III SA/Łd 538/05

Dnia 3 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Asesor Ewa Alberciak, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2005 roku przy udziale sprawy ze skargi S.A. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany orzeczenia o zdolności do służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej Ł. - W. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Ł. na rzecz S.A. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania . III SA/Łd 538/05 UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia [...] Nr [...] Powiatowa Komisja Lekarska Ł. - W. odmówiła określenia zdolności do czynnej służby wojskowej S.A. Jako podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji podał art. 28 ust. 4 w związku z art. 26 ust. l oraz art. 32 ust. l i art. 46 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 z późn. zm.). W uzasadnieniu Powiatowa Komisja Lekarska Ł.-W. wyjaśniła, że w dniu 21 marca 2005 r. wpłynęło podanie S.A. o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. W dniu [...] Powiatowa Komisja Lekarska Ł.-W., zgodnie z art. 65 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2000r. Dz.U. Nr 98, póz. 1071 z późn. zm.), postanowieniem przekazała podanie do Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...], jako organu właściwego do skierowania na komisję lekarską. W dniu 30 marca 2005 r. S.A. złożył zażalenie na wyżej wymienione postanowienie do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Ł. W dniu [...] postanowieniem [...] Wojewódzka Komisja Lekarska w Ł. uchyliła zaskarżone postanowienie w całości oraz umorzyła postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu Wojewódzka Komisja Lekarska wskazała, że Wojskowy Komendant Uzupełnień nie jest organem właściwym w przedmiotowej sprawie, gdyż S.A. posiada kategorię E tzn., iż nie jest żołnierzem rezerwy i nie jest zdolny do służby wojskowej w czasie wojny i w czasie pokoju. W postanowieniu tym Wojewódzka Komisja Lekarska wskazała jednocześnie, że także Powiatowa Komisja Lekarska nie jest właściwa do orzekania w przedmiotowej sprawie, gdyż jest władna orzekać tylko w sprawach określania zdolności do służby wojskowej poborowych, a zgodnie z art. 32 ust. l skarżący poborowym już nie jest. Kolejnym postanowieniem Wojewódzka Komisja Lekarska w Ł. uzupełniła sentencję własnego postanowienia [...] z dnia [...] skreślając słowa "oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji". W uzasadnieniu wskazała, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Stosownie do art. 26 ust. l wyżej wymienionej ustawy powiatowa komisja lekarska określa zdolność poborowych do czynnej służby wojskowej. Organ I instancji stwierdził, że z uwagi na wiek S.A. nie jest poborowym. Zgodnie z ustawą poborowym jest mężczyzna, który w danym roku kalendarzowym kończy dziewiętnaście lat życia (art. 27 ust. l, art. 32 ust l ). W uzasadnionych przypadkach maksymalny wiek poborowego to 28 lat życia. Poborowych niepowołanych do zasadniczej służby wojskowej przenosi się do rezerwy z dniem 31 grudnia roku kalendarzowego, w którym ukończyli dwadzieścia osiem lat życia (art. 46 ust. 3 ). Rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Obrony Narodowej z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie przeprowadzenia poboru w 2005 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 249, poz. 2503) w § 2 stanowi, że do stawienia się przed powiatowymi komisjami lekarskimi wzywa się poborowych urodzonych w latach 1977-1985, którzy: 1) zostali uznani ze względu na stan zdrowia za czasowo niezdolnych do odbycia zasadniczej służby wojskowej, jeżeli okres tej niezdolności upływa przed zakończeniem poboru; 2) złożyli wnioski o ponowne ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej. Powiatowa Komisja Lekarska Ł. - W. wskazała, że S.A. urodził się w 1975 roku, zatem zgodnie z wyżej wymienionym rozporządzeniem nie może być postawiony przed powiatową komisją lekarską. W odwołaniu od powyższe decyzji S.A. podał, że Powiatowa Komisja Lekarska Ł.-W. odmówiła określenia jego zdolności do służby wojskowej uznając się za niewłaściwą w sprawie, co wynika z treści uzasadnienia. Podniósł, że prosił o ponowne określenie jego zdolności do służby wojskowej, bowiem przemawia za tym słuszny jego interes, gdyż jestem pracownikiem cywilnym Policji i od zdolności do służby wojskowej zależy jego pozycja zawodowa oraz przemawia za tym interes społeczny, ponieważ ustalenie czy 30 letni mężczyzna jest zdolny spełnić obowiązek obrony ojczyzny leży w interesie społecznym, a także obecnie jest człowiekiem w pełni zdrowym. Wniósł, by organy rozważyły zmianę orzeczenia o zdolności do służby wojskowej (kategoria "E" zapisana w książeczce wojskowej) w trybie artykułu 154 § l i § 2 k.p.a.. Orzeczeniem z dnia [...] Nr [...] Wojewódzka Komisja Lekarska w Ł., na podstawie art. 28 ust. 4 w związku z art. 26 ust. l, art. 32 ust. l i art. 46 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz.2416, z późn. zm.) i art. 138 ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że wydane przez Powiatową Komisję Lekarską Ł.W. orzeczenie jest prawidłowe, albowiem S.A. nie jest poborowym (jak słusznie wyjaśnione zostało w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia) i nie może z wnioskiem o zmianę ostatecznego orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej występować wprost do tej komisji. Organ II instancji wyjaśnił, iż Powiatowa Komisja Lekarska Ł.W. przyjęła, że podanie skarżącego z dnia 23 marca 2005 r. zawiera prośbę skierowaną do tej komisji o zmianę kategorii z urzędu. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa, a w szczególności naruszenie art. 7, 8, 12 § l, 65 § l oraz 104 § 2 k.p.a. oraz naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony. Pełnomocnik podał, iż skarżącemu w obydwu instancjach odmówiono prawa do merytorycznego załatwienia sprawy i wniósł o uchylenie orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Ł. i poprzedzającego je orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej Ł. - W. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik podał, że S.A. decyzją Rejonowej Komisji Lekarskiej Ł.-W. z dnia [...] został uznany trwale niezdolnym do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny- kategoria E na podstawie § 74 pkt 3 i § 24 pkt l rozporządzenia Ministra Obrony Narodwowej z dnia 10 czerwca 1992 r. Po wydaniu tej decyzji skarżący wyzdrowiał. Fakt wyzdrowienia został stwierdzony dwukrotnie przez lekarza i potwierdzony lekarskimi zaświadczeniami z dnia [...] i z dnia [...], załączonymi do akt sprawy. Pełnomocnik podał, że skarżący w podaniu, wykazując słuszny jego interes i interes społeczny, prosił o uchylenie lub zmianę decyzji w sprawie określenia zdolności do służby wojskowej oraz prosił o wydanie decyzji zgodnej z jego obecnym stanem zdrowia. Skarżący zaznaczył też, że na mocy dotychczasowych decyzji nikt nie nabył prawa, a zmiana decyzji nie pociągnie ze sobą żadnych kosztów. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, w istocie Powiatowa Komisja Lekarska uznała się za niewłaściwą, świadczą o tym zwroty- "odmawia określenia" (w sentencji) oraz słowa "nie może być postawiony przed Powiatową Komisją Lekarską" (zdanie ostatnie na stronie 2 uzasadnienia), natomiast Wojewódzka Komisja Lekarska w Ł. utrzymała w mocy orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej. Wojewódzka Komisja Lekarska uzasadniła, że "skarżący nie jest już poborowym i nie może z wnioskiem o zmianę ostatecznego orzeczenia o zdolności do służby wojskowej występować wprost do tej komisji". Ze zdania ostatniego orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej wynika, że Powiatowa Komisja Lekarska nie rozpatrzyła sprawy skarżącego merytorycznie. Utrzymanie w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji, który uznał się za niewłaściwy w sprawie świadczy, że Wojewódzka Komisja Lekarska uznała również, że Powiatowa Komisja Lekarska jest w sprawie niewłaściwa. Pełnomocnik podniósł, iż art. 65 § l k.p.a. stanowi, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je do organu właściwego, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie, zaś Powiatowa Komisja Lekarska, mimo że uznała się za niewłaściwą nie dopełniła obowiązku przekazania podania do organu właściwego. Ponadto pełnomocnik podniósł, iż w jednym i w drugim orzeczeniu stwierdza się, że skarżący nie jest poborowym, zaś skarżący w podaniu swym nie stwierdzał i nie twierdzi, że jest poborowym. Zdaniem pełnomocnika Wojewódzka Komisja Lekarska i Powiatowa Komisja Lekarska naruszyły art. 7 k.p.a., bowiem, mimo obowiązku nie podjęły żadnych kroków dla załatwienia sprawy, chociaż wnoszący podanie wykazał jego słuszny interes i interes społeczny oraz naruszyły art. 8 k.p.a., bowiem nie wskazały kto jest właściwy dla załatwienia sprawy, co nie pogłębia zaufania do tych organów. Wojewódzka Komisja Lekarska i Powiatowa Komisja Lekarska naruszyły art. 12 § l k.p.a., gdyż sprawa nie jest załatwiana w sposób ani prosty ani szybki, a dla skarżącego wiąże się z ogromną mitręgą i koniecznością sięgania po pomoc prawnika. Wojewódzka Komisja Lekarska i Powiatowa Komisja Lekarska naruszyły art. 104 § 2 k.p.a., gdyż orzeczenia obydwu organów nie rozstrzygnęły sprawy co do jej istoty, czyli co do tego czy skarżący jest zdolny do służby wojskowej oraz jaka kategoria zdolności do służby wojskowej jest właściwa dla jego stanu zdrowia. Zdaniem skarżącego naruszono też art. 28 ust 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony, który może mieć zastosowanie w jego sprawie. Powiatowa Komisja Lekarska jest organem, który wydał decyzję w sprawie określenia zdolności do służby wojskowej, jeżeli tak, to organ ten może w każdym czasie zmienić swą decyzję, gdyż zmiana decyzji na mocy, której nikt nie nabył prawa, a taką jest decyzja o kategorii zdolności do służby wojskowej, jest możliwa, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W odpowiedzi na skargę Wojewódzka Komisja Lekarska w Ł. wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) obowiązującej od 1 stycznia 2004 r. