III SA/Łd 576/09

Dnia 23 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Lekarsko –Dentystycznego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] ; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3) przyznaje adwokatowi W. M.- K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17,00 (siedemnaście) złotych stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącemu z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi Wiesławie M.- K. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Dziekan Wydziału Lekarsko-Dentystycznego Uniwersytetu Medycznego w Ł.decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 190 ust. 1, 2 i 207 ust. 1, 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. Nr 164, poz. 1365) oraz § 18 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. uchwalonego uchwałą Nr 36/2003 Senatu UM z dnia 27 marca 2003 r. i art. 104 k.p.a., skreślił K. K. z listy studentów trzeciego roku studiów Wydziału Lekarsko-Dentystycznego Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dniem [...] r. Uzasadnienie decyzji ograniczono do stwierdzenia, iż powodem skreślenia jest nie zaliczenie przez studenta III roku studiów. K. K. odwołał się od decyzji organu administracji pierwszej instancji do Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł., podnosząc brak wskazania precyzyjnej podstawy prawnej oraz niezawarcie w decyzji elementów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. W piśmie z dnia 20 sierpnia 2009 r. uzupełnił zarzuty odwołania wyjaśniając, że władze uczelni zignorowały jego prośby o udostępnienie do wglądu prac egzaminacyjnych z poczynionymi korektami i punktacją egzaminatora. Zdaniem studenta jego prace egzaminacyjne zostały napisane dobrze, to jest tak, iż pozwalały osiągnąć wymaganą ilość punktów. Egzaminy poprawkowe wyznaczane były często niezgodnie z regulaminem studiów, który wymaga, aby między egzaminem a poprawką minęło, co najmniej 7 dni. Skarżący został skreślony z listy studentów przy równoczesnym pozbawieniu go możliwości wglądu w oceniane prace. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł.decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Orzeczenie zapadło na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 18 ust. 2 pkt 3 regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż w świetle art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku nie uzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie . Nadto zgodnie z § 18 ust. 2 pkt 3 regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. w stosunku do studenta, który nie zaliczył roku dziekan wydaje decyzję o skreśleniu z listy studentów. Zgodnie z § 17 w/w regulaminu studentowi przysługuje prawo do zdawania egzaminu lub zaliczenia końcowego z każdego przedmiotu w trzech wyznaczonych terminach. Przyczyną skreślenia skarżącego z listy studentów było nie zaliczenie trzeciego roku studiów z uwagi na niedostateczne oceny z trzech egzaminów, to jest patofizjologii, farmakologii oraz immunologii. Egzamin z patofizjologii skarżący zdawał dwukrotnie w roku akademickim 2006/2007 w dniach [...] r. a także dwa razy w roku akademickim 2007/2008 , uzyskując za każdym razem oceny niedostateczne. Ponadto na dzień [...] r. wyznaczony został egzamin komisyjny. Skarżący pismem z tej samej daty poinformował o odstąpieniu od egzaminu komisyjnego. Egzamin z farmakologii składał się z dwóch części – receptura i część teoretyczna ( test). Zgodnie z regulaminem Zakładu Farmakologii Uniwersytetu Medycznego w Ł. ocena niedostateczna z receptury jest równoznaczna z niedopuszczeniem do części teoretycznej egzaminu i oceną niedostateczną w danym terminie. Uzyskanie oceny pozytywnej z receptury pozwala na przejście do kolejnego etapu egzaminu. W roku akademickim 2007/2008 K. K. otrzymał kolejno następujące oceny: - [...] r. I termin część receptura – ocena niedostateczna, - [...]