w praktyce charakter iluzoryczny. Zapoznanie bowiem mocodawcy z oceną zasadności wnoszenia skargi kasacyjnej po upływie terminu do jej wniesienia realnie uniemożliwiło mocodawcy skorzystanie mu z usług innego profesjonalnego pełnomocnika, który ewentualnie zobowiązałby się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Zaprezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie dotychczas obowiązujących w tym względzie przepisów. Przykładowo, w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I OZ 910/08 sąd ten stwierdził m.in., że za niewątpliwą uznać trzeba okoliczność, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winna być sporządzona i przedstawiona stronie niezwłocznie, tak aby umożliwić jej podjęcie ewentualnych czynności prowadzących do zabezpieczenia jej praw i możliwości dochodzenia ich przed sądem. Opinia o jakiej mowa powyżej powinna być sporządzona najdalej w terminie odpowiadającym terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Argumentacja zawarta w powoływanych orzeczeniach zachowuje swoją aktualność także w świetle nowych przepisów, nie zmienia ona bowiem co do zasady charakteru skargi kasacyjnej, a przede wszystkim terminu do jej wniesienia. Ponadto próba dowodzenia, w sytuacji gdy upłynął już termin do wniesienia skargi kasacyjnej w opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, że brak jest podstaw prawnych do wniesienia skargi kasacyjnej jest bezzasadne, gdyż zachodzą przesłanki natury formalnej uniemożliwiające wniesienie skargi kasacyjnej (upływ terminu do wniesienia skargi kasacyjnej). Mając na względzie powyższe ustalenia, działając na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia należało orzec jak w sentencji postanowienia. R.A.