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle zaś art. 1 § 2 tejże ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. W myśl zaś art. 145 § l wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia. Zgodnie z art. 28 ust. 4 powołanej ustawy ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły zmiany. Oznacza to, iż tryb postępowania określony w powyższym przepisie przewiduje działanie powiatowej komisji lekarskiej z urzędu, na wniosek poborowego albo na wniosek wojskowego komendanta uzupełnień. Możliwość zmiany ostatecznego orzeczenia o zdolności do służby wojskowej dotyczy wyłącznie poborowego. Z akt sprawy wynika, iż skarżący urodził się 20 lipca 1975 r. Decyzją Rejonowej Komisji Lekarskiej Ł. - W. z dnia [...] został uznany za niezdolnego do służby wojskowej i zaliczony do kategorii E. W dniu 21 marca 2005 r. wniósł o zmianę kategorii E na kategorię odpowiadającą jego aktualnemu stanu zdrowia. Na podstawie zakreślonej przez ustawę możliwości postępowania powiatowych komisji lekarskich, nie sposób przyjąć, iż przepis art. 28 ust. 4 cyt. ustawy dawał podstawę do zmiany ostatecznej decyzji Rejonowej Komisji Lekarskiej Ł. - W. z dnia [...] orzekającej o trwałej niezdolności skarżącego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły jednak przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, iż żądania strony w postępowaniu administracyjnym należy oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego, a nie na podstawie tytułu. W razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, a nie do organu administracji. Jeśli charakter pisma budzi wątpliwości, to organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Strona postępowania administracyjnego nie ma bowiem oczywiście obowiązku powoływania się na jakiekolwiek przepisy, zaś to organy administracji z mocy art. 9 k.p.a. mają obowiązek czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielać mają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2001 r. II SA/Gd 315/00 niepublikowany). Jak wynika z akt sprawy organy obu instancji nie dopełniły ciążącego na nich, wyżej opisanego, obowiązku. Zauważyć należy, iż już z samej treści podania skarżącego z dnia 15 marca 2005 r. Powiatowa Komisja Lekarska Ł. - W. winna wywnioskować, iż skarżący żądał zmiany ostatecznej decyzji z dnia [...] uznającej go za niezdolnego do służby wojskowej w trybie art. 154 lub 155 k.p.a. powołując się na swój słuszny interes i interes społeczny. Dokładniej skarżący sprecyzował swoje żądanie w odwołaniu wskazując, iż jego sprawa winna być załatwiona w trybie art. 154 k.p.a. Organ administracji winien zatem ustalić czy podanie należy jednoznacznie traktować jako żądanie wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym, na podstawie art. 154 k.p.a. lub art. 155 k.p.a., którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygniecie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej tylko z punktu widzenia wystąpienia przesłanek określonych w tych przepisach, a mianowicie interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Powiatowe komisje lekarskie i wojewódzkie komisje lekarskie powołane na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony do określenia zdolności poborowych do służby wojskowej są w rozumieniu tych zapisów oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego organami administracji państwowej, a orzeczenia tych komisji o uznaniu poborowego za zdolnego bądź niezdolnego do służby wojskowej i ustaleniu kategorii tej zdolności - są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu art. 1 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie może więc budzić wątpliwości, że w zakresie nieunormowanym przepisami szczególnymi do postępowania w sprawach tego rodzaju mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2000 r. III SA 3043/00, Lex nr 47317). Reasumując organy administracji naruszyły art. 7, 8, 9 i 80 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji muszą ocenić sytuację skarżącego, a zatem ustalić czy na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] Rejonowej Komisji Lekarskiej Ł. - W. nabył on prawo, a następnie w oparciu o art. 154 k.p.a. bądź 155 k.p.a. dokonać rozpoznania sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w tych przepisach, to jest interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Ocena wystąpienia tych przesłanek należy do organów administracji, zaś rozstrzygnięcie w tym zakresie winno być w sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadnione. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c powołanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł, zgodnie z wynikiem postępowania, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt l lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn.zm.). Mając na uwadze treść art. 152 cyt. ustawy, Sąd stwierdził, iż ze względu na brak przymiotu wykonalności - orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia jest w tym przypadku bezprzedmiotowe.