III SA/Łd 457/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędzia WSA Ewa Alberciak Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat M. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...] lok. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej K. A. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat M. K. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W dniu [...] K. A. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C. z wnioskiem o dokonanie zmiany nazwiska rodowego "S." na nazwisko "K.". Prośbę o dokonanie powyższej zmiany wnioskodawczyni uzasadniła krzywdą i nikczemnością jakiej doznała wraz z dziećmi ze strony swoich rodziców. Wskazała również, iż chciałby aby kolejne dziecko, które się urodzi, nie było w jakikolwiek sposób wiązane z nazwiskiem jej rodziców. Wskazując natomiast nazwisko na jakie miałoby zostać zmienione jej nazwisko rodowe, tj. z Sadoch na Kędzierska, podkreśliła, iż nazwisko to nosiła babcia jej obecnego męża, którą darzyła dużą sympatią. Decyzją z dnia [...],[...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C., na podstawie art. 4 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 roku o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. Nr 220, poz. 1414), odmówił K. A. zmiany nazwiska rodowego S. na nazwisko rodowe K. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, odwołując się do treści art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, iż przemawiające za zmianą nazwiska "ważne względy" nie mogą wynikać z subiektywnego przekonania wnioskodawcy. Muszą sprostać pewnym zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Powody natomiast jakimi K. A. umotywowała wniosek o zmianę swojego nazwiska rodowego, nie można uznać za ważne, w rozumieniu powołanego przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Od powyższej decyzji K. A. złożyła odwołanie. W motywach odwołania skarżąca szczegółowo opisując swoją sytuację życiową, podkreśliła, iż "ważnym powodem" przemawiającym za zmianą nazwiska rodowego jest chęć zerwania jakichkolwiek więzi ze swoimi rodzicami, z którymi pozostaje w konflikcie. Skarżąca podkreśliła również, iż w celu dokonania zmiany nazwiska, jest gotowa wybrać każde inne nazwisko". Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy, wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu wyłącznie z ważnych powodów. Katalog ważnych powodów jest katalogiem otwartym i ogranicza się jedynie do wymienienia kilku przykładowych okoliczności uzasadniających taką zmianę, w szczególności zaś, gdy zmiana dotyczy nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, zmiany na nazwisko używane, na nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione lub na nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Przepis ten formułuje dwie podstawowe zasady rozpatrywania wniosków o zmianę nazwiska. Pierwsza zasada sprowadza się do stwierdzenia, że chociaż nazwisko jest dobrem osobistym każdego człowieka, którym może on swobodnie dysponować, to jednak swoboda ta nie ma charakteru zupełnego. Do zmiany nazwiska nie jest bowiem wystarczająca sama wola zainteresowanego. Musi być ona uzasadniona ważnymi powodami. Takie ograniczenie dowolności jest konsekwencją zasady stabilizacji nazwisk, które służyć mają przede wszystkim identyfikacji konkretnej osoby. Częste bowiem i całkowicie dowolne zmiany nazwisk mogłyby prowadzić do wielu utrudnień w tym zakresie. Skoro natomiast organom orzekającym w sprawach zmiany nazwiska przyznano uprawnienie do badania ważkości oraz zasadności przyczyn zmiany nazwiska, a jednocześnie obarczono je obowiązkiem niedopuszczenia do naruszenia dobra osobistego wnioskodawcy, to nie mogą one bezkrytycznie uwzględniać wszystkich wniosków o zmianę nazwiska. Prowadziłoby to do zagrożenia lub naruszenia czci i godności danej osoby. Reasumując Wojewoda wskazał, iż sama wola wnioskodawcy co do zmiany nazwiska, nie stanowi przesłanki samej w sobie, jeśli nie jest ona poparta ważnymi powodami. Ustawodawca wymieniając przykładowo przesłanki oznaczające ważne powody, umożliwił