III SA/Łd 536/19

Dnia 28 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , Protokolant starszy specjalista Agnieszka Kowalik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 roku sprawy ze skargi J. R. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. J. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A15 lok.5/5a, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu J. R.. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] stwierdziła nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki [...] z [...] r. w przedmiocie przyznania J. R. stypendium socjalnego w części dotyczącej przyznania stypendium w zwiększonej wysokości. Z akt sprawy wynika, że decyzją Komisji Stypendialnej Wydziału Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki [...] z [...] r. J. R. uzyskał prawo do stypendium socjalnego na czas odbywania studiów w roku akademickim 2018/19 od listopada 2018 r. w wysokości 197 zł miesięcznie ze zwiększeniem z tytułu zamieszkania w Domu Studenckim lub innym obiekcie niż Dom Studencki od listopada 2018 r. w wysokości 290 zł miesięcznie. Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] stwierdziła nieważność powyższej decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki [...] z [...] r. w części dotyczącej przyznania J.R. stypendium w zwiększonej wysokości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z art. 182 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.) student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkiwania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie. Tożsamy przepis zawarty jest w Rozdziale 2 ust. 2 pkt. 1) i pkt. 2) Regulaminu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki [...]. Odwoławcza Komisja Stypendialna wyjaśniła, że zgodnie z wymienionym regulaminem student składa odpowiednie oświadczenie, w którym szczegółowo opisuje spełnienie warunków otrzymania stypendium w zwiększonej wysokości, w tym wykazuje odległość uczelni od miejsca stałego zamieszkania. O zwiększenie z tytułu zamieszkiwania w domu studenckim lub w innym obiekcie niż dom studencki nie może starać się student mieszkający na stałe w Ł. Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazała następnie, że w podaniu o przyjęcie na studia w Politechnice [...] z [...] r. J. R., jako adresy zamieszkania oraz do korespondencji, podał adres: ul. T. [...], [...]. Natomiast do podania o przyznanie zwiększenia stypendium socjalnego student załączył dokument wydany przez Urząd Miasta [...] 20 listopada 2012 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego pod adresem ul. M. w Ł. Jednocześnie J. R. nie zawarł w podaniu o przyznanie zwiększenia stypendium socjalnego informacji o zamieszkaniu na terenie Ł.. Wskazał jedynie adres do korespondencji: [...], skr. poczt. [...]. Ponadto Odwoławcza Komisja Stypendialna zaznaczyła, że uzyskała informację, iż J. R. faktycznie zamieszkuje w IX Domu Studenta Politechniki [...], której to informacji nie podał, składając wniosek o przyznanie stypendium socjalnego. W ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej zatem w stanie faktycznym sprawy nie została spełniona przesłanka z art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym o codziennym dojeździe z miejsca stałego zamieszkania do uczelni, który uniemożliwiałby lub w znaczny stopniu utrudniał studiowanie J. R.. Z tej przyczyny istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej J. R. stypendium socjalne w części przyznania zwiększenia z tytułu zamieszkania w Domu Studenckim lub w innym obiekcie niż Dom Studencki. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...]z [...] r. wniósł J. R.. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażącą sprzeczność z zasadami etycznymi, słuszności społecznej, z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym, w tym z Konstytucją RP. W ocenie skarżącego Komisja, wydając zaskarżoną decyzję, kierowała się cechami takimi jak "zemsta, wyimaginowane aspiracje władzy i panowania nad innym człowiekiem, upodlenie innego człowieka, uczynienie innego człowieka niewolnikiem, tendencyjność, stronniczość, subiektywność, brak empatii, brak obiektywizmu, fałszowanie rzeczywistego stanu faktycznego i prawnego, zatajanie prawdy i podawanie nieprawdy, dopuszczenie się czynów wypełniających znamiona czynów nieetycznych, niemoralnych, zabronionych, przestępstw". Z powyższych względów J. R. wniósł o unieważnienie zaskarżonej decyzji, pociągnięcie osób wchodzących w skład Komisji do odpowiedzialności etycznej, w tym potępienia i pozbawienia pełnienia funkcji na stałe; odpowiedzialności służbowej, tym wydalenia z uczelni; odpowiedzialności cywilnej, w tym zadośćuczynienia dla skarżącego i odpowiedzialności karnej. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania organu administracji publicznej, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze (brak związania podstawami skargi) i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący (brak związania wnioskami skargi). W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli sądu w rozstrzyganej sprawie była decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...] stwierdzająca częściową nieważność ostatecznej decyzji Komisji Stypendialnej Wydziału Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki [...] z [...] roku o przyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Kwestią sporną w sprawie było, czy decyzja o zwiększeniu stypendium socjalnego wydana została, jak przyjął organ, z rażącym naruszeniem prawa, przy zaistnieniu przesłanki wskazanej w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096)- dalej "k.p.a.". W tym miejscu wyjaśnić należy, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej (art. 155 k.p.a.), stwierdzenie jej nieważności (art. 156 k.p.a.) bądź wznowienie postępowania (art. 145 k.p.a.) może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych. Wynikająca z art. 16 k.p.a. zasada trwałości decyzji ostatecznych służy zapewnieniu pewności obrotu prawnego. Obowiązywanie tej zasady wyraża się m.in. w ustanowieniu prawnych wymogów, szczególnego trybu, zasad i terminów w jakich może nastąpić wzruszenie decyzji ostatecznej. Ponadto podkreślić należy, że system wzruszania decyzji w trybach nadzwyczajnych oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Istotne jest także to, że stwierdzenie nieważności decyzji i uchylenie decyzji w trybie wznowienia postępowania ma zasadniczo odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i dla sprawy administracyjnej będącej przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w weryfikowanej decyzji. Tryb wznowienia postępowania powoduje nie tylko wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego przez jej uchylenie, ale zapewnia również możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, o której rozstrzygała weryfikowana decyzja. Tryb stwierdzenia nieważności decyzji nie tylko ogranicza się do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, ale powoduje uznanie, iż decyzja od samego początku nie była zdolna do wywołania skutków prawnych, a więc następstwem nie jest tylko przerwanie wywoływania dalszych skutków prawnych, jak jest w przypadku uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania (por. B. Adamiak / J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.; Wyd. C.H. Beck, wydanie VIII, str. 631 – 632). Zgodnie ze stanowiącym podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa, które to pojęcie nie ma swojego wyjaśnienia w definicji legalnej, to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 1995 r. sygn. akt II SA 1531/94, publ. ONSA 1996/1/37). Oceniając, czy zachodzą w sprawie przesłanki wyszczególnione w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ orzekający w tym zakresie obowiązany jest ustalić zarówno stan faktyczny, jak i stan prawny na dzień wydania decyzji, w stosunku do której toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności. W związku z tym należy ocenić, czy treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania – a to poprzez proste zestawienie ich ze sobą, zaś charakter naruszenia prawa winien powodować, że decyzja ta nie może być zaakceptowana, jako akt prawny wydany przez organ praworządnego państwa i powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Należy też podkreślić, że sama oczywistość naruszenia prawa nie przesądza jeszcze o rażącym charakterze takiego naruszenia. W sprawie mającej na celu ustalenie rażącego naruszenia prawa, postępowanie administracyjne winno mieć charakter niejako dwustopniowy i stanowić podstawę do podjęcia ustaleń, czy w ogólnym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszeń przepisów prawa i jakich, a w przypadku twierdzącej odpowiedzi na to pytanie – do rozważenia, czy naruszenia te mają charakter kwalifikowany, tj. "rażący" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że błąd w ustaleniach faktycznych nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Także odmienne ustalenia faktyczne lub inna ocena ustaleń faktycznych nie mogą być uznane za rażące naruszenie prawa (zob. wyroki WSA w Gdańsku z 29 października 2014 r., I SA/Gd 163/14; z 2 listopada 2010 r., I SA/Gd 651/10wyrok WSA w Szczecinie z 19 grudnia 2007 r., II SA/Sz 934/07 Lex nr 469795). W przedmiotowej sprawie Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] stwierdziła nieważność ostatecznej decyzji Komisji Stypendialnej z [...] w części dotyczącej przyznania zwiększenia stypendium socjalnego uznając, że organ I instancji dopuścił się obrazy art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez przyznanie zwiększenia osobie, która nie spełniała przesłanek z tego przepisu, ponieważ w momencie wydania tej decyzji nie zamieszkiwała w innej miejscowości, z której codzienny dojazd na uczelnię uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał jej studiowanie. W opinii orzekającego organu w wyniku naruszenia powołanego przepisu wydana została przez organ I instancji decyzja, która w sposób rażący narusza przepisy prawa i skutkuje koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W oparciu o stan faktyczny sprawy sąd stwierdza, że organ przyjął niewłaściwy tryb nadzwyczajny weryfikacji powyższej decyzji. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z ustalonym stanem faktycznym sprawy, w momencie wydawania decyzji z [...] r., organ I instancji pozostawał w przekonaniu, iż skarżący nie zamieszkuje na terenie Ł. (co potwierdzało załączone do wniosku zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego w Ł. ul. M. z 20 listopada 2012 r). Biorąc pod uwagę tak ustalony stan faktyczny sprawy, wydanie przez Komisję Stypendialną decyzji o stypendium wraz ze zwiększeniem było uzasadnione, a tym samym zastosowanie art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym było prawidłowe. Jak sam przyznaje organ w kontrolowanym rozstrzygnięciu, dopiero późniejsza weryfikacja dokumentów przedłożonych przez skarżącego w procesie rekrutacyjnym na studia na Politechnice [...] wykazała, że skarżący jako adres zamieszkania podał adres w Ł. ul. T.. Okoliczność ta była nową istotną okolicznością w sprawie, która wyszła na jaw po wydaniu decyzji, istniała w dniu jej wydania i nie była znana organowi I instancji w dniu przyznania skarżącemu spornego zwiększenia stypendium socjalnego. Jest to klasyczna okoliczność o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Taka właśnie sytuacja faktyczna i prawna miała miejsce w rozpoznawanej sprawie i mogła stanowić wyłącznie podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a.), a nie do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Z powyższych powodów proceduralnych koniecznym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. bowiem weryfikacja decyzji Komisji Stypendialnej z przyczyn podanych przez organ powinna nastąpić w trybie wznowienia postępowania. Uwzględniając informacje udzielone przez skarżącego w toku rozprawy przed tutejszym sądem, decydując się na weryfikację ostatecznej decyzji z [...] roku z podanych przez organ przyczyn w trybie wznowienia postępowania rzeczą organu będzie zbadanie, czy rzeczywiście adres podany przez skarżącego w formularzu rekrutacyjnym będący w istocie adresem placówki pocztowej, w której podejmuje on korespondencję ze skrytki pocztowej, może być uznany za jego adres stałego zamieszkania, zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia zawartego we wniosku o stypendium, w którym wskazał, że nie posiada miejsca stałego zameldowania. e.o.