III SA/Łd 488/18

Dnia 21 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 roku o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.T. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę do na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie restauracji i innych stałych placówek gastronomicznych, przygotowywania i dostarczania żywności dla odbiorców zewnętrznych oraz w zakresie pozostałej usługowej działalności gastronomicznej. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych 3.541,73 zł, a zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł 1.345,48 zł. Spółka wskazała, że nie posiada rachunku bankowego i nie ma środków na zapłatę kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała jedynie, iż nie posiada środków finansowych. Wykazanie nie może się ograniczać do gołosłownych twierdzeń podatnika ale powinno znajdować potwierdzenie w załączonych do wniosku dokumentach. Ogólnikowe stwierdzenie, że Spółka nie posiada środków nie dowodzi zaistnienia w sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał, że mimo braku środków Spółka nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie (z dniem 18 lipca 2017 r.) zawiesiła wykonywanie działalności. Referendarz zwrócił uwagę, że strona posiada kapitał zakładowy na poziomie 1.000.000 zł i wartość środków trwałych w kwocie 3.541,73 zł, a co przede wszystkim za ostatni rok obrotowy, według bilansu, spółka uzyskała zysk w kwocie 1.345,48 zł. Zdaniem referendarza dysponowanie przez spółkę majątkiem, wielokrotnie przewyższającym wysokość wpisu od skargi, który wynosi 100 zł, w zasadzie wyłączała możliwość przyznanie jej zwolnienia od kosztów. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych (wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 100 zł) nie pozwala na uwzględnienie wniosku Spółki. Referendarz wyjaśnił ponadto, że z powszechnie dostępnych informacji (bazy KRS) wynika, że wspólnicy Spółki prowadzą aktywną działalność poza Spółką. Przykładowo prezes Spółki – P. E. P. pełni także funkcję prezesa w B. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] posiadając 47 udziałów o wartości 4.700 zł. Natomiast wspólnik A. S. pełni funkcję prokurenta w [...] Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibę w [...] posiadając 1.998 udziałów o łącznej wartości 99.900 zł. Ponadto A. S. jest udziałowcem w kilku innych podmiotach (np. w D. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] posiada 1.000 udziałów o łącznej wartości 100.000 zł, w E. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] posiada 1.582 udziały o łącznej wartości 79.100 zł, a w F. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] posiada 1.400 udziałów o wartości 700.000 zł). A. S. jest także prokurentem w G. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], H. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], I. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], czy J. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...]. W ocenie referendarza można od nich zatem wymagać by wskazani udziałowcy wsparli działalność własnej Spółki przez dopłaty lub pożyczkę, tym bardziej, że koszty postępowania przed sądem są na obecnym etapie znikome w stosunku do majątku, którym udziałowcy dysponują. W sprzeciwie spółka zarzuciła obrazę art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że strona nie wykazała, że w sprawie zachodzi okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, mimo, że skarżący nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie złożonego wniosku. W uzasadnieniu wskazano, że spółka precyzyjnie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków, urzędów skarbowych oraz ZUS-u. Przeciwko spółce toczą się postępowania egzekucyjne i aktualna sytuacja spowodowała utratę płynności finansowej. Strona nie mogła liczyć się z możliwością powstania obowiązku uiszczenia opłaty i nie miała możliwości zaoszczędzenia na nią. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r . o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, że skarżąca spółka nie wykazała przesłanek wynikających z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Za trafne należy uznać stanowisko referendarza, że spółka posiada kapitał zakładowy na poziomie 1.000.000 zł i wartość środków trwałych w kwocie 3.541,73 zł, a za ostatni rok obrotowy, według bilansu, uzyskała zysk w kwocie 1.345,48 zł. Słusznie zatem zauważył referendarz, że dysponowanie przez spółkę majątkiem, wielokrotnie przewyższającym wysokość wpisu od skargi, który wynosi 100 zł, wyłączała możliwość przyznanie jej zwolnienia od kosztów. Spółka posiada bowiem środki majątkowe w wysokości, która pozwała na pokrycie potencjalnych kosztów sądowych w tej sprawie. Zauważyć także trzeba, że do wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i do sprzeciwu strona nie załączyła żadnych dokumentów źródłowych, które mogłyby obrazować jej sytuację finansową. Zasadnie zauważył także referendarz sądowy, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. akt II FZ 701/11). Podsumowując powyższe rozważania należy wskazać, że spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro zatem to stronę skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku się nie wywiązała, a fakt ten nie został w sposób skuteczny zakwestionowany, to należy uznać, że konkluzja referendarza sądowego o niespełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była prawidłowa. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych. To zaś, że aktualnie spółka ma kłopoty finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej żądania. Zauważyć także trzeba, że w przedmiotowym postępowaniu strona na obecnym etapie powinna uiścić wpis sądowy w wysokości 100 zł, zatem nie jest to znaczna kwota. Podobnie sytuacja wygląda w drugie sprawie, która zawisła przed tutejszym sądem o sygn. III SA/Łd 489/18. Ewentualne, kolejne koszty sądowe rozłożone będą w czasie, zatem Spółka powinna w swoich wydatkach zarezerwować kwotę na ich pokrycie. Zdaniem Sądu, spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). W postanowieniu z 14 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 67/15 NSA wskazał, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w postanowieniu. R.T.