III SA/Łd 565/23

Dnia 29 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2023 roku sprawy ze skargi L. L. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 18 lipca 2023 roku nr SO-II.6231.7.2023 w przedmiocie odmowy sprostowania aktu urodzenia 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K. J. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w K. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z 18 lipca 2023 r. nr SO-II.6231.7.2023 Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) oraz art. 35 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1681 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L.L. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z 30 maja 2023 r. nr USC.5362.D. 1.2023 orzekającej o odmowie sprostowania aktu urodzenia w zakresie imienia ojca, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Pismem z 12 maja 2023 r. L.L. wniosła do Urzędu Miejskiego w Łowiczu o zmianę imienia ojca w jej akcie urodzenia z imienia L. na E. Działając w oparciu o powyższy wniosek Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. przeprowadził postępowanie, w wyniku którego decyzją z 30 maja 2023 r. orzekł o odmowie sprostowania aktu urodzenia nr [...] w zakresie imienia ojca. W odwołaniu skarżąca podniosła, że na podstawie oświadczenia z roku 1991 został wydany akt urodzenia, na którym opierają się wszystkie jej dane. Został wydany dowód osobisty, sporządzony akt małżeństwa. Odbyły się również sprawy spadkowe i nie było nigdy żadnych zastrzeżeń. Do odwołania zostały załączone dokumenty jak: kopia odpisu skróconego aktu urodzenia nr [...] z 11 czerwca 1991 r., oświadczenie o nadaniu dziecku nazwiska męża matki z dnia 24 maja 1991 r., kopia odpisu skróconego aktu urodzenia nr [...], kopia odpisu skróconego aktu małżeństwa nr [...]. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji zasadnie odmówił sprostowania aktu urodzenia skarżącej w zakresie imienia ojca, gdyż są one zgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych przy ww. akcie. W skardze L.L. powyższej decyzji zarzuciła: 1. obrazę prawa materialnego, tj. art. 35 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 6 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w konsekwencji dokonanie odmowy sprostowania aktu urodzenia mimo istnienia ku temu oczywistych przesłanek wynikających z treści znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, 2. naruszenie prawa procesowego tj: a. art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii tj. poprzez brak ustaleń zakresu objętego wnioskiem oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, błędy w poczynionych ustaleniach faktycznych, uznanie okoliczności sprawy za udowodnione bez wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego oraz niedostateczne uzasadnienie wydanej decyzji w konsekwencji błędne ustalenie, że znajdujące się w aktach dokumenty, tj. oświadczenie o nadaniu jej nazwiska męża matki oraz sporządzone w oparciu o to oświadczenie akty stanu cywilnego (akt urodzenia z 1991 r. oraz akt małżeństwa skarżącej) nie stanowią wystarczającej podstawy do sprostowania aktu urodzenia; b. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej - czego przejawem było niepoczynienie jakichkolwiek ustaleń co prawdziwości danych zawartych w aktach stanu cywilnego; c. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że organ I instancji niedostatecznie wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia; Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. Zdaniem strony organ błędnie zinterpretowały treść oświadczenia z 24 maja 1991 r. Stanowiło ono bowiem w istocie nie tylko zgodę na zmianę mojego nazwiska, lecz także uznanie ojcostwa przez ojca E.M. Powyższe stanowisko potwierdza fakt, że w oparciu o to oświadczenie sporządzono wskazane wyżej akty stanu cywilnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Pismem procesowym z 21 listopada 2023 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej podtrzymał wniesioną skargę i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Wyjaśnił ponadto, że skarżąca nie zgadza się z utrzymywaniem w dalszym ciągu fikcji prawnej co do imienia jej ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3). Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga nie jest zasadna. W rozpatrywanej sprawie istotą sporu jest dopuszczalność sprostowania aktu urodzenia skarżącej poprzez zastąpienia wpisanego w nim jako dane ojca – imienia "L." imieniem "E.". Zdaniem skarżącego wpisane w jego akcie urodzenia imię i nazwisko ojca są fikcyjne i naruszają jego prawa. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca urodziła się 26 stycznia 1973 r. w Łowiczu jako L.E.K. Akt urodzenia skarżącej został sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego w Ł. pod numerem [...], jako dla dziecka niepochodzącego z małżeństwa. W momencie sporządzania ww. aktu urodzenia, ani też w okresie późniejszym, nie doszło do uznania ojcostwa, ani też nie miało miejsca ustalenie ojcostwa przez sąd. Wobec braku takiego uznania lub ustalenia ojcostwa Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. wpisał do aktu urodzenia dziecka jako imię ojca - imię wskazane przez matkę skarżącej. Z adnotacji zamieszczonej przy omawianym akcie urodzenia wpisano zatem nazwisko "K." (nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka) jako nazwisko ojca i na wniosek matki imię "L." jako imię ojca. Postępowanie takie było zgodne z art. 34 obowiązującego w dacie narodzin i zgłoszenia urodzenia skarżącej dekretu Prawo o aktach stanu cywilnego. Według tej regulacji jeżeli według przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie istnieje domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, dane dotyczące osoby ojca będą wpisane tylko w razie uznania dziecka albo w razie ustalenia ojcostwa przez sąd (ust. 1). W braku takiego uznania lub ustalenia ojcostwa kierownik urzędu stanu cywilnego wpisze do aktu urodzenia dziecka jako imię ojca – imię wskazane przez przedstawiciela ustawowego dziecka, a w braku takiego wskazania – jedno z imion zwykle w kraju używanych oraz jako nazwisko ojca – nazwisko matki i uczyni o tym w akcie adnotację w rubryce "Uwagi" (ust. 2). Analogiczne unormowanie odnośnie danych, jakie zamieszcza się w akcie urodzenia dziecka, jeżeli nie stosuje się domniemania, że mąż matki dziecka jest ojcem dziecka zawiera art. 61 obecnie obowiązującej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, jeżeli nie nastąpiło uznanie ojcostwa albo sądowe ustalenie ojcostwa, w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wskazane przez osobę zgłaszającą urodzenie, a w razie braku takiego wskazania w akcie urodzenia zamieszcza się jako imię ojca imię wybrane przez kierownika urzędu stanu cywilnego; jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe zamieszcza się nazwisko matki z chwili urodzenia dziecka, z adnotacją o wpisaniu nazwiska matki i wybranego imienia jako danych ojca (art. 61 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego). Należy także dodać, że obowiązujący w dacie sporządzenia aktu urodzenia skarżącej dekret Prawo o aktach stanu cywilnego w art. 14 ust. 1 stanowił, że akt stanu cywilnego powinien zawierać tylko te dane, które są wymagane przez prawo. Nie należy w nim zamieszczać danych dotyczących miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie, jeżeli dane te mogą przynieść ujmę zainteresowanym. Z akt sprawy wynika także, że w dniu 24 maja 1991 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. zostało złożone oświadczenie przez J.T. M. zd. K. - matkę dziecka i jej męża E.M., o nadaniu dziecku nazwiska męża matki, tj. "M.". Z treści ww. dokumentu wynika, że wyżej wymienieni oświadczyli, iż dziecku J.T. M., L.E.K. urodzonej dnia 26 stycznia 1973 r. w Łowiczu, której akt urodzenia został sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego w Ł. nr [...], nadają nazwisko męża "M.". Pod oświadczeniem tym podpisy złożyli E.M. i J.M. oraz skarżąca. Powyższe oświadczenie dotyczyło tylko jednak wyłącznie nadania dziecku nazwiska męża matki "M.", co oznacza, że w przedmiocie imienia ojca nie można z niego wywodzić żadnych skutków, w tym zwłaszcza takich, jakie wywołuje uznanie czy przysposobienie dziecka. Nie może ono zatem stanowić podstawy do zmiany imienia ojca w akcie urodzenia skarżącej. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy sprostowania aktu urodzenia skarżącej, akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Z przepisu tego wynika, że kierownik urzędu stanu cywilnego może sprostować akt stanu cywilnego wówczas, gdy akt taki zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktach stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. Przy czym w art. 35 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wskazano, że sprostowanie aktu stanu cywilnego może być dokonane na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, pod warunkiem iż w państwie wystawienia dokument taki jest uznawany za dokument stanu cywilnego. Podstawą sprostowania może być również inny dokument zagraniczny potwierdzający stan cywilny, wydany