III SA/Łd 577/04

Dnia 2 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska /spr./, p.o. Sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi J.D.-C. i E.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. III SA/Łd 577/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. nr 87, poz. 960 z 2001 r. ze zm.) i art. 138 §1 pkt l Kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania E.S. od decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] Nr [...] orzekającej o wymeldowaniu E.S. z synem z lokalu przy ulicy A 10A w Z. uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił wymeldowania E.S. wraz z synem. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na tę decyzję złożyły J.D.- C. i E.D. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, co następuje: W dniu 29 grudnia 2003 roku E.D. i J.D.- C. złożyły wniosek o wymeldowanie E.S. i Jej syna P. z nieruchomości położonej w Z. przy ulicy A 10A. Wnioskodawczynie podniosły, iż E.S. wraz synem zamieszkuje w domu swojego męża T.S. w Z. przy ulicy B 5. Wskazały także, iż wyżej wymienieni nie przebywają w spornym lokalu od lipca 2003 roku. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł o wymeldowaniu E.S. z synem z lokalu przy ulicy A 10A w Z. Organ I instancji podkreślił, iż z materiału dowodowego wynika, że E.S. w lipcu opuściła lokal mieszczący się w Z. przy ulicy A 10A i do chwili obecnej nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Organ I instancji ustalił także, iż powodem opuszczenia przedmiotowego lokalu były nieporozumienia z ojcem oraz obecnymi współwłaścicielami powyższej posesji. Ponadto organ administracyjny ustalił, iż w chwili obecnej w spornym lokalu nikt nie zamieszkuje. Od powyższej decyzji w dniu 22 marca 2004 roku odwołała się E.S. W odwołaniu stwierdziła, iż opuściła przedmiotową nieruchomość ponieważ nowe właścicielki odcięły jej prąd oraz gaz. Ponadto zakłócały jej ciszę we wczesnych godzinach rannych. E.S. podniosła, iż ma 2 letnie dziecko. W czerwcu ma urodzić drugie. Nie mogła zatem w tych warunkach przebywać z małym dzieckiem w spornym lokalu. Odwołująca wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Z. o wymeldowaniu jej oraz jej małoletniego syna z przedmiotowego lokalu. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i odmówił wymeldowania E.S. i jej syna ze spornego lokalu. Organ II instancji wskazał, iż przepis art. 15 ust. l ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 roku Nr 87, poz. 960) nakłada na osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące obowiązek wymeldowania się we właściwym organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Niewykonanie tego obowiązku upoważnia organ gminy do wykorzystania przewidzianych ustawowo środków prawnych w celu przymusowego wykonania obowiązku meldunkowego, bądź do wymeldowania osoby na wniosek lub z urzędu, jeżeli spełnione zostaną przesłanki określone w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Przepis ten określa dwa odrębne stany faktyczne, w których organy gminy zobowiązane są do wydania z urzędu lub na wniosek decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Pierwszy stan faktyczny (uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku w sprawie sygn. akt K.20/01, Dz. U. Nr 78, póz. 716) dotyczy sytuacji, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Drugi stan faktyczny zachodzi wówczas, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez sześć miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Organ odwoławczy podkreślił, iż z treści tak sformułowanego przepisu wynika, że aby organ gminy mógł wydać decyzję o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego muszą być spełnione łącznie przesłanki w każdym z wymienionych stanów faktycznych. Organ II instancji uznał, że z uwagi na fakt, iż miejsce pobytu odwołującego jest znane, zastosowanie ma pierwszy z opisanych stanów faktycznych, dla wypełnienia którego niezbędne jest spełnienie przesłanki, w postaci ustalenia faktu opuszczenia bez wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą obowiązkowi meldunkowemu. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracyjny badając fakt opuszczenia przez osobę zainteresowaną spornego lokalu obowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić czy owo opuszczenie miało charakter dobrowolny. Według organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, iż wyżej wymieniona przesłanka nie została wobec E.S. spełniona. Swoje kategoryczne stanowisko organ II instancji oparł jedynie na odwołaniu i oświadczeniu E.S., na co wskazuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji, gdzie organ podaje, iż zgodnie z treścią odwołania, a także zgodnie z wiarygodnymi wyjaśnieniami złożonymi przez E.S. została ona skłoniona do opuszczenia przedmiotowego lokalu przez działania podejmowane przez aktualnych właścicieli spornej nieruchomości. Owe działania polegały między innymi na pozbawieniu przedmiotowej nieruchomości przez E.D. i J.D.