III SA/Łd 517/08

Dnia 7 listopada 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant Referendarz Sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2008 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak [...] w przedmiocie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych w czasie ogłoszenia mobilizacji i wojny oddala skargę III SA/Łd 517/08 Uzasadnienie W dniu 26 maja 2008 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w Z. wystąpił z wnioskiem do Urzędu Miasta w Z. o nałożenie obowiązku świadczeń osobistych na M. D. w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 203 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), Prezydent Miasta Z. przeznaczył M. D. w ramach świadczeń osobistych, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, do pełnienia funkcji pisarza, polegającej na prowadzeniu ewidencji, zabezpieczeniu potrzeb mobilizacyjnych na rzecz Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Z., ul. A., przez okres 5 dni. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 200 ust. 1 w związku z art. 203 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, osoby podlegające obowiązkowi świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny mogą być wezwane do wykonania różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz obrony państwa. Prezydent Miasta Z. stwierdził, że nie zachodzą żadne przeszkody do wykonania przez M. D. świadczenia osobistego. Od powyższej decyzji odwołał się M. D. Podał, że jest Świadkiem Jehowy i nie może wypełnić tej decyzji ze względu na swoje sumienie ukształtowane na zasadach Słowa Bożego. Odwołujący podniósł, że bardzo ceni sobie, że żyje w państwie które zapewnia swoim obywatelom wolność sumienia i wyznania, ujmując te niezbywalne prawa w ustawie zasadniczej. Dzięki temu może działać w zgodzie ze swoim sumieniem, nie łamiąc praw. Nie jest jednostką aspołeczną, lecz podejmuje działania na rzecz społeczeństwa współpracując z działami penitencjarnymi zakładów karnych w Polsce, pomagając osobom osadzonym w tych zakładach w staniu się praworządnymi obywatelami naszego kraju. Ukształtowane na Piśmie Świętym sumienie pomaga mu przestrzegać praw naszego państwa w każdej dziedzinie życia, ale zadałby gwałt swojemu sumieniu, gdyby wypełnił postanowienie powyższej decyzji. M. D. wniósł o uszanowanie jego głosu sumienia i uchylenie decyzji. Decyzją z dnia [...] znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że art. 206 a ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej wymienia osoby które obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają. Wśród osób wymienionych w art. 206 a ww. ustawy brak jest osób zwolnionych z obowiązku świadczeń osobistych ze względów religijnych. Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta Z. jest zgodna z obowiązującym prawem i nie znalazł podstawy do jej zmiany. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z. Podał, że postanowienia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zasady zawarte w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych, Akcie Końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz Deklaracji Organizacji Narodów Zjednoczonych o wyeliminowaniu wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji z powodów religijnych lub przekonań, gwarantują każdemu wolność sumienia i religii. Zdaniem skarżącego nakładanie przez organy państwowe obowiązków, które wyraźnie kolidują z wyznawanymi zasadami religijnymi i z sumieniem osoby nimi obciążonej, stanowi naruszenie owej wolności. Skarżący podniósł, że wykonanie nałożonego na niego obowiązku świadczenia osobistego, polegającego na pełnieniu funkcji pisarza na rzecz Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z., byłoby niezgodne z wyznawaną przez niego religią, gdyż jako Świadek Jehowy pragnie w swoim życiu stosować się do zasad zawartych w Piśmie Świętym i z tego względu, jak to już podnosił w odwołaniu, świadczenie jakichkolwiek usług na rzecz jednostek powiązanych z wojskiem jest nie do przyjęcia. Skoro z powodów religijno - etycznych nie chce w żaden sposób popierać działań państwa, nawet pośrednio związanych z ewentualną mobilizacją i wojną, to przeznaczanie go do pełnienia funkcji pisarza na rzecz Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z., jest jawnym pogwałceniem wolności sumienia. Skarżący podał, że art. 12 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania stanowi, że "duchowni oraz osoby zakonne kościołów i innych związków wyznaniowych (...) są w ramach obowiązujących przepisów ustaw zwolnieni z obowiązków niemożliwych do pogodzenia ze spełnieniem funkcji duchownego lub osoby zakonnej". Każdy Świadek