organom administracji potraktowanie jako ważnych powodów również innych, nie wymienionych w ustawie przesłanek. Granicą natomiast rozważań organu dokonującego indywidualnej oceny wniosku, winno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, np. kaprysu lub przekory (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1982 r., sygn. akt II SA 699/82, ONSA 1982/1/57). Organ drugiej instancji podkreślił również, że w myśl art. 7 ust. 1 ustawy, zmiana nazwiska może dotyczyć nazwiska noszonego aktualnie lub nazwiska rodowego. Jednakże pamiętać należy, iż nazwisko rodowe wpisane dziecku do aktu urodzenia przysługuje mu w związku z pochodzeniem od określonych osób. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności przedstawione przez skarżącą argumenty, przemawiające, jej zdaniem, za wnioskowaną zmianą nazwiska rodowego, tj. silnie zarysowany konflikt z rodzicami, wskazujący na brak między stronami jakichkolwiek kontaktów, czy też sama chęć zmiany na nazwisko noszone przez osobę, którą odwołująca darzyła dużą sympatią, zdaniem organu odwoławczego, nie dają podstaw do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. A. podtrzymała dotychczasową argumentację. Podkreśliła, iż wnioskowana zmiana nazwiska podyktowana jest bardzo ważnymi względami, które wcale nie muszą być ważne dla rozstrzygających wniosek organów państwowych. Wskazała, iż nazwisko jest dobrem osobistym każdego człowieka i każdy powinien posiadać prawo do dysponowania swym dobrem. Podniosła, iż jej obecne nazwisko rodowe narusza jej godność i cześć. Każdy człowiek ma prawo dysponowania swoim dobrem jakim jest imię i nazwisko. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga K. A. nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Podstawą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. nr 220 poz.1414). Zgodnie z treścią art.4 ust.1 wymienionej ustawy zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1. imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka 2. na imię lub nazwisko używane 3. na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione 4. na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, iż obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza ona, iż imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 lipca 1993r. w spr. SA/Wr 605/96 (ONSA nr 3 z 1994r. poz.10), z 18 stycznia 1994r. w spr. SA/Gd 1114/93 (ONSA nr 2 z 1995r. poz.56), z 15 marca 2007r. w spr. II OSK 452/06 (system Legalis) oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 7 października 2009r. w spr. III SA/Wr 83/09 (Lex nr 574063). Pojęcie "ważne powody" należy do tzw. pojęć nieokreślonych, nieostrych, których wykładnie nie może nosić cech dowolności i nie może przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego. Ocena czy istnieją "ważne powody" nie może wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany ale musi również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. "Ważne powody" zostały wymienione w art.4 ust.1 ustawy z 17 października 2008r. przykładowo co oznacza, że katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 1981r. w spr. 974/81 (ONSA nr 1 z 1981r. poz.49) i z 24 listopada 1983r. w spr. SA/Ka 534/83 (nie publikowany), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 7 października 2009r. w spr. III SA/Wr 83/09 (Lex nr 574063) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku z 24 września 2009r,. w spr. III SA/Łd 147/08 (Lex nr 524014). W rozpoznawanej sprawie organy administracji trafnie uznały, iż nie istniały "ważne powody" uzasadniające zmianę nazwiska rodowego K. A. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca jako przyczynę zmiany nazwiska rodowego podała "krzywdy i nikczemności jakich doznała od rodziców", "doprowadzenie przez rodziców do ograniczenia jej praw rodzicielskich nad dwójką małoletnich dzieci", "utrudnianie przez rodziców jej kontaktów z dziećmi" i "przedstawianie dzieciom złego wizerunku matki". W związku z czym K. A. chce zerwać wszelkie więzi z rodzicami i ostatecznie "odciąć" się od nich. W przekonaniu sądu nie są to ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska rodowego. