III SA/Łd 522/12

Dnia 5 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, , Protokolant ref. staż. Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2012 roku sprawy ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego oddala skargę. W toku prowadzonego wobec W. O. postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. zawiadomieniem z dnia 11 stycznia 2011 r. i z dnia 23 lutego 2011 r. dokonał u Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zawiadomienia doręczono zobowiązanej w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 31 stycznia 2011 r. i 10 marca 2011 r., a dłużnikowi wierzytelności w dniu 17 stycznia 2011 r. i 24 lutego 2011 r. W dniach 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę łącznie 514 ,- złotych. W piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r. I. K. wniósł o wyłączenie spod egzekucji zasądzonych wyrokami o sygn. akt I SA/Łd 686/10 i SA/Łd 687/10 kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego należnych mu jako pełnomocnikowi W. O. Skarżący wskazał, że z uwagi na fakt, iż zasądzone koszty nie zostały mu zwrócone do dnia 24 stycznia 2012 r. wystąpił o udzielenie informacji i dowiedział się, że kwoty te zostały zajęte w dniu 11 stycznia 2011r. i 23 lutego 2011 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. Podniósł, że na podstawie umowy zlecenia zawartej z W. O. jest upoważniony do odbioru tych kosztów w trybie art. 39 pkt 4 u.p.e.a. Wskazał, że powyższe kwoty nie są wierzytelnością zobowiązanej, którą można zająć. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1, art. 18, art. 38 i art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie w sprawie wniosku z dnia 27 stycznia 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. O. dokonano zajęcia wierzytelności u Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. który w ramach realizacji przekazał organowi egzekucyjnemu w dniu 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011r. kwotę po 257,- zł. Organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji w dniu 27 stycznia 2012 r., czyli po zrealizowaniu przez dłużnika zajętej wierzytelności egzekucji z tego prawa majątkowego. W zażaleniu I. K. zarzucił naruszenie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego, art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie oraz art. 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 poprzez niewskazanie w rozstrzygnięciu ani uzasadnieniu, w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwot, których dotyczył wniosek, co powoduje że strona nie może się ustosunkować do twierdzenia organu, że nie była pełnomocnikiem zobowiązanej. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1 , art. 18, art. 38 § 1 i art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podniósł, iż zgodnie z art. 38 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Właściwym do rozpatrzenia żądania osoby trzeciej wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, do których rości ona prawo jest organ egzekucyjny. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika zatem, że osoba trzecia może w terminie 14 dni od uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej dotyczącej jej prawa wystąpić z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub innego prawa majątkowego. Organ odwoławczy wskazał, że zasadnym było umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego w sprawie zgłoszonego wniosku, bowiem żądanie osoby trzeciej wyłączenia spod egzekucji tego prawa złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego – co miało miejsce w dniu 27 stycznia 2012 r. – nie mogło zatem podlegać merytorycznej ocenie organu egzekucyjnego. W dniach 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. łącznie kwotę 514,- zł stanowiącą wierzytelność W. O. z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że bezprzedmiotowe było żądanie, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., wniesione w sytuacji, gdy z prawa majątkowego została przeprowadzona egzekucja poprzez jego wykonanie. Złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności wobec wykonania prawa przed tą datą uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego. W ocenie organu nie było zatem podstaw do merytorycznego badania zasadności zgłoszonego przez stronę żądania. Odnosząc się do zarzutu polegającego na doręczeniu zawiadomień W. O., a nie skarżącemu – jako pełnomocnikowi, co spowodowało złożenie wniosku po upływie roku od dokonania zajęć, organ wskazał, że zarzut ten nie może być badany przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Bez znaczenia, zdaniem organu odwoławczego, pozostaje fakt, że organ egzekucyjny nie wskazał na podstawie jakiego tytułu wykonawczego dokonano zajęć albowiem przedmiotem tego postępowania było jedynie zbadanie możliwości wyłączenia spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisu art. 44 u.p.e.a Dyrektor wyjaśnił, że ustawodawca nie uzależnia zastosowania tego przepisu od rodzaju prawa majątkowego, którego zajęcie zostało zrealizowane, więc organ egzekucyjny zasadnie zastosował wskazany przepis. W skardze z dnia 17 maja 2012 r. I. K. zarzucił naruszenie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie zostało złożone po wykonaniu prawa majątkowego. Strona zarzuciła również naruszenia art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie oraz art. 7, 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwot, o których spod egzekucji wniosła, co powoduje, ze skarżący nie może ustosunkować się do twierdzenia organu, że nie był pełnomocnikiem w postępowaniu egzekucyjnym, w którym wydano zawiadomienia o zajęciu zwrotu kosztów postępowania, które były skarżącemu należne jako pełnomocnikowi W.O. na podstawie zawartej z nią umowy zlecenia i cesji. Strona wniosła o uchylenie postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażona w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga I. K. nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stawią inaczej. Taki zakres jurysdykcji sądów administracyjnych określony został w przepisie art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sprawujący tak zdefiniowany wymiar sprawiedliwości sąd rozpoznając sprawę orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j.) i