III SA/Łd 545/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant referendarz sądowy Leszek Foryś po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2007 r. sprawy ze skargi R. M. - A Firma Produkcyjno-Handlowo-Usługowa na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] Nr [...] w części dotyczącej odsetek wyrównawczych; 2/ stwierdza, iż zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3/ zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz R. M. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Łd 545/06 Uzasadnienie W dniu 4 czerwca 2003 r. R. M. zgłosił w dokumencie SAD [...], w celu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, kombajn zbożowy używany Claas Dominator 108 S, rok prod. 1989 – 1 szt., zaklasyfikowany do kodu PCN 843351000 (poz. 1 SAD) i sieczkarnię do kukurydzy Claas 685 Nr 18300021, rok prod. 1984, zaklasyfikowaną do kodu PCN 843359110 (poz. 2 SAD). Do zgłoszenia importer załączył Deklarację Wartości Celnej, oświadczenie dotyczące kosztów transportu, fakturę nr [...] z dnia 27 maja 2003 r. (poz. 1 SAD), oraz fakturę bez numeru z dnia 31 maja 2003 r. (poz. 2 SAD). Do wymiaru cła przyjęto zadeklarowane przez zgłaszającego obniżone stawki celne, określone dla towarów pochodzących z Unii Europejskiej. Jako podstawę zastosowania obniżonych stawek organ celny uwzględnił deklaracje francuskich eksporterów o preferencyjnym unijnym pochodzeniu towarów, zamieszczone na załączonych do zgłoszenia fakturach. Organ celny przyjął przedmiotowe zgłoszenie celne jako odpowiadające warunkom formalnym i zgłoszony towary objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Po zwolnieniu towarów, w celu sprawdzenia autentyczności i rzetelności przedłożonych przez importera dowodów preferencyjnego pochodzenia, Dyrektor Izby Celnej w Ł. pismem z dnia 11 kwietnia 2005 r. wystąpił do władz celnych kraju eksportu o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji eksporterów sporządzonych na fakturach. Odpowiadając na powyższy wniosek francuskie władze celne pismem z dnia 18 października 2005 r. potwierdziły unijne pochodzenie towaru, którego dotyczy deklaracja na fakturze nr [...] z dnia 27 maja 2003 r. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego w P. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu towarów na podstawie zgłoszenia celnego [...] z dnia 4czerwca 2003 r. Wszczęte postępowanie zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...], w związku z wystąpieniem do organu celnego państwa obcego o weryfikację dowodów pochodzenia. W dniu 9 stycznia 2006 r. do Izby Celnej w Ł. wpłynął wynik weryfikacji deklaracji o pochodzeniu sporządzonej na fakturze bez numeru z dnia 31 maja 2003 r. Pismem z dnia 3 stycznia 2006 r. strona francuska poinformowała, iż faktura z dnia 31 maja 2003 r. obejmuje towar, o niepotwierdzonym wspólnotowym pochodzeniu. Z uwagi na otrzymane wyniki weryfikacji Naczelnik Urzędu Celnego w P. postanowieniem z dnia [...] podjął uprzednio zawieszone postępowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie decyzją z dnia [...] uznał zgłoszenie [...] z dnia 4 czerwca 2003 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej kwoty wynikającej z długu celnego i określił dla towaru objętego pozycją 2 SAD kwotę cła z zastosowaniem stawki konwencyjnej 9% oraz naliczył odsetki wyrównawcze w kwocie 561 zł. Od powyższej decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie, zarzucając jej naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego materiału dowodowego. Ponadto strona zarzuciła organowi naruszenie przepisów Kodeksu celnego i przepisów wykonawczych do niego poprzez określenie kwoty długu celnego w zawyżonej wysokości oraz bezprawne naliczenie odsetek wyrównawczych. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł w uzasadnieniu decyzji, iż przepisy zezwalają organom celnym na dokonanie kontroli postimportowej, w celu sprawdzenia prawdziwości przedłożonych przez importera dokumentów. W niniejszej sprawie polski organ celny skierował do weryfikacji przedłożone przez importera faktury z deklaracjami, informując jednocześnie władze celne kraju eksportu o swoich wątpliwościach co do ich autentyczności i rzetelności. Organ odwoławczy wskazał również, iż art. 32 pkt 5 Protokołu Nr 4 UE stanowi, iż wyniki weryfikacji muszą być takie, żeby umożliwiły ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za "pochodzące". Stosownie do art. 32 pkt 6 ww. protokołu jeżeli w przypadkach uzasadnionej wątpliwości brak jest odpowiedzi w ciągu dziesięciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o dokonanie sprawdzania albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczających informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące o weryfikację odmawiają, jeśli nie zaistniej ą wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji. Odpowiadając na wniosek polskiego organu celnego o weryfikację faktur przedłożonych przez importera, francuskie władze celne potwierdziły unijne pochodzenie towaru, do którego odnosi się deklaracja na fakturze nr [...] z dnia 27 maja 2003 r. oraz poinformowały, że faktura bez numeru z dnia 31 maja 2003 r., z zawartą w niej deklaracją eksportera, dotyczy towaru o niepotwierdzonym wspólnotowym pochodzeniu. Z uwagi na powyższe, w ocenie Dyrektora Izby Celnej w Ł., wykazana w zgłoszeniu celnym [...] z dnia 4 czerwca 2003 r. kwota wynikająca z długu celnego (0,00 PLN) nie jest prawidłowa. W stosunku bowiem do zgłoszonej w poz. 2 SAD sieczkarni do kukurydzy Claas 685, objętej fakturą bez numeru z dnia 31 maja 2003 r., nie można zastosować preferencji celnych, tj. obniżonej stawki celnej (0%). Art. 13 § 4 Kodeksu celnego wyraźnie precyzuje, że stosowanie obniżonych stawek celnych na wniosek zgłaszającego możliwe jest tylko wtedy, gdy towary spełniają warunki do ich stosowania. Organ odwoławczy dokonał analizy zebranych w sprawie dowodów i stwierdził, iż niepreferencyjne pochodzenie zgłoszonej w póz. 2 SAD sieczkarni Claas 685 ustalono na podstawie informacji uzyskanej z Domu Handlowego [...] w T., że pojazdy i maszyny rolnicze marki Class były produkowane w Niemczech. Dlatego też dla ww. towaru należy zastosować stawkę konwencyjną 9% od wartości celnej zadeklarowanej w złożonym zgłoszeniu. W przypadku zaś przesunięcia daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu, organ celny zgodnie z art. 222 § 4 Kodeksu celnego pobiera odsetki wyrównawcze, liczone przy zastosowaniu stawki określonej w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od należności podatkowych. Na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył R. M., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz.U. Nr 155, poz. 1515) poprzez bezprawne ich naliczenie. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, iż polskie organy celne, uznając za nieprawidłowe zgłoszenie celne importera, oparły się wyłącznie na informacji organów francuskich, że pochodzenie towaru z poz. 2 zgłoszenia jest nieokreślone. Strona podkreśliła, iż polskie organy celne oparły się wyłącznie na lakonicznym oświadczeniu organów francuskich, pomijając całkowicie dowody przedstawione przez stronę. Importer wskazał, iż nie może ponosić odpowiedzialności za działanie osób trzecich. Podniósł również, iż nie miał żadnego wpływu na tryb postępowania organów francuskich. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Ł., przytaczając argumenty podniesione już w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja, w kwestionowanej przez skarżącego części, naruszała przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl przywołanego powyżej przepisu mogłoby stanowić podstawę do jej uchylenia. W złożonej skardze strona kwestionowała zasadność naliczenia przez organy celne odsetek wyrównawczych, po uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, zarzucając organom naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz.U. Nr 155, poz. 1515). W ocenie Sądu zarzuty skarżącego zasługują na uwzględnienie. W myśl art. 222 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) w wypadku przesunięcia daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze, liczone przy zastosowaniu stawki określonej w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od