III SA/Łd 561/17

Dnia 20 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant specjalista Aneta Brzezińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2017 roku sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione w sprawie postępowania zabezpieczającego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 17 § 1 i art. 34 § 4 i § 5 w związku z art. 18 oraz art. 33 § 1 pkt 8 w związku z art. 166b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] Nr [...], którym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] nie uznał zarzutów [...] S. A. z siedzibą w [...], wniesionych pismem z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia [...] o numerach od [...] do [...] za uzasadnione. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Łódzkiego Urzędu Skarbowego w [...] w dniu [...] wystawił na [...] S.A. ww. zarządzenia zabezpieczenia, obejmujące należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od października do grudnia 2014 r. na łączną kwotę 11.367400 zł. Podstawę wystawienia przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia stanowiła decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] Nr [...] o zabezpieczeniu. Protokołem zajęcia ruchomości z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia ruchomości należących do zobowiązanej Spółki w postaci samochodów osobowych marki: AUDI [...], nr rejestracyjny [...], AUDI [...], nr rejestracyjny [...] oraz HONDA [...], nr rejestracyjny [...]. W tym samym dniu Spółka otrzymała kopię protokołu zajęcia ruchomości oraz odpisy ww. zarządzeń zabezpieczenia. Ponadto w oparciu o ww. zarządzenia zabezpieczenia Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] skierował zawiadomienia z dnia [...] o zabezpieczeniu wierzytelności Spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o numerach: [...] - do Banku A., który otrzymał zawiadomienie w dniu 23 stycznia 2017 r., [...] - do B., który otrzymał zawiadomienie w dniu 20 stycznia 2017 r., [...] - do C., który otrzymał zawiadomienie w dniu 23 stycznia 2017 r., [...] - do D., który otrzymał zawiadomienie w dniu 20 stycznia 2017 r., [...] - do Banku E., który otrzymał zawiadomienie w dniu 23 stycznia 2017 r. Pismami z dnia 23 stycznia 2017 r. Bank A. oraz C. poinformowały, że zajęcie nie może zostać zrealizowane z uwagi na brak wystarczających środków pieniężnych na rachunkach Spółki. Z kolei D. oraz Bank E. zawiadomiły, że nie prowadzą rachunku na rzecz [...]. Ponadto organ egzekucyjny skierował do F. zawiadomienie z dnia [...] Nr [...] o zajęciu zabezpieczającym innej wierzytelności pieniężnej z tytułu faktoringu i związanych z nim wzajemnych rozliczeń finansowych. Powyższe zawiadomienie zobowiązana Spółka otrzymała w dniu 26 stycznia 2017 r., a dłużnik zajętej wierzytelności - w dniu 31 stycznia 2017 r. Przy czym pismem z dnia 1 lutego 2017 r. F. odpowiadając na ww. zawiadomienie poinformowała, że [...] nie przysługuje żadna kwota z tytułu podpisanej umowy faktoringowej i związanych z nim wzajemnych rozliczeń finansowych. Z kolei w dniu 26 stycznia 2017 r. pełnomocnik Spółki złożył pismo zatytułowane "Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego". W piśmie tym pełnomocnik odniósł się do zabezpieczenia trzech samochodów osobowych Spółki marki: AUDI [...], AUDI [...] i HONDA [...], wskazując, że jest to zbyt dolegliwy środek. Zauważył przy tym, że Spółka jest podmiotem gospodarczym, zajmuje się działalnością handlową, a pojazdy te służą do zdobywania klientów oraz utrzymywania dotychczasowych kontaktów handlowych. Pełnomocnik nawiązał również do art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podnosząc, że ustawodawca sformułował w nim zasadę stosowania najłagodniejszego środka i nakazał organom egzekucyjnym szukania takiego sposobu wykonania obowiązku, który respektuje interesy zobowiązanego. Podniósł również, że organ egzekucyjny powinien zastosować środek (środki) egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a jednocześnie wybrać - spośród możliwych środków egzekucyjnych - najmniej uciążliwy (uciążliwe) dla zobowiązanego. Pełnomocnik zauważył także, że w świetle art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, "uciążliwość" oznacza dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia, czy prowadzonej działalności, powodującą niemożność, czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. Jak przy tym wskazał, z uwagi na to, że ustawodawca nie określił jednoznacznie, które środki są najbardziej lub najmniej uciążliwe, zarzut zgłoszony na tej podstawie będzie związany z subiektywnym odczuciem zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] nie uznał za uzasadnione zarzutów w sprawie postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie ww. zarządzeń zabezpieczenia. Na powyższe postanowienie, w dniu 14 lutego 2017 r. pełnomocnik Spółki złożył zażalenie, w którym powtórzył argumentację podniesioną w zarzutach z dnia 26 stycznia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji wskazał, że zgodnie z art. 166b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu 1 i art. 168d. Następnie organ powołał