III SA/Łd 554/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu urodzenia 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi E. W., prowadzącej Kancelarię Adwokacką przy ul. [...] w Ł., kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) złotych, obejmującą stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokat E. W. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 554/06 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił dokonania uzupełnienia aktu urodzenia M. N., poprzez wpisanie przed nazwiskiem "N." członu "Hrabia" oraz wpisanie w uwagach aktu treści "dziedzic dóbr rodowych: Hrabstwa [...] z przyległościami w dawnej Kasztelanii [...] oraz dworu "R." z przyległościami w B. w obecnej gminie Ż. Jako podstawę wydania decyzji organ wskazał art. 36 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 września 1986 roku - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zaznaczył, że akt urodzenia M. N. został sporządzony w 1946 r. na podstawie przepisów obowiązującego wówczas dekretu z dnia 25 września 1945 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 48, poz. 272). Przepis art. 61 powołanego dekretu enumeratywnie wymieniał dane, jakie winny być wpisane do aktu urodzenia, a mianowicie: miejsce, data i godzina urodzenia dziecka, jego nazwisko, imię (imiona) i płeć oraz nazwisko, imię, zawód, wiek i miejsce zamieszkania każdego z rodziców (jeżeli są małżeństwem należy to zaznaczyć z podaniem nazwiska rodowego matki). Ponadto nazwisko, imię, zawód, wiek, miejsce zamieszkania zgłaszającego i tytuł, z którego wywodzi się prawo do dokonania zgłoszenia. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C. podkreślił, że art. 51(1) Dekretu, jak również art. 18 obecnie obowiązującej ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego wyraźnie stanowią, że akt stanu cywilnego powinien zawierać tylko te dane, które są wymagane przez prawo. Nie uzupełnia się aktu stanu cywilnego danymi, które wprawdzie wymagane były przepisami obowiązującymi w dacie jego sporządzenia, ale obecnie nie podlegają wpisowi do danego rodzaju aktu. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, nie wpisuje się w akcie urodzenia zawodu rodziców, zawodu oraz wieku osoby zgłaszającej urodzenie. Organ I instancji wskazał, iż postępowanie wyjaśniające, zmierzające do ustalenia brakujących danych w akcie urodzenia, polega na zebraniu dowodów z dokumentów, jakimi są: akt małżeństwa rodziców dla dziecka pochodzącego z małżeństwa oraz akty urodzenia rodziców, a przede wszystkim na sprawdzeniu, czy akt zawiera wszystkie dane wymagane prawem. Oceniając akt urodzenia wnioskodawcy, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C. stwierdził co następuje: Akt urodzenia Nr [...] zawiera następujące dane: I. Dane dotyczące dziecka: miejsce urodzenia: Ł., [...]; data urodzenia: [...]; godzina urodzenia: trzynasta minut trzydzieści; nazwisko: N.; imię (imiona): M.; płeć: męska. II. Dane dotyczące rodziców: nazwisko ojca: N.; imię: B.; zawód: robotnik; miejsce urodzenia: W., pow. [...]; data urodzenia lub wiek: [...].; miejsce zamieszkania: Ł., [...] ul. A 22. Nazwisko matki: N.; imię: A. Z.; nazwisko rodowe: Ż.; zawód: robotnica; miejsce urodzenia: B.; data urodzenia lub wiek: [...]; miejsce zamieszkania: Ł. [...] ul. A 22. Stwierdzenie, że rodzice są małżeństwem - akt ślubu Nr [...] III. Dane dotyczące osoby zgłaszającej urodzenie: nazwisko i imię: N. B.; zawód: robotnik; wiek: 35 lat; miejsce zamieszkania: Ł., [...] ul. A 22/2; zgłoszenia dokonał jako ojciec dziecka. Pod aktem widnieje oryginalny podpis osoby zgłaszającej (-) [...]. Uwagi są wykreślone. Nie znalazł zatem organ I instancji podstaw do uznania, że nazwisko wnioskodawcy i jego rodziców powinno składać się z dwóch członów: "Hrabia N.". Od powyższej decyzji M. N. złożył odwołanie, w którym zarzucił organowi I instancji: opieszałość, "wyjaśnienie prawa nieobowiązującego przez obowiązujący Urząd", nieuwzględnienie bezspornych faktów historyczno-genealogicznych i nieuwzględnienie słusznego interesu strony. Zaznaczył, iż powyższe fakty odczuwa jako jawną dyskryminację jego osoby w rozumieniu ustawy zasadniczej, ponieważ wydana decyzja nie uwzględnia jego słusznego interesu z racji dziedziczenia tytułu i dóbr rodowych. Strona podniosła również, że nadal jest niewłaściwie informowana, bowiem skoro sprawa jest w Sądzie i decyzja uwzględnia jego wyrok, to odwołanie winno być rozpatrzone przez Sąd, który wydał już wyrok w tej sprawie. