III SA/Łd 555/04

Dnia 7 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (spr.) Asesor Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi Kopalni A Spółki Akcyjnej z siedzibą w R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku III SA/Łd 555/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził u W. G. chorobę zawodową- obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego znacznego stopnia pochodzenia zawodowego, wymienioną w pozycji 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132,poz. 1115). Ustalono, iż W. G. pracował w latach 1967-1982 r. w różnych zakładach pracy na różnych stanowiskach. W okresie od 1982 r. do 2001 r. był zatrudniony na stanowisku ślusarza mechanika maszyn i urządzeń KTZ i dozorcy. Z karty oceny narażenia zawodowego wynika, iż na pierwszym z tych stanowisk w okresie od 1 października 1982 do 31 sierpnia 1991 r. pracował w hałasie ponadnormatywnym, w okresie od 1 września 1991 r. do 3 października 2000 r. – w hałasie poniżej NDN i od 4 października 2000 r. do 30 kwietnia 2001 r. bez narażenia na hałas. Z orzeczenia lekarskiego, wystawionego przez Poradnię Chorób Zawodowych WOPM w Ł., otrzymanego przez organ w dniu 9 stycznia 2003 r. wynika, iż u W. G. stwierdzono chorobę zawodową – obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego znacznego stopnia pochodzenia zawodowego. Rozpoznanie to potwierdziło badanie konsultacyjne w Instytucie Medycyny Pracy. Orzeczenia lekarskie oraz ocena narażenia zawodowego dały podstawę do rozpoznania choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji A Spółka Akcyjna w R. domagała się jej uchylenia. Podniosła, iż 18 października 1991 r. zgłosiła do terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej podejrzenie choroby zawodowej- głuchoty u W. G. i został on skierowany do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy na badania. Orzeczeniem lekarskim z [...] stwierdzono brak podstaw do uznania związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym ubytkiem słuchu a warunkami pracy. Po otrzymaniu kopii tego orzeczenia Terenowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w B. wydała decyzję z dnia [...] nieuznającą choroby pracownika za chorobę zawodową. Tych okoliczności nie wzięto pod uwagę przy wydaniu zaskarżonej decyzji, co świadczy o przeprowadzeniu postępowania dowodowego z pominięciem niektórych dowodów. W. G. wniósł o sprostowanie uzasadnienia tej decyzji, wskazując na to, iż nie pracował na stanowisku dozorcy , zgodnie bowiem ze sprostowanym (na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Sądu Pracy w B. z dnia 30 stycznia 2002 r.) świadectwem pracy do 30 kwietnia 2001 r. był zatrudniony jako mechanik maszyn i urządzeń KTZ, zaś od 1 października 1982 r. do 30 kwietnia 2001 r. jako mechanik maszyn i urządzeń górniczych zatrudniony w stałej grupie remontowej na odkrywce- praca górnicza. Decyzją z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Odwołując się do treści § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. wskazał, iż podstawą stwierdzenia choroby zawodowej, wymienionej w tym akcie prawnym jest stwierdzenie bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy ( z narażeniem zawodowym). Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego inspektora sanitarnego konieczne jest orzeczenie lekarskie o stwierdzeniu choroby zawodowej, wydane przez uprawnioną jednostkę. Organ odwoławczy ustalił, iż pracownik W. G. zatrudniony był w okresie od 1 października 1982 r. do 30 kwietnia 2001 r. w skarżącej Kopalni na stanowisku mechanika maszyn i urządzeń górniczych, przy czym w latach 1982 do 2001 pracował w narażeniu na hałas o poziomach 84-96 dB ( A), co stwarzało istotne ryzyko rozwoju uszkodzenia słuchu. Obecne badania wykazały odbiorczy głęboki niedosłuch o lokalizacji ślimakowej. Ubytek ten, jak wynika z porównania wyników badań profilaktycznych postępował od 1989 r., czyli w okresie zatrudnienia w A R. Przeciwwskazań zdrowotnych do pracy w narażeniu na hałas nie respektował ani pracodawca, ani pracownik. W latach 1991-1992 r. W. G. był konsultowany w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. i wówczas stwierdzono już ubytek słuchu przekraczający obuusznie 30 dB(A). Nie rozpoznano jednak choroby zawodowej ze względu na niewystarczająco udokumentowane pomiarami narażenie na hałas ponadnormatywny, a zwłaszcza niedoszacowanie rzeczywistego narażenia na hałas. Dopiero wnikliwy wywiad środowiskowy oraz badania lekarskie w Przychodni Konsultacyjno-Diagnostyczne WOMP Poradni Chorób Zawodowych w Ł., poszerzone o badania audiologiczne wykonane w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. dają podstawę do uznania związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym ubytkiem słuchu a wieloletnim narażeniem na hałas środowiska pracy i rozpoznanie choroby zawodowej. Przy wydawaniu orzeczenia lekarskiego, będącego podstawą wydania zaskarżonej decyzji brano