III SA/Łd 524/13

Dnia 11 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ć. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. Ć. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. D.T. R. Ć. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wraz konkubiną – T. Ś. dwuosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że ich łączny miesięczny dochód z tytułu emerytury wynosi około 4400 złotych. Ponadto podał, że mieszka w mieszkaniu konkubiny o powierzchni 18,44 m². Skarżący zaznaczył, że po odliczeniu stałych zobowiązań na utrzymanie pozostaje mu kwota około 1000 złotych, bowiem kwota 568 złotych potrącana jest przez urząd skarbowy, kwota 300 złotych stanowi alimenty na rzecz niepełnosprawnej córki, kwotę 194 złotych wnioskodawca uiszcza tytułem kosztów sądowuch oraz około 285 złotych przeznacza na leki. Jednocześnie wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów powyżej 3000 euro. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2013 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24 czerwca 2013 r. do Sądu wpłynął sprzeciw R. Ć., w którym wskazał na swoją niezwykle trudną sytuację finansową. Skarżący wyjaśnił, że wymienione na druku wydatki są wydatkami stałymi, a spłata kwoty 194 złotych do Sądu Rejonowego w L. nie jest kwotą jednorazową, bowiem będzie spłacana do połowy roku 2014 r. Podkreślił, że wszystkie oszczędności musiał przeznaczyć na rehabilitację po rozległym udarze mózgu, a dodatkowo cierpi na cukrzycę, której leczenie wymaga drogich leków oraz kosztownej diety. Skarżący wskazał, że w innych postępowaniach przed sądem powszechnym otrzymał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Analiza przedstawionych przez R. Ć. informacji, zawartych w złożonym urzędowym formularzu, daje podstawy do twierdzenia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. Skarżący wykazał, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 punkt 1 powoływanej ustawy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący prowadzi bowiem dwuosobowe gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodu jest emerytura. Miesięcznie skarżący wraz z konkubiną otrzymują około 4400 złotych. Większość środków przeznaczają na stałe opłaty oraz zobowiązania skarżącego wobec niepełnosprawnej córki i z tytułu kosztów sądowych na rzecz Sądu Rejonowego w L. W ocenie Sądu okoliczności te przemawiają za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bowiem skarżący nie jest w stanie sam wygospodarować środków na jego opłacenie. W zakresie natomiast zwolnienia od kosztów sądowych, przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy, trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków, 2005, s. 585). W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Osiągany dochód daje to podstawy do stwierdzenia, że strona jest w stanie ponieść koszty sądowe wymagane w postępowaniu sądowym. Na wstępnym etapie przedmiotowego postępowania skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 złotych. Uiszczenie tej kwoty w zestawieniu z wysokością emerytury nie stanowi zbytniego obciążenia dla jego aktualnej sytuacji finansowej, które mogłoby skutkować popadnięciem w stan zubożenia. Należy przy tym dodać, że przyszłe i ewentualne inne koszty postępowania (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej – również 100 zł) byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozytywnie wpływa na możliwości ich pokrycia przez stronę. Na marginesie wyjaśnić należy, że okoliczności wskazywane przez skarżącego w sprzeciwie w postaci przyznawania pełnomocników z urzędu i całkowitego zwolnienia do kosztów w postępowaniach przed sądem powszechnym nie mają wpływu na ocenę przesłanek, które warunkują możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia. D.T.