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał na art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, stosownie do którego akt stanu cywilnego nie zawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. Jakie dane powinny być wpisane w akcie urodzenia określa art. 40 ust. 2 ww. ustawy, który stanowi, że do aktu urodzenia wpisuje się: nazwisko imię (imiona) i płeć dziecka; miejsce i datę urodzenia dziecka; nazwiska, nazwiska rodowe rodziców, imię (imiona), miejsce i datę urodzenia, miejsce zamieszkania każdego z rodziców w chwili urodzenia się dziecka; nazwisko, imię i miejsce zamieszkania zgłaszającego; dane dotyczące szpitala lub innego zakładu, jeżeli sporządzenie aktu następuje na podstawie zgłoszenia, o którym mowa w art. 39 ust. 2 Organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego akt stanu cywilnego powinien zawierać tylko dane wymagane przez prawo, a więc takie, które prawo nakazuje wymienić w poszczególnych rodzajach aktów stanu cywilnego. Dlatego w rubryce "Uwagi", która zdaniem strony powinna być uzupełniona o zapis dotyczący jego dóbr rodowych, wpisuje się adnotacje określone w przepisach prawa. Ponadto zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz.U. Nr 136, poz. 884 ze zm.), w rubryce "Uwagi" wpisuje się prawidłowe brzmienie wyrazu, w przypadku powstania pomyłki przy sporządzaniu aktu stanu cywilnego oraz stosowną adnotację, o ile podstawą sporządzenia aktu jest decyzja administracyjna, orzeczenie sądu lub protokół. Z powyższych względów nie ma podstaw do uzupełnienia aktu urodzenia M. N. o zapis odnoszący się do jego dóbr rodowych, czy też tytuł rodowy, co skarżący podniósł w swoim odwołaniu. Następnie organ II instancji odniósł się do wniosku strony o uzupełnienie na podstawie art. 36 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego członu nazwiska "Hrabia" - przed nazwiskiem "N.", we wszystkich przypadkach, gdzie nazwisko to występuje w akcie oraz w uwagach dodatkowego zapisu, o cytowanej wcześniej treści. Wojewoda [...] wskazał, iż organ I instancji dokonał analizy aktów stanu cywilnego ojca M. N., w tym sporządzonego w 1911 r. aktu urodzenia B. N., pod kątem pisowni nazwiska. Ostatni z wymienionych aktów potwierdza, że nie tylko ojciec M. N., ale także dziadek – J. N., nosili nazwisko jednoczłonowe. Żaden z aktów stanu cywilnego nie potwierdził, iż przed nazwiskiem "N." występuje dodatkowy człon. Na decyzję ostateczną M. N. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi., wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podniósł, iż w żaden sposób nie zgadza się z argumentacją organów administracji. Stwierdził, iż pominęły one jego interes prawny, oraz zarzucił organom naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a., a także art. 30, art. 31 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 81 § 2 Konstytucji z 1935 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...], przytaczając argumenty podniesione już w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z treścią art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.). Zgodnie z treścią tego artykułu akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. Niniejsza sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Łd 76/06, uchylając zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] i poprzedzające je postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł. C. z dnia [...] w przedmiocie zwrotu podania dotyczącego aktu urodzenia, wskazał, iż pismo M. N. z dnia 4 października 2005 r. stanowiło w istocie żądanie uzupełnienia aktu urodzenia poprzez dopisanie do nazwiska tytułu "hrabia", a nie jak przyjęły organy - żądanie sprostowania aktu urodzenia. W konsekwencji wniosek strony, w ocenie sądu, należało rozpoznać w trybie określonym w art. 36 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Sąd zarzucił organom, iż nawet gdyby przyjąć, że wniosek strony budził wątpliwości, należało wyjaśnić rzeczywistą wolę skarżącego. We wskazaniach co do dalszego toku postępowania Sąd nakazał organom rozważyć wszystkie elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy w kontekście przesłanek określonych w art. 36 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Stosownie do treści art. 153 - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 (OSP 1999, z. 5 poz. 101 z glosą B. Adamiak), wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego tą oceną na gruncie art. 30 ustawy o NSA wyjaśnił, że oznacza to, że "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy". Analiza akt administracyjnych upoważnia do stwierdzenia, że ponownie rozpoznając sprawę, zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, wypełniły w stopniu wystarczającym zalecenia Sądu, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany i oceniony w sposób odpowiadający prawu. Przede wszystkim należy wskazać, iż w sposób niebudzący wątpliwości ustalono, iż zamiarem strony było uzupełnienie aktu urodzenia poprzez dopisanie przed nazwiskiem tytułu "hrabia". Potwierdził to pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r. W myśl art. 18 zd. pierwsze ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego akt stanu cywilnego powinien zawierać tylko dane wymagane przez prawo. Oznacza to, iż w aktach tych nie może znajdować się nic ponad to, co wymagają przepisy. Stosownie zaś do art. 36 ww. ustawy akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. W toku postępowania ustala się brakujące dane, które powinny być w akcie stanu cywilnego wpisane, przede wszystkim na podstawie dowodu z dokumentów, jakimi są wcześniej sporządzone akty stanu cywilnego, np. podstawą uzupełnienia aktu urodzenia dziecka będzie kat małżeństwa jego rodziców (Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory dokumentów i pism, A. Czajkowska, E. Pachniewska, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 78). