III SA/Łd 470/04

Dnia 13 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor Ewa Alberciak, Protokolant sekretarz sądowy Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2005 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi D. G. prowadzacej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 111 kwotę złotych 240 (dwieście czterdzieści) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu M. P. i powyższą kwotę nakazuje wypłacić adwokatowi D. G. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr 87, poz. 960 ze zm. z 2001 r.) orzekł z urzędu o wymeldowaniu M. P. i M. P. z pobytu stałego w lokalu nr 36, położonego przy ul. A 14 w P. Organ I instancji ustalił, iż M. P. i M. P. nie przebywają w lokalu położonym w P. przy ul. A 14 m. 36 od dnia 10 czerwca 1999 r. W dniu tym zostali bowiem usunięci z niego na skutek wykonania przez Komornika rewiru II działającego przy Sądzie Rejonowym w P. prawomocnego wyroku tego sądu z dnia 20 sierpnia 1997 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I C 383/97 i nakazującego M. P. opuszczenie wraz z osobami, których prawa reprezentuje oraz rzeczami, których własność do niej należy lokalu położonego w P. przy ul. A 14 m. 36. Ponadto Prezydent Miasta P. ustalił, iż M. P. i M. P. nie dopełnili obowiązku wymeldowania oraz, że lokal przy ul. A 14 m. 36 zajmowany jest od dnia 27 lipca 1999 r. przez innego najemcę, który objął go w posiadanie w stanie wolnym. M. P. i M. P. odwołali się od w/w decyzji do Wojewody [...] uznając ją za niezrozumiałą, w całości nie zgadzając się z jej treścią oraz zarzucając, iż nie wskazuje ona ich nowego miejsca zameldowania. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 roku Nr 87, poz. 960 z późn. zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił przedmiotowy zakres postępowania w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego podkreślając, iż przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr 87, poz. 960 z 2001 r.) mają przede wszystkim charakter porządkowy, a ich celem jest, by rejestracja pobytu osób w danym lokalu była zgodna ze stanem faktycznym. Celowi temu służy zarówno obowiązek meldunkowy osoby przybywającej pod określonym adresem bądź opuszczającej miejsce pobytu, jak i uprawnienie organu administracji do wydania decyzji o wymeldowaniu. Z uwagi na to, że w dniu 10 czerwca 1999 r. komornik przeprowadził eksmisję M. P. oraz M. P., z lokalu położonego w P. przy ul. A 14 m. 36 Wojewoda stwierdził, że organ I instancji zasadnie uznał za spełnione przesłanki warunkujące wymeldowanie z urzędu z zajmowanego lokalu odwołujących się wobec niedopełnienia przez nich obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że organ administracji nie posiada kompetencji, aby oceniać merytoryczną trafność orzeczeń sądowych. Jako nieznaczący w niniejszej sprawie uznał więc fakt wniesienia przez M. P. w dniu 22 lipca 2003 r. pozwu o stwierdzenie nieważności wyroku eksmisyjnego (sygn. akt: I C 383/97), jak też innych powództw wytaczanych przez skarżącą gminie P. Zaznaczył również, że obowiązkiem organu meldunkowego jest jedynie dbałość o zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym i nie jest on zobligowany do zapewnienie obywatelowi miejsca stałego pobytu. Zadbać bowiem o to powinien sam zainteresowany. Powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., który orzekł o niezgodności art. 9 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją, stwierdził, że wyjaśnienia wymaga jedynie kwestia opuszczenia bez wymeldowania lokalu i czy to opuszczenie ma cechy trwałości. Na decyzję organu II instancji M. P. złożył w dniu 19 marca 2004 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz powtarzając argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] postulował jej oddalenie. W dniu 26 maja 2004 r. skarżący złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wniosek o wstrzymanie postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny wniosku o zabezpieczenie. Natomiast w dniu 30 listopada 2004 r. uczestniczka M. P. złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Wojewody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Organ odwoławczy wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa procesowego. Trafnie oparł swoje rozstrzygniecie na przepisie prawa materialnego - art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Prawidłowo ustalił, iż skarżący opuścił przedmiotowy lokal i nie wymeldował się z niego. Jednakże organ I. instancji i organ odwoławczy błędnie zinterpretowały treść powołanego przepisu. Art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w dacie wydania zaskarżonej decyzji posiadał następujące brzmienie, cyt.:" Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuścila dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca pobytu nie można ustalić (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960). Organ uznał, że w związku z utratą mocy obowiązującej przepisu art. 9 ust. 2 ustawy, orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (Dz. U. nr 78, poz. 716), w chwili orzekania ocenie i wyjaśnieniu podlega jedynie przesłanka opuszczenia lokalu. Nie jest zatem konieczne ustalenie przez organy administracyjne drugiej z przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 tej ustawy – uprawnia do przebywania w lokalu. Pogląd powyższy nie znalazł aprobaty Sądu. Przepis art. 9 ust. 2 stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż mimo utraty z dniem 19 czerwca 2002 r. mocy obowiązującej tego przepisu art. 9 ust. 2 ustawy, Trybunał Konstytucyjny nie uchylił w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy odesłania do art. 9 ust. 2. Przepis ten stanowi: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu...". Analiza tego przepisu w kontekście prawidłowego wyjaśnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego prowadzić musi do wniosku, że czym innym jest potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, a czym innym samo uprawnienie do takiego przebywania. Orzekając o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy z art. 52 ust 1, art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją "obowiązek", a raczej ciężar uzyskania formalnego potwierdzenia przez osobę obarczoną obowiązkiem meldunkowym uprawnienia do przebywania w lokalu ze strony właściciela (zarządcy) nieruchomości. Nie może oznaczać to, że każdy może zameldować swój pobyt w dowolnym lokalu, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, wynikającego np. z własności lokalu, najmu, użyczenia itp. Powyższe rozumowanie prowadzi do wniosku, że mimo uchylenia art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ustawodawca świadomie pozostawił w art. 15 ust. 2 ustawy odesłanie do tego przepisu, zauważając jak się wydaje w sposób wcześniej wskazany, iż czym innym jest niezgodne z Konstytucja żądanie przedstawienia potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, a czym innym samo posiadanie uprawnień. W przeciwnym przypadku nie dałoby się w sposób racjonalny zrekonstruować normatywnych przesłanek wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy. Z tresci tego przepisu wynikałoby bowiem, że istnieją dwa stany faktyczne pozwalające na takie wymeldowanie. Pierwszy polegałby na opuszczeniu bez wymeldowania miejsca stałego pobytu, a drugi na opuszczeniu takiego miejsca bez wymeldowania przy jednoczesnym nie przebywaniu w nim przez okres co najmniej sześciu miesięcy, w sytuacji, gdy miejsca nowego pobytu takiej osoby nie można ustalić. Także odczytywanie art. 15 ust. 2 ustawy sprzeczne byłoby z paradygmatem racjonalnego ustawodawcy, bez którego nie dałoby się interpretować przepisów prawa. W każdym bowiem przypadku do wymeldowania wystarczyłby fakt opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Przesłanki dotyczące okresu nie przebywania w lokalu i nieznanego miejsca nowego pobytu byłoby zbędne. Wszystko to prowadzi do wniosku, iż wola ustawodawcy było, aby organy administracji badały przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu, czy osoba która ma być wymeldowana posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu. Rozwiązanie zbieżne z poglądem przedstawionym w uzasadnieniu decyzji Wojewody wprowadzone zostało dopiero ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr 93, poz. 887). Zgodnie z art. 1 pkt 6 tej ustawy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych otrzymał brzmienie: "organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." Wprowadzona zmiana weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. (art. 2 ustawy). Jednakże nieprawidłowa interpretacja przepisu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy nie miała wpływu na wynik postępowania. W rozpoznawane sprawie ma miejsce pierwsza z sytuacji wymienionych w tym przepisie, gdyz miejsce pobytu skarżącego jest znane Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Pan M. P. od dnia 10 czerwca 1999 r. nie przebywa w mieszkaniu nr 36 przy ul. A 14 w P.. Został bowiem z niego wyeksmitowany. Podstawę prawna eksmisji stanowił wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 7 listopada 1997 r., sygn. akt: I C 383/97, którym utrzymano w mocy wyrok zaoczny z dnia 20 sierpnia 1997 r. nakazujący pozwanej M. P. opróżnienie przedmiotowego lokalu wraz ze wszystkimi osobami, których prawa reprezentuje. M. P. zajmowała lokal na podstawie umowy najmu łączącej ją z gminą P.. Bezsporne pozostaje w sprawie, że Pan M. P. nie był strona umowy najmu. Zamieszkiwał w tym lokalu za zgoda matki M. P., a zatem na postawie stosunku zbliżonego do umowy użyczenia. Skutki wyroku eksmitującego M. P. rozciągały się także na skarżącego M. P.. Uznać należy, iż w momencie utraty przez M. P. uprawnienia do przebywania w lokalu nr 36 przy ul. A w P. także uprawnienie do przebywania w tym lokalu utracił skarżący. Ponadto skarżący nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z tego lokalu ( art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). W tym stanie rzeczy organ administracyjny zasadnie dokonał wymeldowania skarżącego. Należy bowiem pamiętać, że dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też - poprzez rozstrzygnięcia własne - zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (por.: wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2003 r. , sygn.: V SA 3657/02 opubl.: Wspólnota 2004/8/55). Ponadto przedmiotowy lokal zajmowany jest obecnie przez innego najemcę. Skoro Pan M. P. przestał koncentrować swoje życie osobiste w nieruchomości nr 36, to utrzymanie jego dalszego zameldowania w tym miejscu byłoby "fikcją meldunkową". Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o wstrzymanie postępowania administracyjnego i uczestniczki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Pierwszy z tych wniosków jest w ocenie Sadu bezprzedmiotowy, bowiem postępowanie administracyjne zostało już zakończone. Natomiast wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie jest zasadne w świetle przepisu art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uczestniczka nie uprawdopodobniła nawet, by wykonanie decyzji mogło wyrządzić szkodę lub spowodować powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sad Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.