III SA/Łd 515/10

Dnia 19 listopada 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2010 roku sprawy ze skargi A Spółki jawnej z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę. W dniu [...] r. A spółka jawna z siedzibą w S. wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w Ł. z wnioskiem o zmianę w trybie art. 17 oraz 157 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienia o zabezpieczeniu i zwolnienie spod zajęcia zabezpieczającego dwóch samochodów ciężarowo – osobowych B o numerach rejestracyjnych [...] oraz samochodu C, nr rejestracyjny [...]. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że spółka zamierza sprzedać w/w samochody za cenę wynikającą z aktualnej rynkowej wartości, a kwoty uzyskane ze sprzedaży zostaną przekazane na rachunek bankowy organu Dyrektor Izby Celnej w Ł.pismem z dnia [...] r. powiadomił pełnomocnika spółki, iż wobec przekształcenia postępowania zabezpieczającego w postępowanie egzekucyjne złożony wniosek stał się bezprzedmiotowy. Stwierdził ponadto, że istnieje możliwość wystąpienia z podobnym wnioskiem w postępowaniu egzekucyjnym. Spółka w piśmie z dnia [...] r. wniosła o zwolnienie spod egzekucji przedmiotowych samochodów. Ponownie zobowiązała się do przekazania otrzymanych ze sprzedaży kwot na rachunek organu. Dyrektor Izby Celnej w Ł. w dniu [...] r. skierował do pełnomocnika spółki pismo, w którym wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny może zwolnić zajęte składniki majątku po spełnieniu przez zobowiązanego łącznie trzech warunków: złożenia wniosku o zwolnienie, wykazania ważnego interesu zobowiązanego, uzyskania przez zobowiązanego zgody wierzyciela na zwolnienie. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, ze prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczy zaległości określonych w decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej wierzycielem, zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej jest Naczelnik Urzędu Celnego Pierwszego w Ł. W związku z powyższym Dyrektor Izby Celnej w Ł. wezwał do uzupełnienia złożonego wniosku o zgodę wierzyciela oraz wykazanie ważnego interesu zobowiązanego. Pouczył spółkę, że niezłożenie w terminie 14 dni wskazanych dokumentów będzie skutkowało rozpoznaniem sprawy w oparciu o materiał znajdujący się w aktach sprawy, którymi dysponuje organ egzekucyjny. Dyrektor Izby Celnej w Ł. postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 17 w zw. z art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), odmówił zwolnienia spod egzekucji trzech przedmiotowych samochodów zajętych na majątku spółki. Jako przyczynę nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie spod zajęcia samochodów wskazał nieprzedłożenie przez spółkę dokumentów wymienionych w piśmie z dnia [...] Pełnomocnik spółki wniósł zażalenie na postanowienie z dnia [...] r. Zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 13 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż zmiana przedmiotu zajętego w postępowaniu zabezpieczającym, a następnie w postępowaniu egzekucyjnym na ekwiwalent pieniężny wymaga zgody wierzyciela oraz ważnego interesu zobowiązanego. Dyrektor Izby Celnej w Ł. pismem z dnia [...] r. adresowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. poinformował, iż w toku postępowania egzekucyjnego skierowanego do zobowiązanej spółki dokonano w dniu [...] r. sprzedaży w trybie licytacji składników majątku zobowiązanej, to jest dwóch samochodów B i samochodu C. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 17 § 1 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), umorzył postępowanie odwoławcze prowadzone w związku z zażaleniem na postanowienie z dnia [...] o odmowie zwolnienia spod egzekucji: samochodu ciężarowego marki C o numerze rejestracyjnym [...], samochodu ciężarowego B o numerze rejestracyjnym [...], samochodu ciężarowego B o numerze rejestracyjnym [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uzasadniając postanowienie wyjaśnił, iż wobec sprzedaży w trakcie postępowania odwoławczego przedmiotowych samochodów zaistniała przesłanka do uznania bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania. Zauważyć bowiem należy, iż bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego. Uniemożliwia to wydanie orzeczenia załatwiającego sprawę co do istoty. Spółka zaskarżyła postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: a) Art. 233 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa i art. 208 § 1 w zw. z art. 219 ej ustawy, polegającym na bezpodstawnym umorzeniu postępowania odwoławczego mimo braku ku temu przesłanek, b) Art. 233 § 1 pkt 3 , art. 127 w zw. z art. 219 Ordynacji podatkowej oraz art. 78 Konstytucji RP, poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania odwoławczego i w konsekwencji pozbawienie strony prawa do rozpatrzenia sprawy przez dwie instancje. Spółka wniosła o umorzenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż wygaśnięcie decyzji o zabezpieczeniu nie uzasadnia umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego jako postępowania bezprzedmiotowego na podstawie art. 233 § 1 pkt 3 w zw. z art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ podatkowy stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie strona jest zainteresowana zbadaniem legalności wydanego postanowienia, zwłaszcza wobec wyrządzenia szkody przez wykonanie nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. poprzez uzyskanie kwoty niższej w postępowaniu egzekucyjnym niż sprzedaż przedmiotowych samochodów za cenę zaproponowaną przez skarżącego np. we wniosku z dnia [...] r. Organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić stan sprawy istniejący w chwili podjęcia postępowania objętego zażaleniem. Kontrola instancyjna postanowienia o odmowie zwolnienia spod egzekucji polegać powinna na zbadaniu, czy istniały przesłanki do wydania takiego postanowienia. Należy zatem dokonać ponownej kontroli merytorycznej. Umorzenie postępowania jest formalnym zakończeniem sprawy. Zaskarżona decyzja zapadła zatem z obrazą art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Reprezentujący skarżącą spółkę pełnomocnik stwierdził, że przepisy Ordynacji podatkowej winny być tak interpretowane, aby pozwalały na kontrolę działań organów w jak najszerszym zakresie. Błędna wykładnia art. 233 § 1 pkt 3 i art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej doprowadziły Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. do umorzenia postępowania, mimo braku ku temu przesłanek oraz pozbawienia strony prawa do dwóch instancji. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, iż decyzje obu instancji wydane zostały na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W związku z tym niezrozumiały jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. W ocenie organu odwoławczego w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów podniesionych w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. Należy bowiem zauważyć, iż pismem z dnia [...] r. pełnomocnik A spółki jawnej z siedzibą w S. wniósł o zwolnienie spod egzekucji trzech przedmiotowych pojazdów. Po złożeniu zażalenia organ egzekucyjny dokonał sprzedaży w trybie licytacji tych pojazdów. W ocenie organu odwoławczego zaistniała przesłanka uzasadniająca uznanie bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Wymaga bowiem podkreślenia, iż co do zasady, wynikającej z art. 15 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego ( zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego), organ administracji publicznej orzekający w postępowaniu odwoławczym nie może ograniczać się wyłącznie do kontroli decyzji ( postanowienia) wydanej przez organ pierwszej instancji, lecz jest zobowiązany do ponownego rozpoznania sprawy i jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie organ odwoławczy ma obowiązek uwzględnienia zmian stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji ( postanowienia) przez organ pierwszej instancji. Niedopuszczalne jest zatem wydanie merytorycznego orzeczenia w przedmiocie wniosku o zwolnienie spod egzekucji składnika majątku zobowiązanej spółki, w sytuacji gdy z zajętej rzeczy przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż tej rzeczy. Wniosek o zwolnienie spod egzekucji rzeczy lub praw majątkowych, które nie podlegają zajęciu jest bezprzedmiotowy, zaś postępowanie wszczęte wskutek wniesienia w/w wniosku podlega umorzeniu. Pełnomocnik skarżącej spółki w piśmie procesowym z dnia [...] r. przyznał, iż w skardze nieprawidłowo powołał się na przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, podczas gdy należało wskazać stosowne przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Wskazał na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów k.p.a. – art. 138 § 1 pkt 1, 105 § 1 , 15 , a ponadto art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołał się ponadto na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt III SA/ Łd 382/09. W uzasadnieniu tego wyroku sąd uznał za wadliwe pominięcie przez organy administracji osoby pełnomocnika, które doprowadziło do bezprawnego prowadzenia od samego początku postępowania zabezpieczającego w stosunku do A spółka jawna. Dodatkowo w ocenie skarżącej spółki Dyrektor Izby Celnej nie jest i nie był organem uprawnionym do zabezpieczenia należności w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stąd dokonanie przez niego zabezpieczenia było bezprawne. W tej sytuacji trudno jest przyjąć, iż doszło do przekształcenia zajęcia zabezpieczenia w zajęcie egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a ), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a. Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. W myśl art. 144 k.p.a. do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Art. 138 § 1 pkt 3 nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości mając na uwadze treść art. 105 § 1 k.p.a., który upoważnia organ do umorzenia postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ nie będzie wtedy podstaw do rozstrzygnięcia co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej wpływ na wynik sprawy ( v. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski. Warszawa 1996, s. 461). W ocenie sądu organ administracji II instancji prawidłowo umorzył postępowanie odwoławcze ( zażaleniowe) ze względu na jego bezprzedmiotowość. Przed rozpatrzeniem zażalenia składniki majątkowe spółki w postaci przedmiotowych samochodów zostały sprzedane w drodze licytacji. Tym samym w dniu wydania zaskarżonego postanowienia samochody nie podlegały zajęciu i nie mogły zostać zwolnione spod egzekucji, jak żądał pełnomocnik skarżącej we wniosku z dnia [...]. Dlatego też umorzenie postępowania odwoławczego ( zażaleniowego) na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., wobec jego bezprzedmiotowości było uzasadnione. Nie podważają trafności postanowienia zarzuty, zawarte w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej spółki z dnia [...] r., dotyczące pominięcia jego osoby przez organy administracji w trakcie postępowania oraz braku uprawnienia Dyrektora Izby Celnej do zabezpieczenia należności. Zakres postępowania został określony wnioskiem pełnomocnika z dnia [...] i dotyczył postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik był informowany przez organy administracji o przebiegu postępowania po wniesieniu przez niego wniosku , a następnie zażalenia na postanowienie z dnia [...] r. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skoro prowadzone na wniosek skarżącej spółki postępowanie dotyczy egzekucji, sąd nie jest władny w trybie powołanego art. 135 p.p.s.a. rozstrzygać w zakresie uprawnień Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie czynności wszczętych w postępowaniu zabezpieczającym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.