należności podatkowych. Stosownie zaś do § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie odsetek wyrównawczych nie pobiera się odsetek wyrównawczych, mimo że kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, w wypadku gdy dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, niewynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania. W ocenie Sądu organy celne nie odniosły się w wystarczający sposób od przesłanek wyłączających zasadność pobierania odsetek wyrównawczych, w szczególności nie zbadały, czy podanie przez skarżącego w zgłoszeniu celnym nieprawidłowych danych dotyczących sieczkarni Claas wynikało ze świadomego działania strony, czy też było to spowodowane szczególnymi, niezależnymi od strony, okolicznościami. Organy autorytarnie przyjęły, iż skarżący podał preferencyjne pochodzenie sieczkarni mając świadomość, iż tak nie jest, ewentualnie spowodowane to było zaniedbaniem z jego strony. W żaden sposób jednak nie uzasadniły tej tezy, ograniczając się do stwierdzenia, iż skarżący nie odpowiedział na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] wzywające stronę do przedstawienia dowodów, że nieprawidłowe bądź niekompletne dane złożone były nieświadomie lub bez zaniedbania z jego strony. Tymczasem w postanowieniu tym nie wskazano w najmniejszym nawet stopniu, w jaki sposób strona miałaby te dowody przedstawić, co organy mogłyby uznać za udowodnione, od kogo dokumenty takie strona miałaby uzyskać, co mogłoby wyłączyć jego niedbalstwo. A przecież strona w zgłoszeniu celnym przedstawiła oświadczenie eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru. Mogła więc przypuszczać, iż przedstawione w zgłoszeniu celnym dokumenty skarżący są kompletne i prawidłowe. Tym bardziej, iż w zgłoszeniu celnym, oprócz sieczkarni Claas, skarżący zgłosił również kombajn zbożowy Claas Dominator, którego preferencyjne pochodzenie nie zostało przez organy celne zakwestionowane. Tym większe zastrzeżenia budzi fakt uznania przez organy celne zgłoszenia sieczkarni Claas za nieprawidłowe, powołując się na informację uzyskaną z Domu Handlowego [...] w T., iż pojazdy i maszyny rolnicze marki Claas produkowane były w Niemczech. Skoro obie zgłoszone przez skarżącego maszyny rolnicze wyprodukowane były przez tego samego producenta – a zarówno kombajn jak i sieczkarnia były marki Claas – zadziwiające jest uznanie, iż jedna z maszyn posiada preferencyjne pochodzenie, a druga nie, choć marka ta produkowana była w jednym kraju – w Niemczech. Dodać należy, iż obie maszyny wyprodukowane były przez zjednoczeniem Niemiec (sieczkarnia w roku 1984, a kombajn w roku 1989) – co wskazuje, iż preferencyjne unijne pochodzenie mają obie maszyny (w przypadku wyprodukowania w RFN), bądź żadna z nich (jeśli wyprodukowane były w NRD). Tym większe znaczenie miałoby wskazanie przez organ celny w postanowieniu z dnia [...], jakie dokumenty bądź wyjaśnienia uznane zostałyby za wystarczające do nienaliczania odsetek wyrównawczych. W ocenie Sądu bowiem skarżący mógł zasadnie przyjąć, iż oświadczenie eksportera maszyn jest prawidłowe, a skoro jedna maszyna tej samej marki miała potwierdzone preferencyjne pochodzenie, przyjąć można takie samo pochodzenie w stosunku do drugiej ze sprowadzonych maszyn. Tak więc działania organów celnych naruszają zasadę pogłębiania zaufania do organów podatkowych oraz zasadę obowiązku organów podatkowych udzielania informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, określoną w art. 121 § 1 i 2 ustawy – Ordynacja podatkowa. Sąd dopatrzył się również w działaniu organów celnych naruszenia zasady prawdy obiektywnej, zawartej w art. 122 ustawy – Ordynacja podatkowa. Zasada zaufania do organów państwa przemawia za tym, by w razie wątpliwości co do rozumienia konkretnego przepisu stosować taką jego wykładnię, która nie byłaby krzywdząca dla podatnika (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 1999 r., SA/Bk 1147/98., niepubl.). Realizacja tej zasady zakresie przepisów postępowania to przestrzeganie reguł rządzących postępowaniem podatkowym (którego przepisy