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż pomiędzy skarżącą a jej rodzicami istnieje głęboki konflikt. Organy administracji odebrały od T. i K. S. oświadczenie dotyczące zarzutów stawianych im przez córkę. Z pisma z dnia [...] wynika odmienna ocena przebiegu wypadków niż ta jaką przedstawiła skarżąca. Treść wymienionego pisma wskazuje, iż ograniczenie władzy rodzicielskiej nie nastąpiło z inicjatywy T. i K. S. lecz z urzędu po interwencji Policji zaś rodzice skarżącej jedynie zgodzili się zostać rodziną zastępczą dla małoletnich dzieci. Treść pisma wskazuje nadto, iż rodzice K. A. nie utrudniają córce kontaktów z dziećmi ani nie przedstawiają dzieciom złego wizerunku matki lecz jest wprost przeciwnie. To skarżąca wykazuje nikłe zainteresowanie dziećmi z pierwszego małżeństwa, rzadko się z nimi widuje i nastawia dzieci negatywnie do dziadków co utrudnia wychowanie wnuków. W ocenie T. i K. S. zarzuty córki są fałszywymi oskarżeniami zaś K. A. była już wcześniej skazana za fałszywe oskarżenia prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, iż istnieją dwie wersje konfliktu jaki istnieje pomiędzy skarżącą a jej rodzicami. Konflikt ten związany jest z faktem ustanowienia T. i K. S. rodziną zastępczą małoletnich dzieci oraz z przebiegiem widzeń K. A. z jej dziećmi. W przekonaniu sądu istnienie tego konfliktu nie jest ważnym powodem uzasadniającym zmianę nazwiska rodowego skarżącej. Chęć zerwania wszelkich więzi z rodzicami oraz zamiar całkowitego "odcięcia się" od rodziców nie są wystarczające do zmiany nazwiska rodowego przez K. A. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca ma poczucie krzywdy jakiej doznała od rodziców. Należy jednak podnieść, iż to nie rodzice spowodowali ograniczenie jej władzy rodzicielskiej lecz nastąpiło to z urzędu po interwencji Policji. Skoro sąd rodzinny ograniczył władzę rodzicielską K. A. to oznacza, iż istniały do tego podstawy i istniała konieczność ustanowienia dla dzieci rodziny zastępczej w osobie T. i K. S. Okoliczność czy istnieją ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska winna być dokonana z obiektywnego punktu widzenia a nie wynikać z subiektywnego przekonania osoby żądającej takiej zmiany. Oceniając obiektywnie przyczyny zmiany nazwiska rodowego, podniesione przez skarżącą, sąd uznał, iż konflikt z rodzicami dotyczący przebiegu widzeń z dziećmi i sposobu wychowania dzieci przez T. i K. S. nie stanowi ważnego powodu uzasadniającego uwzględnienie wniosku K. A. W przekonaniu sądu organy administracji nie były zobowiązane dokładnie wyjaśniać w jaki sposób doszło do powstania konfliktu, jakie były tego przyczyny, jak układały się stosunki pomiędzy T. i K. S. a ich córką na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, dlaczego doszło do ograniczenia władzy rodzicielskiej, jakie były powody interwencji Policji, jak faktycznie wyglądały widzenia skarżącej z dziećmi czy też dlaczego doszło do skazania K. A. wyrokiem sądu karnego. Wiązałoby się to z koniecznością przesłuchania samych zainteresowanych, kilku lub kilkunastu świadków, w tym być może i małoletnich dzieci, gromadzeniem dokumentów w postaci notatek z interwencji Policji, orzeczeń sądu rodzinnego i karnego a być może jeszcze innych czynności. W ocenie sądu, bez względu na to, która ze stron była bardziej lub mniej winna powstałego konfliktu to istnienie konfliktu pomiędzy skarżącą a jej rodzicami nie stanowi ważnego powodu uzasadniającego zmianę nazwiska rodowego. W sytuacji gdyby przyjąć pogląd strony skarżącej to oznaczałoby, iż w każdym przypadku powstania konfliktu między rodzicami a ich córką uzasadniona byłaby zmiana nazwiska rodowego przez córkę. Stanowiłoby to naruszenie obowiązującej zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk. Sąd nie podzielił poglądu strony skarżącej podniesionego w piśmie procesowym z [...], iż o zmianie nazwiska decyduje istnienie po stronie K. A. uzasadnionego przekonania o potrzebie takiej zmiany. Sama wola zmiany