Jehowy ma prawo w takiej samej mierze, jak członkowie innych wyznań, do tego, by zwolniono go z obowiązków, których nie może pogodzić z nadrzędnymi dla niego powinnościami religijnymi. Skarżący podniósł, że wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 czerwca 1992 r. l KZP 1/92 stanął na stanowisku, iż za duchownego w rozumieniu art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie może być uznany każdy członek Towarzystwa Biblijnego i Traktatowego - Zarejestrowanego Związku Wyznania Świadków Jehowy w Polsce - lecz tylko ten, który wyróżnia się spośród ogółu wyznawców danej religii tym, że powołany został do stałego organizowania i sprawowania "kultu religijnego", jednakże jego zdaniem interpretacja celowościowa, jak i systemowa art. 12 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania nakazuje określenia "duchowni" oraz "osoby zakonne kościołów i innych związków wyznaniowych" odnosić do wszystkich aktywnych członków społeczności Świadków Jehowy. Ponadto skarżący, powołując tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 1992r., SA/Wr 998/92 OSP rok 1994, Nr 2, poz. 24, podniósł, że skoro podstawowe wyznania Świadków Jehowy w kwestii popierania przez jego członków jakichkolwiek działań państwa mających na celu wzmocnienie jego obronności "stwarzają nieprzezwyciężone przeszkody", to organy administracji państwowej winny wobec nich stosować odmienne kryteria prawne. Skarżący podał, że oba organy administracji, tj. Prezydent Miasta Z. i Wojewoda [...] dopuściły się naruszenia art. 53 ust. 1 Konstytucji, poprzez nałożenie na niego obowiązku, którego wykonanie byłoby w jednoznaczny sposób sprzeczne z wyznawanymi przez niego zasadami religijnymi i jego wyszkolonym na ich podstawie sumieniem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego bądź prawa procesowego w stopniu, które mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.). Kwestią sporną jest przeznaczenie M. D., na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...], do wykonania świadczeń osobistych poprzez pełnienie funkcji pisarza, polegającej na prowadzeniu ewidencji, zabezpieczeniu potrzeb mobilizacyjnych, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Świadczenia na rzecz obrony uregulowane zostały w dziale VII ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Rozdziałowi 1 tego działu nadano tytuł " Świadczenia osobiste w czasie pokoju". Stosownie do treści art. 203 ust. 1 ustawy, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje w czasie pokoju decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1. A zatem są to świadczenia osobiste wykonywane na podstawie decyzji wydanej w czasie pokoju, lecz planowane do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Z taka sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 219 ust. 5, zamieszczonym w rozdziale 3 działu VII, ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, zatytułowanym "Świadczenia w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny", do świadczeń osobistych wykonywanych w czasie mobilizacji i wojny stosuje się odpowiednio przepisy art. 200 ust. 1 i 2, art. 201 ust. 3, art. 204 – 206a i art. 207a. Zgodnie z art. 200 ust. 1 powołanej ustawy na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły szesnaście, a nie przekroczyły sześćdziesięciu lat życia, może być nałożony obowiązek świadczeń osobistych, polegających na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Osoby przeznaczone w czasie pokoju do wykonania świadczeń osobistych lub rzeczowych są obowiązane do ich wykonania w terminie i miejscu określonym w decyzji o przeznaczeniu lub w wezwaniu do wykonania tych świadczeń (art. 219 ust. 7 ustawy). Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 października 2004 r. w sprawie świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz.U. z 2004 r. Nr 229, poz. 2307 ze zm.), wzór decyzji w sprawie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, określa załącznik nr 5 do rozporządzenia. Zdaniem Sądu, decyzja Prezydenta Miasta Z. o przeznaczeniu skarżącego do wykonania świadczeń osobistych wydana została zgodnie z tym wzorem. Zauważyć należy, iż stosownie do § 10 rozporządzenia w sprawie świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju, wnioski wojskowego komendanta uzupełnień o nałożeniu obowiązku świadczeń osobistych lub o przeznaczeniu osób do wykonywania tych świadczeń realizuje się w pierwszej kolejności. W niniejszej sprawie przeznaczenie skarżącego do wykonania świadczeń osobistych - pełnienia funkcji pisarza, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, nastąpiło na wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Z. z dnia 