. II termin część receptura – ocena dostateczna, - [...] r. – II termin część teoretyczna – ocena niedostateczna, - [...] r. III termin część teoretyczna – ocena niedostateczna. Student nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu immunologia w trzech terminach: [...] r. W w/w terminach na możliwych 39 punktów otrzymał odpowiednio 14,5, 19,5 oraz 21 punktów. Dodatkowo na jego wniosek praca z tego przedmiotu została sprawdzona i oceniona przez innego profesora, który potwierdził zasadność wystawionej mu oceny niedostatecznej. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, iż studentowi nie odmówiono prawa do przejrzenia jego prac. Spotkał się natomiast z odmową w zakresie możliwości dokonania kserokopii jego prac, z uwagi na fakt, iż pytania testowe stanowią pewną bazę wykładowców i są powtarzane w szerokim zakresie na egzaminach w kolejnych latach, a umożliwienie ich kopiowania prowadziłoby do ich rozpowszechniania. K.K. zaskarżył decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto stwierdził, że pozbawiono go prawa zakwestionowania wystawionych mu ocen. Aby w prawidłowy sposób postawić zarzuty wadliwej oceny obszernych testowych prac pisemnych trzeba mieć do nich wgląd. Bez szczegółowego wykazania błędności oceny wszelkie odwołania mają wątpliwe znaczenie i skuteczność. Treść pracy egzaminacyjnej winna być udostępniona, także celem skserowania, studentowi bez żadnych przeszkód. Student ma prawo nie zgodzić się z wystawioną oceną i wskazać na czym polega błąd w ocenie i punktacji oraz wnosić o zmianę oceny. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację zbieżną z zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 25 stycznia 2010 r. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie § 13 ust. 5 regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. poprzez niedopuszczenie K. K. do egzaminów komisyjnych z immunologii i farmakologii a w wypadku egzaminu komisyjnego z patofizjologii przez wyznaczenie składu komisji sprzecznego z w/w przepisem, a ponadto naruszenie § 15 ust. 6 regulaminu poprzez odmowę udostępnienia korekty prac i sporządzenia ich ksero przed wydaniem zaskarżonych decyzji. Podniósł także uchybienie przepisom artykułów 7, 9, 10, 73 i 77 k.p.a. poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego odnośnie stanu wiedzy skarżącego przed wydaniem zaskarżonych decyzji, nie informowania skarżącego o przysługujących mu prawach do egzaminów komisyjnych, braku możliwości wypowiedzenia się przez stronę co do zebranych dowodów. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, w dniu 10 lutego 2010 r., skarżący wyjaśnił, iż w piśmie z dnia 26 września 2008 r. wnosił o przeprowadzenie egzaminu komisyjnego z farmakologii, natomiast w piśmie z dnia 19 września 2008 r. wystąpił o przeprowadzenie takiego egzaminu z immunologii. Z patofizjologii nie składał wniosku, gdyż zgodnie z regulaminem przysługiwał mu jeszcze trzeci termin zdawania egzaminu. Nie przystąpił do egzaminu z patofizjologii zorganizowanego przez panią doktor J., bowiem nie zgadzał się na zaproponowaną formę komisyjnego dopytania niezgodną z regulaminem. Pełnomocnik organu odwoławczego w głosie do protokołu rozprawy, złożonym w dniu 19 lutego 2010 roku, odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących nieprzeprowadzenia egzaminów komisyjnych. Wyjaśnił, iż student nie przystąpił do egzaminu z patofizjologii w pierwszym terminie w czerwcu 2008 r. w związku z czym pozostały mu jeszcze dwa terminy w sesji poprawkowej. Nie zaliczył przedmiotu w terminach wrześniowych – [...]Tym samym wyczerpał możliwość zdawania tego egzaminu. Skarżący zwracał się do dziekana wydziału lekarsko – dentystycznego w piśmie z dnia 26 września 2008 r. o przeprowadzenie egzaminu komisyjnego z przedmiotu farmakologia. W świetle § 13 pkt 5 regulaminu studiów w sprawach dotyczących wyniku egzaminu lub zaliczenia końcowego studentowi przysługuje prawo odwołania w ciągu trzech dni od daty egzaminu lub zaliczenia końcowego do dziekana, który może zarządzić komisyjne sprawdzenie uzyskanych przez studenta wyników. W związku z brakiem przedstawienia przez studenta jakiejkolwiek argumentacji w zakresie rzekomej niezasadności wystawionej mu oceny brak było podstaw do wyznaczenia egzaminu komisyjnego, o czym