nazwiska, nawet uzasadniona subiektywnym przekonaniem zainteresowanej osoby, nie jest wystarczająca. Konieczne jest istnienie ważnych powodów w rozumieniu art.4 ust.1 ustawy z 17 października 2008r. ocenianych z obiektywnego punktu widzenia a nie według subiektywnych przekonań osoby żądającej zmiany. Konflikt z rodzicami, oceniany według kryteriów obiektywnych, nie stanowi ważnego powodu uzasadniającego zmianę nazwiska rodowego. Za ważny powód nie można również uznać chęci posiadania przez skarżącą nazwiska rodowego osoby, która okazała jej sympatię i wdzięczność. Nazwisko K. posiadała babcia obecnego męża K. A., która okazała jej dużo sympatii i obie bardzo się polubiły. W ocenie sądu chęć posiadania nazwiska osoby, którą skarżąca darzyła sympatią nie jest uzasadnioną przyczyną zmiany nazwiska rodowego. Sąd nie podzielił poglądu strony skarżącej, iż skoro w 2008r. organ administracji z podobnych przyczyn dokonał zmiany nazwiska to obecna odmowa uwzględnienia wniosku świadczy o pewnej niekonsekwencji organu administracji. Należy zaznaczyć, iż decyzją z [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. zmienił nazwisko skarżącej z "H." na "W.". W aktach administracyjnych znajduje się odpis tej decyzji lecz brak jest akt dotyczących tego postępowania. Sprawa ta dotyczyła zmiany nazwiska jakie posiadała skarżąca z pierwszego małżeństwa . Z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, iż pierwszy mąż skarżącej był recydywistą, wielokrotnie karanym i wyrażał groźby w stosunku do byłej żony. W niniejszej sprawie jest jednak inny stan faktyczny niż w poprzedniej sprawie. Nie można zatem uznać, iż skoro w poprzedniej sprawie zmienione zostało nazwisko skarżącej to również i obecnie jej wniosek winien zostać uwzględniony. Okoliczność, iż Kierownik USC w Ł. w 2008r. zmienił nazwisko skarżącej, w innym stanie faktycznym, nie może przesądzać, iż również w rozpoznawanej prawie organ administracji winien dokonać zmiany nazwiska rodowego K. A. W toku postępowania administracyjnego skarżąca kilkakrotnie podnosiła, iż rodzice utrudniają jej kontakt z dziećmi w pierwszego małżeństwa. T. i K. S. temu zaprzeczyli. Przyjmując hipotetycznie, iż kontakty K. A. z dziećmi były rzeczywiście utrudniane to skarżącej przysługuje możliwość żądania uregulowania sposobu tych kontaktów w postępowaniu przed sądem powszechnym. Trudności w kontaktach z dziećmi nie uzasadniają natomiast zmiany rodowego nazwiska. K. A. kilkakrotnie powoływała się na "krzywdy i nikczemności" oraz "cierpienia i niegodziwości" jakich doznała od swoich rodziców lecz nie wyjaśniła dokładnie na czym one polegały. Jeżeli chodziło skarżącej o kwestię ograniczenia jej władzy rodzicielskiej to decydował o tym sąd rodzinny a nie rodzice. W sytuacji gdy nie zgadzała się ona z tym orzeczeniem to miała możliwość jego zaskarżenia lecz tego nie uczyniła. "Obciążanie" obecnie rodziców odpowiedzialnością za treść orzeczenia sądu rodzinnego jest w istocie kwestionowaniem prawomocnego orzeczenia sądu i ustaleń jakich sąd dokonał w tej sprawie. Reasumując sąd uznał, iż skarga nie jest zasadna. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż K. A. pozostaje w głębokim konflikcie ze swoimi rodzicami związanym z tym, że ma ograniczoną władzę rodzicielską zaś jej rodzice są ustanowieni rodziną zastępczą. Bez względu na to, która ze stron jest mniej lub bardziej winna powstania tego konfliktu, z obiektywnego punktu widzenia, nie jest to ważny powód uzasadniający zmianę nazwiska rodowego przez skarżącą. Organy administracji trafnie odmówiły uwzględnienia wniosku K. A. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., sąd oddalił skargę K. A. Na podstawie art.250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. w związku z § 14 ust.2 pkt.1c i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu(Dz.U. nr 163 poz.1349 z późn. zm.) sąd przyznał radcy prawnemu M. K. kwotę 292,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Na kwotę tę złożyło się: 240 zł – wynagrodzenie radcy prawnego oraz 52,80 zł – podatek od towarów i usług. B.A.