pod uwagę również wyniki badań lekarskich, jakim poddany był W. G. w latach 1991-1992 w kierunku rozpoznania choroby zawodowej oraz wydaną wówczas decyzję o niestwierdzeniu choroby zawodowej . Ponadto ustalenie w 1992 r. braku podstaw stwierdzenia choroby zawodowej nie wyklucza ponownego przeprowadzenia postępowania w tym przedmiocie po upływie wielu lat pracy w narażeniu na hałas. Stąd zarzut nieuwzględnienia wcześniejszych wyników badań podniesiony w odwołaniu, w świetle powołanych wyżej dowodów uznać należało za chybiony. W orzeczeniu organu odwoławczego sprostowano jedynie błąd dotyczący zajmowanych przez W. G. stanowisk pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję A Spółka Akcyjna w R. wniosła o jej uchylenie w całości, zarzucając naruszenie art. 7,77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. W uzasadnieniu skargi ponownie wskazano, iż w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją nie uwzględniono wszystkich dowodów , w szczególności wyników badań przeprowadzonych w 1992 w Instytucie Medycyny Pracy. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczas zajęte stanowisko i ponownie podkreślając, iż wyniki poprzednich badań były przedmiotem oceny w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. W. G. wniósł o odrzucenie skargi. Podniósł, iż w jego ocenie skarga Kopalni jest niedopuszczalna, decyzja nie była bowiem wydana na jej wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych –Dz.U. Nr 153,poz. 1269). Dokonując kontroli sądy stosują środki przewidziane w ustawie ( art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. Nr 153,poz. 1270). Wojewódzki sąd administracyjny nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może jedynie wykroczyć poza granice danej sprawy i orzec na niekorzyść skarżącego (chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności – art. 134 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiło m.in. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( powoływane dalej jako rozporządzenie z 30 lipca 2002 r.). Rozporządzenie to weszło w życie 3 września 2002 r. ( § 12 rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. ). Zgodnie z § 2 ust. 2 tego aktu zgłoszenie rozpoznania choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu , nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych . W przypadku choroby zawodowej polegającej na obustronnym trwałym ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanym hałasem ( a taką chorobę stwierdzono u W. G.) okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 2 lata (poz. 21 załącznika do rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. ). Rozporządzenie z 30 lipca 2002 r. uchyliło poprzednio regulujące te kwestie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65,poz. 294, zm. Dz.U. z 1989 r., nr 61,poz. 364, powoływane dalej jako rozporządzenie z 18 listopada 1983 r.) .Zgodnie z przepisem przejściowym - § 10 rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. – postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej albo jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. , prowadzone winno być na podstawie dotychczasowych przepisów. Rozporządzenie z 18 listopada 1983 r. nie ograniczało zaś możliwości zgłoszenia i rozpoznania choroby zawodowej terminem, liczonym od zakończenia pracy w narażeniu . Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób niesporny, iż W. G. był pracownikiem Kopalni A do 30 kwietnia 2001 r. W karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wskazano ( w pkt. 15), iż w okresie od 1 października 1982 r. do 31 sierpnia 1991 r. pracował w hałasie ponadnormatywnym, w okresie od 1 września 1991 r. do 3 października 2000 r. – hałasie poniżej NDN, zaś od 4 października 2000 r. do 30 kwietnia 2001 r. –bez narażenia na hałas. W świetle tych ustaleń oraz treści § 2 ust. 2 rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. kwestią podstawową jest zatem ustalenie, kiedy zostało rozpoczęte postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej, a w związku z tym, które z przepisów- rozporządzenie z 30 lipca 2002 r. czy też rozporządzenie z 18 listopada 1983 r. będą miały zastosowanie w sprawie zgłoszenia podejrzenia i rozpoznania choroby zawodowej. Z akt sprawy wynika jedynie, iż postępowanie to zostało rozpoczęte w wyniku zgłoszenia choroby przez zainteresowanego- W. G.. Ani w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, ani w skierowaniu na badania ( z 6 marca 2003 r. ) , ani w protokole sporządzonym 23 stycznia 2003 r. w związku ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej , ani też w orzeczeniu o rozpoznaniu choroby zawodowej ( sporządzonym [...]) nie wskazano jednak daty, w którym były pracownik zgłoszenie to złożył. Gdyby zaś zgłoszenie to nastąpiło po 3 września 2002 r., to inspektor sanitarny zobowiązany był zbadać, kiedy pracownik zakończył pracę w narażeniu zawodowym i czy w związku z tym , zgłoszenie i rozpoznanie choroby zawodowej, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. było jeszcze możliwe czy też zostało ono wyłączone z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. Zauważyć bowiem należy, iż rozpoznanie choroby nastąpiło po upływie ponad dwóch lat od zakończenia przez W. G. pracy w Kopalni, zaś już od 4 października 2000 r. pracował on ( według ustaleń organów) bez narażenia na hałas. Organy obu instancji nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie ustaliły wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych do jej załatwienia. Brak ustaleń w przedmiocie daty zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej czyni obecnie niemożliwym dokonanie przez Sąd oceny, czy organ zastosował właściwe (z uwagi na datę rozpoczęcia postępowania ) przepisy prawa. Zauważyć też należy, iż stosując przepisy rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. organ nie ocenił wszystkich zebranych w sprawie dowodów i nie ustalił w sposób niewątpliwy, kiedy W. G. zaprzestał pracy w narażeniu zawodowym. Zaskarżona decyzja narusza zatem art. 7 i,77 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Skutkuje to koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie podzielił przy tym zarzutów skargi, odnoszących się do nieuwzględnienia w postępowaniu administracyjnym dowodów z wydanego wcześniej orzeczenia o braku związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym ubytkiem słuchu a warunkami pracy. Zauważyć należy, iż Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny po otrzymaniu orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej zwrócił się do Kierownika Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Ł. o ponowne przeanalizowanie całości dokumentacji. Jednostka orzecznicza nie znalazła podstaw do zmiany zajętego stanowiska. Jednocześnie w orzeczeniu ( oraz w piśmie stanowiącym odpowiedź na żądanie ponownego przeanalizowania sprawy) wyraźnie wskazano przyczyny, dla których w latach 1991-1992 nie było możliwe stwierdzenie choroby zawodowej u W. G.. Opinia placówki naukowej, dokonującej rozpoznania jest dowodem w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a., podlegającym ocenie organu administracji publicznej ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 1998 r., sygn. I SA 1318/98, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX Wydawnictwa Prawniczego LEX pod nr 45 832).. Organ odwoławczy ocenił ten dowód zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wynikającą z art. 80 k.p.a. Ocena ta jest logiczna i spójna, zgodna z doświadczeniem życiowym i zasadami wiedzy. Wydanie orzeczenia o rozpoznaniu choroby poprzedzone zostało bowiem zbadaniem warunków, w jakich pracownik wykonywał swoje obowiązki i wynikami badań jego słuchu, prowadzonymi w okresie pracy. W tym stanie rzeczy przyjęcie, iż wieloletnia dalsza ( po 1992 r.) praca w hałasie, nawet nie przekraczającym NDN przez osobę z ubytkiem słuchu mogła doprowadzić do dalszego jego ubytku, nie może być uznana za dowolną ( por. też pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. I SA 1862/97, opubl. w LEX pod nr 45 840). Wbrew zarzutom skargi wynik oceny dowodów, w tym również wyników wcześniejszych badań i wcześniej wydanych decyzji znalazł odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Czyni to bezzasadnym zarzut naruszenia ( w tym zakresie i w odniesieniu do tych dowodów ) art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie podzielił także stanowiska W. G. w przedmiocie niedopuszczalności złożenia skargi przez zakład pracy. Wprawdzie postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej zostało zainicjowane zgłoszeniem podejrzenia tej choroby przez pracownika, jednakże stroną tego postępowania ( w rozumieniu art. 28 k.p.a.) jest również zakład pracy, w którym zatrudniony był pracownik w warunkach , która mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania stwierdzenia choroby zawodowej. Zarówno § 8 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. ,jak i § 10 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. nakazywały doręczenie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej zakładowi pracy. Ma on zatem prawo do czynnego udziału w postępowaniu( art. 10 k.p.a.) , prawo do złożenia odwołania ( art. 127 k.p.a.) oraz uprawnienie do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego ( art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, por. też pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 1998 r., sygn. I SA 823/98, opubl. w LEX pod nr 45 821). Z tych względów orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przede wszystkim ustali datę rozpoczęcia postępowania, a następnie –w zależności od poczynionych ustaleń zastosuje właściwe przepisy prawa i oceni, czy dopuszczalne było zgłoszenie i rozpoznanie choroby zawodowej. O wstrzymaniu wykonania decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.