w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 §1 i 2 p.p.s.a.). Powyższe uregulowania oznaczają, że rozpoznając sprawę sąd administracyjny jest uprawniony i zobligowany do zbadania czy postępowanie poprzedzające wydanie aktu bądź dokonanie czynności przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi. Tylko bowiem postępowanie przeprowadzone zgodnie z regulującymi je przepisami prawa może być podstawą do prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. i postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. nie naruszają przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 t.j.). Stosownie do treści art. 38 § 1 u.p.e.a., kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Z kolei według § 2 tego artykułu, organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe. Uprawnienie zatem do zainicjowania postępowania przysługuje osobie, która w swoim przekonaniu posiada prawo do rzeczy. Odpowiednio do tego, przedmiotem prowadzonego przez organ postępowania będzie ocena, czy w rzeczywistości wskazane prawo wnioskodawcy przysługuje. Wynikiem tej oceny winno być merytoryczne rozstrzygnięcie żądania. Jeżeli organ stwierdzi brak uprawnień - odmówi wyłączenia rzeczy spod egzekucji, właśnie z uwagi na tę przesłankę. Z kolei art. 40 § 1 ustawy stanowi, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1. W świetle zaś § 2 tego artykułu na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego. Z przytoczonej regulacji wynika, iż organ egzekucyjny nie ma kompetencji do definitywnego rozstrzygania w przedmiocie prawa do rzeczy, skoro jego negatywna ocena w tej kwestii otwiera drogę do wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego przed sądem powszechnym. Jednocześnie warunkiem tego jest uprzednie wyczerpanie (przynajmniej w I instancji - art. 842 § 2 k.p.c.) trybu przewidzianego w ustawie egzekucyjnej. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 40 § 2 u.p.e.a., dlatego Sąd uznał się właściwym do rozpoznania zaskarżonego postanowienia. Przedmiotem analizy Sądu jest prawidłowość uznania przez organ skarbowy wystąpienia przesłanek bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego z uwagi na zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 44 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., powołując się na treść art. 38 § 1 i art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśnił, że zajęte wierzytelności, które wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 686/10 i SA/Łd 687/10 stanowiły kwoty po 257,- zł, zasądzone od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz W. O. z tytułu zwrotu kosztów postępowania zostały przekazane w dniach 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r. przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. zgodnie z treścią zawiadomień z dnia 11 stycznia 2011 r. nr [...] oraz z dnia 23 lutego 2011 r. nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną od dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. W przedmiotowej sprawie egzekwowane należności zostały przekazane na rachunek bankowy wierzyciela w dniach 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r., a więc przed złożeniem wniosku I. K. o wyłączenie spod egzekucji zajętych wierzytelności, co miało miejsce 27 stycznia 2012 r., a zatem nastąpiło zdarzenie, które spowodowało, że postępowanie w sprawie złożonego wniosku o wyłączeniu spod egzekucji zajętych wierzytelności stało się bezprzedmiotowe. W świetle art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Jak wynika z akt administracyjnych przekazana Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w R. kwota 514,- zł (łącznie) zasądzona na podstawie wyroków WSA w Łodzi w sprawie I SA/Łd 686/10 i I SA/Łd 687/10 została w dniu 26 stycznia 2011 r. i 28 lutego 2011 r., rozliczona na zaległości podatkowe W. O. dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy [...] z dnia [...] r. za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. (k. 5 akt administracyjnych). Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w doktrynie ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. (Cezary Kulesza, Komentarz do art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Również w wyroku z dnia 30 marca 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie III SA 5466/98 stwierdził, że o ile zajęte przedmioty zostały już sprzedane, to żądanie ich wyłączenia spod zajęcia lub uchylenia czynności ich dotyczących stałoby się bezprzedmiotowe. Uzasadniałoby to umorzenie postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.). W takim wypadku skarżącemu przysługiwałoby prawo wystąpienia o odszkodowanie w drodze procesu cywilnego (publ. LEX nr 44825). Sąd podziela prezentowane powyżej poglądy. Jeżeli więc dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., a więc terminu czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do rzeczy lub prawa majątkowego, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba trzecia ma w takim wypadku możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze stwierdzić należy, że nie zasługują na uwzględnienie. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji złożony został już po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Organ bowiem ma jedynie możliwość wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. A zatem brak jest podstaw prawnych do badania merytorycznego przedmiotowej sprawy. Sąd nie podzielił argumentu strony skarżącej, że nie wskazano w jakim postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia kwot, o których wyłączenie spod egzekucji wniesiono. Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. wynika bowiem, że podstawę przedmiotowego zajęcia stanowił tytuł wykonawczy z dnia [...] r. nr [...] wystawiony na W. O. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. Jednocześnie kserokopia tego tytułu znajduje się w aktach administracyjnych sprawy – k. 5. Wskazać również należy, że z zawiadomień wysłanych do W. O. z dnia 11 stycznia 2011 r. i 23 lutego 2011 r. wynika, że podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest ww. tytuł wykonawczy (k. 20, k. 30 – akt administracyjnych). Pozostałe zarzuty skarżącego nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. D.T.