w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, pod warunkiem że zawiera dane, które podlegają sprostowaniu, stwierdzające zdarzenie wcześniejsze i dotyczące tej samej osoby lub jej wstępnych. Brzmienie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wskazuje zatem na zakres postępowania dowodowego, które kierownik urzędu stanu cywilnego obowiązany jest przeprowadzić, aby ustalić, czy można w trybie określonym w tych przepisach dokonać sprostowania aktu stanu cywilnego. Tylko dokumenty w nich wymienione mogą stanowić podstawę sprostowania aktu stanu cywilnego i jego uzupełnienia. Z akt sprawy nie wynika, aby były inne akty stanu cywilnego, które stwierdzałyby zdarzenie wcześniejsze i dotyczyłyby skarżącej lub jej wstępnych, albo zagraniczne dokumenty stanu cywilnego. Podstawę sprostowania aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego mogą stanowić tylko dokumenty wymienione w art. 35 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Dane zawarte w akcie urodzenia skarżącej mogłyby zatem zostać sprostowane – o ile byłyby niezgodne z aktami stanu cywilnego stwierdzającymi zdarzenie wcześniejsze dotyczące skarżącej lub jej, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego. Matka skarżącej, w chwili jej urodzenia, tj. 26 stycznia 1973 r. oraz w chwili sporządzenia jej aktu urodzenia w dniu 23 stycznia 1975 r. była panną. Nie istniało zatem domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki. Nie miało miejsce uznanie dziecka ani ustalenie ojcostwa przez sąd. W ocenie sądu w sprawie niniejszej organy uwzględniły wszystkie dokumenty, które mogły stanowić podstawę sprostowania aktu stanu cywilnego. Organy prawidłowo ustaliły, że akt urodzenia skarżącej został sporządzony zgodnie z danymi zawartymi w dokumentach znajdujących się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego i wpisano w nim dane wymagane przez prawo. Sąd podzielił jednocześnie stanowisko organu odwoławczego, że bez znaczenia dla sprawy jest treść wydanego w 1991 r. odpisu skróconego aktu urodzenia skarżącej, podobnie jak wydanego w 2023 r. odpisu skróconego aktu małżeństwa skarżącej, w których w rubrykach dotyczących danych ojca widnieje "E.M.", ponieważ akty te są wtórne w stosunku do aktu sporządzonego w księdze stanu cywilnego. Jednocześnie ww. kwestia nie mieści się w kategorii oczywistego błędu pisarskiego, gdyż nie chodzi o niewłaściwe użycie zwrotu, przeinaczenie, ewidentną mylną pisownię, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błąd tzw. literówki, błąd ortograficzny czy gramatyczny, a takie właśnie błędy podlegają sprostowaniu nie zaś błędy o znaczeniu zasadniczym. Ponadto sprostowaniu podlegają dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, a w świetle zgromadzonej dokumentacji, co już wcześniej wyjaśniono, z taką niezgodnością nie mamy do czynienia. Sąd w składzie orzekającym rozumienie nadto niedogodności, jakich doświadcza skarżąca w związku z obecną sytuacją, wskazując jednak, że stosownie do art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli: sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych albo zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, o których mowa w art. 35 ust. 2 (pkt 1); sprostowanie aktu stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego nie jest możliwe wyłącznie na podstawie dokumentów wymienionych w pkt 1 (pkt 2). Oznacza to, że w sytuacji, gdy ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga dokonania ustaleń faktycznych oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego, sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym. Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Z powyższych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., uwzględniając przy tym treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 4 maja 2023 r., poz. 842), w którym Trybunał orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, z późn. zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. W świetle ww. wyroku Trybunału nie ma podstaw, aby różnicować stawki minimalne dla radców prawnych świadczących pomoc prawną w zależności od tego, czy działają z urzędu czy z wyboru. Skutki prawne wspomnianego wyroku należy zatem odnosić do opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa w przypadku występowania profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym. Z tego względu Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania w kwocie 480 złotych odpowiadającej wynagrodzeniu minimalnemu, jakie wynika z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. d.cz.