III SA/Łd 520/14

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata A.Ś. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia oddalić wniosek U.K. III SA/Łd 520/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W związku z treścią wyroku skarżąca sformułowała wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, przedkładając następnie – na urzędowym formularzu "PPF" – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka ustanowiła pełnomocnikiem skarżącej w niniejszej sprawie adwokata A.Ś. – pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w Ł. z 15 października 2014 r. W dniu 16 marca 2015 r. (data wpływu do Sądu) adwokat A.Ś. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pismo zawierające opinię o braku podstaw do przygotowania i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W piśmie tym pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu według norm przepisanych oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Jednocześnie, jak wynika z akt sądowych, od czasu ustanowienia pełnomocnikiem w sprawie (15.10.2014 r.) do daty złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia (16.03.2015 r.) pełnomocnik nie wykonywał żadnych czynności procesowych, nie przeglądał też akt. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2014 roku uprawomocnił się w dniu 23 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi] wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez adwokata jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 461) [dalej rozporządzenie]. W myśl § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c powoływanego rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innej sprawie niż wymienione w lit. a i b – 240 zł. Ustęp 1 pkt 2 lit b stanowi natomiast, że za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka ta wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej jednak niż 120 zł. Ocena zasadności wniosku o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wymaga w tym przypadku wyjaśnienia czy to, że opinia ta doręczona została mocodawcy po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i faktycznym uprawomocnieniu się wyroku Sądu z dnia 26 sierpnia 2014 r. oraz po upływie prawie pięciu miesięcy od dnia umocowania pełnomocnika do działania w imieniu i na rzecz skarżącego wpływać będzie na ocenę zasadności sporządzenia opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku a zarazem na zasadność wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tego tytułu. Wskazać w związku z tym należy na treść art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) [dalej ustawa – Prawo o adwokaturze]. Przepis ten stanowi, że koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb Państwa. Tak więc stwierdzić należy, że wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i powoływanym wcześniej § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia dotyczy tylko pomocy "udzielonej" (por. w tym względzie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/2005). Przy czym dodatkowo wskazać należy na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że musi to być pomoc "faktycznie udzielona" (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). Odnosząc się w związku z tym do wskazanego pojęcia "faktycznego udzielenia" pomocy prawnej podnieść należy, że w przypadku opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia sporządzanej w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej nie może świadczyć jedynie sam fakt sporządzenia opinii prawnej i doręczenia jej mocodawcy. Mocodawca bowiem winien zostać poinformowany o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia w takim terminie, który umożliwiłby mu, po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi, ewentualne powierzenie sprawy celem wniesienia środka zaskarżenia innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi. Jedynie takie zachowanie, ze względu na to, że nie pogarsza sytuacji procesowej mocodawcy świadczy o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Z jednej strony bowiem ostrzegając mocodawcę o bezzasadności wnoszenia środka zaskarżenia pełnomocnik stara się chronić go przed ponoszeniem zbędnych kosztów, a z drugiej nie zamykając mu drogi do wniesienia środka zaskarżenia zapewnia realną możliwość wyboru decyzji odnośnie ewentualnego wniesienia środka zaskarżenia. Wskazać tutaj można jeszcze dodatkowo na treść art. 5 powoływanej ustawy – Prawo o adwokaturze, zawierającej rotę ślubowania, w który to przepis stanowi o wypełnianiu obowiązków adwokackich "gorliwie, sumienie i zgodnie z przepisami prawa" oraz o kierowaniu się "zasadami godności, uczciwości, słuszności i sprawiedliwości społecznej". Z kolei w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej), uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 10 października 1998 r. uchwałą Nr 2/XVIII/98 stanowi się w § 57, że "Jeżeli adwokat uzna, że wniesienie środka odwoławczego w prowadzonej przez niego sprawie z wyboru lub z urzędu jest bezzasadne, a klient z tym stanowiskiem się nie zgadza, powinien bez zbędnej zwłoki wypowiedzieć pełnomocnictwo lub powiadomić organ ustanawiający. Dotyczy to również kasacji i skargi konstytucyjnej". Wypowiedzenie pełnomocnictwa, czy poinformowanie mocodawcy o odmowie sporządzenia środka zaskarżenia w takim terminie, który umożliwi mocodawcy po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa powierzenie sprawy celem wniesienie środka zaskarżenia innemu podmiotowi, daje szanse na realizację przez stronę prawa do sądu i podjęcia decyzji o dalszych losach prowadzonego postępowania. Taka staranność towarzysząca informowaniu mocodawcy o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia musi towarzyszyć adwokatowi zarówno podczas świadczenia pomocy prawnej z wyboru, jak i z urzędu. Składana, w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, opinia prawna o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia nie jest bowiem niczym innym jak sformalizowaną postacią informacji udzielanej mocodawcy, co do zasadności wniesienia środka zaskarżenia, którą ustnie udzielić może pełnomocnik mocodawcy w ramach pomocy prawnej świadczonej z wyboru (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99). W niniejszej sprawie strona skarżąca otrzymała odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r. wraz z uzasadnieniem w dniu 22 września 2014 roku. Termin wniesienia skargi kasacyjnej upływał zatem w dniu 22 października 2014 r. Pełnomocnik strony skarżącej – adwokat A.Ś. ustanowiony został w sprawie pełnomocnikiem skarżącej, o czym Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała go pismem z dnia 15 października 2014 roku. Natomiast stosowną opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przekazał mocodawcy (stronie skarżącej) w dniu 12 marca 2015 r. Tak więc po upływie prawie pięciu miesięcy od daty uzyskania informacji o ustanowieniu go pełnomocnikiem w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza rozpoznającego wniosek o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy, sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie prawie pięciu miesięcy od daty ustanowienia go pełnomocnikiem i już po uprawomocnieniu się postanowienia oddalającego wyrok nie może być uznane za faktyczne udzielenie pomocy prawnej. Wskazany upływ czasu pomiędzy ustanowieniem pełnomocnika a sporządzeniem opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wskazuje na to, że świadczona przez pełnomocnika pomoc prawna w niniejszej sprawie miała w praktyce charakter iluzoryczny. Zapoznanie bowiem mocodawcy z oceną zasadności wnoszenia skargi kasacyjnej po upływie terminu do jej wniesienia realnie uniemożliwiło mocodawczyni skorzystanie w ramach przyznanego mu prawa pomocy z usług innego profesjonalnego pełnomocnika, który ewentualnie zobowiązałby się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Tym bardziej, że stanowisko dotyczące zasadności wniesienia środka zaskarżenia strona poznała już po uprawomocnieniu się wydanego przez Sąd w niniejszej sprawie wyroku. Zaprezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I OZ 910/08 sąd ten stwierdził m.in., że za niewątpliwą uznać trzeba okoliczność, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winna być sporządzona i przedstawiona stronie niezwłocznie, tak aby umożliwić jej podjęcie ewentualnych czynności prowadzących do zabezpieczenia jej praw i możliwości dochodzenia ich przed sądem. Opinia o jakiej mowa powyżej powinna być sporządzona najdalej w terminie odpowiadającym terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na względzie powyższe ustalenia, działając na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia należało orzec jak w sentencji postanowienia. U.K.