stosuje się w postępowaniu celnym, stosownie do art. 262 Kodeksu celnego), zaczynając od zasad ogólnych przez rozwiązania przyjęte w przepisach szczególnych. Tak więc realizacja tej zasady następuje, jeśli strona uczestnicząc w postępowaniu wyjaśniającym może stwierdzić, że organ ustalając zakres postępowania dowodowego, dopuszcza dowody, które przemawiają za pozytywnym załatwieniem sprawy. W przedmiotowej sprawie organy celne założyły a priori, że dokumenty dostarczone przez stronę są nieprawidłowe, opierając się jedynie na lakonicznym i niejasnym sformułowaniu francuskich władz celnych, iż zadeklarowany towar jest niepotwierdzonego unijnego pochodzenia, nie wyjaśniając przy tym, czy oznacza to, że towar nie pochodzi z Unii, czy tylko nie udało się potwierdzić, że z Unii pochodzi. Zgodnie z zasadą zaufania organy celne, przy wyborze następstw prawnych ustalonego stanu faktycznego, uwzględnia słuszny interes w sprawie, nie przyznając prymatu interesowi publicznemu. Zróżnicowanie stanów faktycznych w odniesieniu do różnych maszyn tej samej marki tego samego producenta zasadę tą narusza. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 czerwca 1985 r., SA/Gd 78/85, stwierdził, iż zmienność poglądów prawnych na tle tego samego stanu faktycznego w tej samej sprawie bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, powoduje, iż może nastąpić uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów. Z kolei z zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (Dawidowicz W., Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, PWN, Warszawa 1962, str. 108). Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie organy uznały. Iż nie zaszły po stronie skarżącego przesłanki określone w § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie odsetek wyrównawczych, wyłączające obowiązek ich naliczenia, skoro strona nie dostarczyła dowodów na to, iż niekompletne dokumenty złożyła nieumyślnie lub bez zaniedbania. Tymczasem postanowienie z dnia [...], wzywające stronę do dostarczenia takich dowodów, nie wskazywało w ogóle, jakież to dowody organ uzna za wystarczające. Z zasady prawdy obiektywnej zaś wynikają dla organów konkretne obowiązki, przede wszystkim określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Kierując się norma prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenia dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne. Określony w postanowieniu zakres dowodów może zostać w toku postępowania zmieniony (art. 187 § 2 Ordynacji podatkowej). Uznać zatem należało, iż wymierzając skarżącemu odsetki wyrównawcze bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie dokonując pełnej oceny wystąpienia przesłanek wyłączających konieczność ich naliczenia oraz przyjmując jednostronnie celowe, bądź chociaż niedbałe, działanie skarżącego przy dokonywaniu zgłoszenia celnego, organy celne naruszyły przepisy postępowania określone w art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.. Organy celne zatem, ponownie przeprowadzając postępowanie w zakresie wymierzenia odsetek wyrównawczych, zbadają raz jeszcze, czy strona spełnia przesłanki do odstąpienia od ich naliczenia, stosownie do treści § 5 ust. 3 rozporządzenia z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych. Dokonując zaś tej oceny organy zmuszone są stosować kryteria określone w przepisach ustawy – Ordynacja podatkowa, odnoszące się do zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego. Przede wszystkim zaś dokonają oceny, czy skarżący mógł, przy zachowaniu należytej staranności, przewidzieć, iż złożone w zgłoszeniu celnym dokumenty są nieprawidłowe bądź niekompletne. Jeśli zaś stwierdzą, iż skarżący winien wykazać, iż nie zaniedbał swych obowiązków – w postanowieniu dowodowym wskażą, jakie fakty miałby dla sprawy rozstrzygające znaczenie i jakie dowody skarżący winien przedstawić. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji w części dotyczącej odsetek wyrównawczych. Sąd ponadto stwierdził, iż zaskarżona decyzją w uchylonej części nie podlega wykonaniu na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.