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie rozpoznające sprawę organy administracji prawidłowo zebrały w sprawie obszerny materiał dowodowy, zmierzający do ustalenia ewentualnych brakujących danych w akcie urodzenia skarżącego. Zbadano w tym celu akt małżeństwa rodziców skarżącego, ich akty urodzenia, zbadano również, czy akt urodzenia skarżącego zawiera wszystkie dane, których wymaga prawo. W wyniku analizy zebranych w sprawie dowodów organy prawidłowo uznały, iż nie podstaw do uzupełnienia aktu urodzenia skarżącego poprzez dopisanie przed nazwiskiem tytułu "hrabia". Akt urodzenia M. N. sporządzony został na podstawie przepisów dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 48, poz. 272). Wszystkie określone w art. 61 ww. dekretu elementy zostały w nim zawarte. Były to: miejsce, data i godzina urodzenia się dziecka, jego nazwisko, imię (imiona) i płeć, płeć, nazwisko, imię, zawód, wiek, miejsce zamieszkania każdego z rodziców dziecka, nazwisko, imię, zawód, wiek, miejsce zamieszkania zgłaszającego i tytuł, z którego wywodzi prawo do dokonania zgłoszenia. Stanowiący odpowiednik obecnie obowiązującego art. 18 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego – art. 61 dekretu z dnia 25 września 1945 r. stanowił, iż akt stanu cywilnego powinien zawierać tylko te dane, które są wymagane przez prawo. Organ I instancji zbadał akt urodzenia skarżącego i stwierdził, iż wszystkie wymagane wówczas elementy akt ów posiada. Obecnie obowiązujący art. 40 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego nie wymaga wpisania do aktu urodzenia niektórych danych wymaganych w dekrecie z 1945 r., jak: zawód rodziców, zawód i wiek osoby zgłaszającej. Jednakże nie uzupełnia się aktu stanu cywilnego danymi, które obecnie nie podlegają wpisowi, a były wymagane w dacie sporządzenia aktu. Nie ma zatem żadnych podstaw, by wniosek skarżącego o wpisanie przed nazwiskiem "N." tytułu "hrabia" uznać za zasadny. Organ I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie wyjaśniające i stwierdził, że osobą zgłaszająca urodzenie skarżącego był jego ojciec B. N., nieużywający tytułu "hrabia". Podpis ojca skarżącego pod zgłoszeniem jego urodzenia również nie zawiera tego członu. Organ I instancji wykazał się dużą dociekliwością w tym zakresie, badając również akt małżeństwa rodziców skarżącego oraz akt urodzenia jego ojca. Z tych dokumentów niezbicie wynika, iż nazwisko ojca skarżącego, jak również jego dziadka (zgłaszającego fakt urodzenia ojca) brzmiało N., i nie figurował przed nim tytuł "hrabia". Należy zatem uznać, iż organy rozpoznające sprawę bardzo wnikliwie oceniły materiał dowodowy, dokonując jego oceny w zgodzie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei stosownie do treści art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń. Wypływające z powołanych przepisów obowiązku organy rozpoznające niniejszą sprawę wypełniły. Na marginesie, odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego argumentów za używaniem przez niego tytułu szlacheckiego, których pozbawienie uważa za równoznaczne z pozbawieniem prawa własności, Sąd chciałby przywołać nieobowiązujący wprawdzie, ale nawiązujący do wskazanego przez skarżącego kontekstu historycznego art. 96 Konstytucji RP z dnia 17 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 44, [poz. 167). Mocą tego przepisu zniesione zostały przywileje rodowe, stanowe, a także zakazane zostało używanie herbów, tytułów rodowych z wyjątkiem tytułów naukowych. W ocenie Sądu orzekającego w składzie niniejszym organy administracji prawidłowo również oceniły żądanie strony wpisania w rubryce "Uwagi" aktu urodzenia wzmianki o dobrach rodowych. Skoro w myśl powołanego już art. 18 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego do aktu nie można wpisywać nic, ponad dane wyraźnie określone w przepisach, to wzmianka o dobrach rodowych nie mogła się znaleźć w akcie urodzenia skarżącego. W żadnym bowiem przepisie ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, jak również w przepisach wykonawczych do tej ustawy, nie znalazło się upoważnienie, by w rubryce uwagi, czy w jakimkolwiek innym miejscu w akcie urodzenia, takie informacje można było zamieścić. Ustawa wyraźnie przewiduje, choćby w art. 38 ust. 2, art. 44 ust. 2, jakie informacje w rubryce uwagi mogą się znaleźć. Kwestia ta uregulowana jest też w przepisach rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów. Żaden z wymienionych aktów prawnych nie zawiera przepisu umożliwiającego wpis do aktu stanu cywilnego wzmianki o dobrach rodowych. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. Jednocześnie na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego kwotę 292,80 złotych (wraz z podatkiem od towarów i usług) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.