powiadomiono ustnie studenta. Wyznaczenie egzaminu komisyjnego nie jest obowiązkowe lecz fakultatywne. Skarżący w piśmie z dnia 19 września 2008 r. zwrócił się do dziekana o wyznaczenie egzaminu komisyjnego z immunologii. Dodatkowo na jego wniosek praca została sprawdzona i oceniona przez innego niż egzaminujący profesora, który potwierdził zasadność wystawionej oceny niedostatecznej. Zatem również w tym przypadku nie było podstaw do wyznaczenia egzaminu komisyjnego o czym student został ustnie poinformowany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 160 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. z 2005 r., Nr 164, poz. 1365 ze zm.) – dalej ustawą – organizację oraz tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Regulamin studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł.uchwalony uchwałą Nr 36/2003 Senatu U.M. z dnia 27 marca 2003 r. w § 18 ust. 2 przewiduje, iż w stosunku do studenta, który nie zaliczył roku dziekan wydaje decyzje o: 1) zezwoleniu na powtarzanie roku studiów, 2) warunkowym zezwoleniu na podjęcie studiów w roku następnym, 3) skreśleniu z listy studentów. Postanowienia § 18 ust. 2 regulaminu nie pozostają w sprzeczności z przepisem art. 190 ust. 2 ustawy, który stwierdza, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce, 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Organ odwoławczy jako podstawę decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów wskazał art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy w zw. z § 18 ust. 2 pkt 3 regulaminu studiów Uniwersytetu Medycznego w Ł. Decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów w myśl powołanego art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy ma charakter uznaniowy, bowiem kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej " może skreślić studenta" z listy studentów. Zgodnie z § 18 ust. 2 regulaminu decyzja może dotyczyć nie tylko skreślenia z listy studentów, ale także zezwolenia na powtarzanie roku studiów, bądź warunkowego zezwolenia na podjęcie studiów w roku następnym. Na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. W świetle art. 11 i 107 § 3 k.p.a. nie wystarczy wykazać, że została spełniona przesłanka niezaliczenia przez studenta roku. Należy jeszcze w sposób szczegółowy i przekonujący uzasadnić, że w sprawie miało zapaść takie, a nie inne rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Tymczasem decyzja organu pierwszej instancji w zasadzie nie zawiera uzasadnienia. Trudno bowiem uznać za uzasadnienie decyzji, szczególnie wydanej w trybie uznania administracyjnego, jednozdaniowe stwierdzenie o niezaliczeniu przez studenta roku studiów. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego także nie wskazuje dlaczego nie skorzystano z innej, przewidzianej w regulaminie, możliwości niż skreślenie z listy studentów. W utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, obowiązkiem organu jest załatwienie sprawy po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Strona ma prawo do tego, by jej sprawa rozpatrzona została w ramach przewidzianej prawem procedury i w określonych przez prawo formach. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów administracji, w którym wnioski obywateli załatwiane są poza taką procedurą i w formach jej nie znanych, powoduje to bowiem stan niepewności prawnej i ogranicza prawa obywateli do ochrony swych uprawnień przed organami administracji publicznej i przed sądami ( por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/0/181). Rozstrzygnięcie wydane w tego typu sprawach powinno być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Sporządzając uzasadnienie decyzji organ administracji publicznej winien mieć zatem na uwadze szczególną funkcję jaką przepisy k.p.a. wyznaczają tej części decyzji i wymogi ( wskazane w art. 107 § 3 k.p.a.), którym uzasadnienie powinno odpowiadać. Zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia są istotne dla strony, która korzystając z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji będzie mogła ocenić i ustosunkować się do argumentów organu wydającego decyzję. Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a., stanowi jej integralną część i kontroli sądu podlega decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem. W ocenie sądu w trakcie rozpoznawania niniejszej sprawy przez organy administracji doszło także do naruszenia, wyrażonej w art. 15 k.p.a., zasady dwuinstancyjności. Zgodnie z tą zasadą strona ma prawo, aby jej sprawa była przedmiotem dwukrotnego rozpoznania przez dwa różne organy. Organ administracji rozpoznający odwołanie może przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe. Z treści jednozdaniowego uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika, by organ ten przeprowadził przed wydaniem decyzji jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Nie doszło zatem na tym etapie postępowania do podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu sprawy. Organ odwoławczy powinien zatem, w myśl przepisu art. 138 § 2 k.p.a., uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, w tym przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokładnego wyjaśnienia wydanej decyzji. W szczególności wyjaśnienia wymagały kwestie dotyczące wyczerpania przez studenta możliwości trzykrotnego zdawania egzaminów z poszczególnych przedmiotów, zachowania 7 –dniowych odstępów między egzaminami poprawkowymi oraz niewyznaczenia przez władze uczelni komisyjnych egzaminów w formie określonej w § 13 ust. 5 regulaminu. Sąd uznał także zasadność skargi w zakresie naruszenia przez władze uczelni § 15 ust. 6 regulaminu studiów. Zgodnie z tym przepisem wyniki egzaminów lub zaliczeń końcowych, zarówno ustnych jak i pisemnych, są jawne. Student ma prawo do zapoznania się z korektami swoich prac pisemnych. Z treści tego przepisu, nie zawierającego ograniczeń w zakresie jawności wyników, wywieść należy uprawnienie studentów do żądania wydania kserokopii prac pisemnych wraz z adnotacjami osoby oceniającej. Nie można uznać za prawidłowe wyjaśnienia zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż pytania testowe stanowią bazę wykładowców i są powtarzane w szerokim zakresie na egzaminach w kolejnych latach, a umożliwienie ich kopiowania prowadziłoby do ich rozpowszechniania. Powyższe stanowisko nie znajduje potwierdzenia w § 15 ust. 6 regulaminu, ustalającym uprawnienie do zapoznania się z korektami prac. Student ma prawo dokładnie przeanalizować treść ocenionej pracy. Umożliwi mu to poznanie popełnionych błędów, a w konsekwencji uniknięcie ich podczas późniejszych egzaminów poprawkowych. Przygotowanie egzaminacyjnych pytań testowych ma jedynie charakter techniczny. Sposób organizowania egzaminów musi uwzględniać prawa studentów. Za trafny sąd uznał również zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 10 k.p.a., przewidującego zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie powiadomiły strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości złożenia przez nią wniosków. Biorąc pod uwagę powyższe sąd uznał, że w trakcie prowadzonego postępowania przez organy administracji I i II instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) c) w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Dziekana Wydziału Lekarsko – Dentystycznego Uniwersytetu Medycznego w Ł.z dnia [...] Organ administracji rozpoznając sprawę ponownie weźmie pod uwagę wyrażone wyżej poglądy prawne. Przed wydaniem decyzji przeprowadzi dokładne postępowanie dowodowe. W szczególności wyjaśni, czy skarżącemu przysługiwał trzeci termin zdawania egzaminu z patofizjologii w 2008 roku oraz jakie były przyczyny nieuwzględnienia wniosków studenta o przeprowadzenie egzaminów komisyjnych z farmakologii i immunologii w trybie przewidzianym w § 13 ust. 5 regulaminu studiów. Przed wydaniem decyzji umożliwi stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Wydana przez organ decyzja zostanie uzasadniona starannie i wnikliwie po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony.. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku § 18 ust. 1 pkt 1) c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).