26 maja 2008 r. Przeznaczenie zatem skarżącego do wykonania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny nastąpiło na wniosek organu wojskowego, którym to wnioskiem Prezydent Miasta Z. był związany. Wskazać należy, że organ II instancji zbadał, czy w przypadku skarżącego nie wystąpiły przesłanki określone w art. 206 a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i prawidłowo uznał, iż w przypadku skarżącego brak jest podstawy do przyjęcia, iż nie podlega on obowiązkowi świadczeń osobistych na podstawie tego artykułu. W myśl bowiem art. 206 a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2: 1) osoby wybrane do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej lub organów samorządu terytorialnego na czas pełnienia mandatu; 2) żołnierze pełniący czynną służbę wojskową oraz osoby, którym doręczono kartę powołania do tej służby, jeżeli termin stawienia się do służby koliduje z terminem wykonania świadczenia; 3) poborowi odbywający zasadniczą służbę w obronie cywilnej lub służbę zastępczą; 4) osoby, wobec których orzeczono stałą lub długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoby uznane za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również osoby zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; 5) sędziowie, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Ochrony Kolei oraz pracownicy specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych w jednostkach organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji; 6) kobiety w ciąży i w okresie sześciu miesięcy po odbyciu porodu oraz osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat ośmiu; 7) osoby sprawujące opiekę nad wspólnie z nimi zamieszkałymi dziećmi od lat ośmiu do szesnastu, osobami, wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym lub uznanymi za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo zaliczonymi do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na podstawie ustaw, o których mowa w pkt 4, a także osobami obłożnie chorymi, jeżeli opieki tej nie można powierzyć innym osobom; 8) osoby zatrudnione na stanowiskach kierowników publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz na stanowiskach w opiece społecznej i placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Zwolnienie osób, o których mowa w ust. 1, od obowiązku świadczeń osobistych następuje na podstawie dokumentów potwierdzających przyczynę zwolnienia i przedstawionych wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta) przez zainteresowane osoby (art. 206 a ust. 2 powołanej ustawy). Skarżący nie jest więc jedną z osób wymienionych w art. 206 a ustawy. Zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny. Zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa (art. 85 ust. 2). Zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, powyższy obowiązek obrony może być wykonywany w różny sposób, w tym poprzez świadczenia na rzecz obrony. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia przez organy administracji art. 53 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii, Sąd uznał, iż jest on niezasadny. Zdaniem Sądu, powołany w skardze art. 12 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.), ma zastosowanie do osoby pełniącej funkcję duchownego lub osoby zakonnej i nie może, tak jak chce tego skarżący, być stosowny do wszystkich członków Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy. Ponadto należy zauważyć, że powołana przez skarżącego teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 1992 r. sygn. akt SA/Wr 998/92, OSP 1994/2/24 odnosi się do poborowych przeznaczonych do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego, którzy mogli na podstawie art. 189 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1992 r. Nr 4, poz. 16) występować z wnioskiem o skierowanie do odbycia służby zastępczej. Obecnie zasady przeznaczania poborowych do służby zastępczej reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz.U. z 2003 r. Nr 223, poz. 2217 ze zm.). Wskazać należy, iż stan faktyczny i prawny w niniejszej sprawie nie jest taki, jak w wyżej wskazanym wyroku, bowiem skarżący nie jest poborowym, którego wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej został rozstrzygnięty negatywnie ostatecznym orzeczeniem. Skarżący jest osobą, która została przeznaczona do wykonania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na pełnieniu funkcji pisarza, na podstawie art. 203 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.). A zatem teza powołanego przez skarżącego wyroku nie może mieć odniesienia do sprawy niniejszej. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym oddalił skargę. e.o.