brzmienie art. 33 § 1 ww. ustawy, określający rodzaje zarzutów na postępowanie egzekucyjne oraz art. 34 § 1 i § 4 ww. ustawy. Dokonując analizy zaistniałych w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych oraz obowiązujących regulacji prawnych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego, polegającego na zajęciu samochodów osobowych Spółki. W pierwszej kolejności organ zauważył, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego. Co do zasady toczy się ono przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i służy stworzeniu gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 164 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny po wydaniu zarządzenia zabezpieczenia dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej m.in. przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych, ruchomości, obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową, w tym przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w przypadku nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej. Stosownie przy tym do art. 158 ww. ustawy, w przypadku potrzeby organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia. Zgodnie natomiast z art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Wyrażoną w powyższym przepisie zasadę stosowania środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego należy odpowiednio odnieść również do postępowania zabezpieczającego. Organ wskazał na prezentowany w orzecznictwie pogląd, że "uciążliwość" w świetle art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność, czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określają jednak, które środki są mniej, a które bardziej uciążliwe dla zobowiązanego, pozostawiając ocenę w tym zakresie organowi egzekucyjnemu. Dokonując powyższej oceny, organ egzekucyjny powinien mieć na uwadze szczególny charakter postępowania zabezpieczającego i jego podstawowy cel jakim jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Przyjąć zatem należy, iż o tym, ile i jakie środki zabezpieczenia zostaną zastosowane decyduje cel zabezpieczenia, którym jest zapewnienie warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji. Zastosowanie najmniej uciążliwego środka może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Wybór najłagodniejszego środka może dotyczyć tylko takich sytuacji, gdy kilka możliwych do zastosowania środków zabezpieczających może przynieść taki sam efekt. Przy czym w interesie strony jest wskazanie majątku podlegającego zabezpieczeniu, a nie zmuszanie organu do jego poszukiwania. W toku przedmiotowego postępowania zabezpieczającego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] dokonał zajęcia zabezpieczającego ruchomości Spółki, w postaci trzech samochodów osobowych, wskazanych w protokole zajęcia z dnia 20 stycznia 2017 r. oraz zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku A., C. i B. Z dokonanych przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] ustaleń wynika, że w ramach realizacji ww. zajęć zabezpieczających Bank A. i B. przekazał (na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego) łącznie kwotę 1.753483,67 zł. Tymczasem trzeba mieć na uwadze, że kwota zobowiązań objętych ww. zarządzeniami zabezpieczenia wynosi 11.367.400 zł, podczas gdy szacunkowa wartość rynkowa zabezpieczonych ruchomości (samochodów osobowych) - ok. 200.000 zł. Mając na względzie powyższe oraz charakter prawny instytucji zabezpieczenia w tym w szczególności jego cel, jakim jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela poprzez zapewnienie warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, w ocenie organu nie ma podstaw aby uznać, że zajęcie zabezpieczające trzech pojazdów Spółki, jest zbyt uciążliwym środkiem zabezpieczającym. Za zasadnością powyższego zarzutu nie przemawia również twierdzenie pełnomocnika strony, że Spółka jest podmiotem gospodarczym, zajmuje się działalnością handlową, a zabezpieczone pojazdy służą do zdobywania klientów i utrzymywania dotychczasowych kontaktów handlowych. Przypomnieć bowiem należy, że samochody wymienione w protokole zajęcia z dnia 20 stycznia 2017 r. pozostały w dyspozycji zobowiązanego, który może ich używać do celów wskazanych przez pełnomocnika, tj. zdobywania klientów i utrzymywania dotychczasowych kontaktów handlowych. A zatem organ egzekucyjny, stosując powyższy środek zabezpieczający, uwzględnił interes zobowiązanego, jakim jest dalsza możliwość korzystania z zabezpieczonych pojazdów i funkcjonowania Spółki jako przedsiębiorcy. Organ zauważył również, że sam pełnomocnik Spółki nie przedstawił żadnych dowodów, ani przykładów świadczących o zbytniej dokuczliwości zastosowanego środka zabezpieczającego. Ponadto pełnomocnik zarzucając czynności w postaci zajęcia zabezpieczającego ww. samochodów zbytnią uciążliwość, nie wskazał innego - jego zdaniem mniej uciążliwego - środka zabezpieczającego, który realizowałby cel zabezpieczenia, jakim jest zapewnienie warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła skargę do WSA w Łodzi. Wniosła o jego uchylenie w całości, umorzenie postępowania w związku z brakiem podstaw porawnych do twierdzeń organu podatkowego oraz rażącym naruszeniem prawa przejawiającym się w szczególności naruszeniem art. 33 pkt 1 w związku z art. 166b u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi powtórzono dotychczasową argumentację. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym wydanych w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym postanowień podlegających zaskarżeniu zażaleniem, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla niniejszej sprawy). Skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z art. 166b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej u.p.e.a.), w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d. W dziale I ustawy, znajduje się art. 33 § 1, zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. Zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie, w toku postępowania zabezpieczającego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] dokonał zajęcia zabezpieczającego ruchomości Spółki, w postaci trzech samochodów osobowych, wskazanych w protokole zajęcia z dnia [...] oraz zajęcia zabezpieczającego wierzytelności Spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku A., C. i B. W ramach realizacji ww. zajęć zabezpieczających Bank A. i B. przekazał (na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego) łącznie kwotę 1.753483,67 zł. Pełnomocnik zobowiązanego pismem z dnia 26 stycznia 2017 r. złożył zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego, określony wart. 33 § 1 pkt 8 w związku z art. 166b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegający na zajęciu samochodów osobowych marki Audi [...], Audi [...], Honda [...]. Zaskarżonym rozstrzygnięciem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] nie uznał za uzasadnione zarzutów w sprawie postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia o numerach od [...] do [...]. W ocenie Sądu słusznie wskazał organ odwoławczy, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest nietrafny. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego. Co do zasady toczy się ono przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i służy stworzeniu gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a., dążenie do zrealizowania tego celu nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a., przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Odnotowania wymaga, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowanie winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Trzeba mieć na uwadze, że kwota zobowiązań objętych zarządzeniami zabezpieczenia z dnia 20 stycznia 2017 r., wystawionymi na Spółkę [...] wynosi 11.367.400 zł. Szacunkowa wartość rynkowa zabezpieczonych ruchomości (samochodów osobowych) wynosi natomiast ok. 200.000 zł. Mając na względzie powyższe oraz charakter prawny instytucji zabezpieczenia w tym w szczególności jego cel, jakim jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela poprzez zapewnienie warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, w ocenie Sądu zasadnie organ egzekucyjny uznał, że zajęcie zabezpieczające trzech pojazdów Spółki, nie jest dla niej zbyt uciążliwym środkiem zabezpieczającym. Ponadto należy dodać, że samochody wymienione w protokole zajęcia z dnia [...] pozostały w dyspozycji zobowiązanego, który może ich używać do celów wskazanych przez pełnomocnika, tj. zdobywania klientów i utrzymywania dotychczasowych kontaktów handlowych. A zatem organ egzekucyjny, stosując powyższy środek zabezpieczający, uwzględnił interes zobowiązanego, jakim jest dalsza możliwość korzystania z zabezpieczonych pojazdów i funkcjonowania Spółki jako przedsiębiorcy. Należy też podkreślić, że poza podniesieniem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Spółka nie wskazała na żaden inny środek, który mógłby zostać zastosowany, a który w jej ocenie byłby mniej dolegliwy prowadząc jednocześnie do celu egzekucji, jakim jest wyegzekwowanie należności pieniężnej. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Organ wykazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że poza majątkiem w postaci ww. ruchomości organowi egzekucyjnemu nie był znany żaden inny majątek zobowiązanego. Sam zobowiązany także nie wskazał takiego majątku, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy. Sąd w związku z tym stwierdza, że w świetle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy oraz z uwagi na ww. przepisy za prawidłowe należało uznać przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji że wbrew zarzutowi opartemu na art. 33 pkt 8 u.p.e.a., zajęcia wierzytelności skarżącej Spółki dokonano zgodnie z obowiązującą procedurą. Organowi egzekucyjnemu nieznany był inny składnik majątkowy skarżącej Spółki, przy pomocy którego możliwe byłoby zaspokojenie należności objętych tytułami wykonawczymi w sposób mniej uciążliwy dla strony. W tej sytuacji, wbrew zarzutom skargi, wydając zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie naruszono art. 33 § 1 i art. 166b u.p.e.a. Skargę jako bezzasadną należało więc oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369). R.T.