- C. mediów a przede wszystkim energii elektrycznej. Ponieważ E.S. jest matką 2 letniego syna, a ponadto jest w zaawansowanej ciąży i nie może w opisanych powyżej warunkach przebywać w domu mieszczącym się przy ulicy A 10A w Z., opuściła wymieniony lokal. Dalej organ motywuje swoją decyzję, iż zdaniem E.S., E.D. i J.D.- C., a także jej ojciec D.D. podejmują wszelkie działania w celu wyzucia jej z posiadania oraz pozbawienia współwłasności przedmiotowej nieruchomości, co znajduje potwierdzenie w fakcie wytoczenia powództwa o opróżnienie przedmiotowego lokalu. W chwili obecnej – jak podaje organ – E.S. nie widzi szans na powrót do spornego lokalu, ponieważ nadal jest on pozbawiony podstawowych mediów. W związku z powyższym przebywa ona aktualnie w lokalu mieszczącym się w Z. przy ulicy B 5 gdzie w dniu 16 stycznia 2004 roku zameldowała się na pobyt czasowy do dnia 31 grudnia 2004 roku. Jednocześnie organ wskazuje, że E.S. w swych wyjaśnieniach złożonych przed organem II instancji w sposób stanowczy stwierdziła, iż ma zamiar powrócić do miejsca stałego pobytu, co ma nastąpić po rozstrzygnięciu prowadzonych w jej sprawie postępowań sądowych i postępowania przygotowawczego. Ponadto E.S. kategorycznie oświadczyła, iż nie interesuje jej ekwiwalent pieniężny odpowiadający wartości jej udziału w przedmiotowej nieruchomości. Odwołująca wyjaśniła, iż wraz ze swym mężem T.S. wyremontowała I piętro spornej nieruchomości. E.S. oświadczyła także, iż ma wraz z mężem zamiar zbudowania oddzielnego wejścia do lokalu, chce także założyć liczniki. Ponadto zgodnie z wyjaśnieniami Odwołującej w spornym lokalu znajdują się jej rzeczy to jest meble, sprzęt RTV oraz rzeczy osobiste. Reasumując organ II instancji stwierdził, iż mając na uwadze powyżej przytoczone okoliczności wskazujące w sposób bezsporny iż E.S. wraz z jej synem nie opuściła spornej nieruchomości dobrowolnie, a także ujawniające jej wolę powrotu do przedmiotowego lokalu, uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] Nr [...]. J.D.- C. i E.D. w dniu 24 maja 2004 roku złożyły na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o jej uchylenie i zarzucając, iż organ II instancji wezwał do złożenia wyjaśnień tylko jedną stronę E.S., a druga strona nie miała możliwości wypowiedzenia się w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji stwierdził, iż nie znajduje okoliczności mogących podważyć zasadność wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja zaś lub postanowienie stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz. 1270 ) podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi : a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, iż doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy- co wynika z art. 7 kpa –oraz zgodnie z art. 77 § 1 kpa - muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. nr 87, poz. 960 z 2001 r. ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została oparta na przesłankach wynikających z pierwszej części wskazanego przepisu, gdyż miejsce pobytu E.S. było znane. W tym miejscu należy wskazać, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. wydanym w sprawie sygn. akt K 20/01 / opublikowanym w OTK-A 2002/3/34 / Trybunał Konstytucyjny orzekł, ze art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, iż organ II instancji nie podważając okoliczności opuszczenia lokalu przez E.S. ustalił, że to opuszczenie nie miało charakteru dobrowolnego. Ustalenie to organ oparł jedynie na treści odwołania oraz przytoczonym stanowisku E.S., nie przeprowadzając żadnych dowodów w sprawie. Bowiem za dowód w sprawie, w rozumieniu przepisów procedury administracyjnej, nie można uznać wyjaśnień E.S., które zostały odebrane z naruszeniem przepisów art. 86 i art. 79 k.p.a.. Art. 86 stanowi, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Zaś przepis art. 79 nakazuje by strona była zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Bowiem ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. J.D.-C. i E.D. jako strony tego postępowania nie zostały powiadomione o miejscu i terminie przesłuchania E.S. jak i nie miały możliwości złożenia wyjaśnień przed organem II instancji. Oparcie więc przez organ swoich ustaleń, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy, jedynie na jednostronnym oświadczeniu E.S. stanowi obrazę art. 80 k.p.a., gdyż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ponadto ma obowiązek, zgodnie z przepisem art. 77 §1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, czego w sprawie niniejszej nie uczynił. W szczególności w uzasadnieniu faktycznym decyzji organ powinien wskazać, zgodnie z przepisem § 3 art. 107 k.p.a. fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaskarżona decyzja, i w tym zakresie nie czyni zadość wymogom procedury administracyjnej naruszając cytowany przepis § 3 art. 107 k.p.a.. Jednocześnie wskazuje, jako na okoliczności uzasadniające odmowę wymeldowania strony, wytoczenie przez skarżące powództwa o opróżnienie przedmiotowego lokalu przez E.S. dokonując przy tym zupełnie dowolnej oceny, iż jest to działanie zmierzające do pozbawienia współwłasności, a z akt sprawy nie wynika aby E.S. legitymowała się tytułem własności do tego lokalu, a co istotniejsze ta okoliczność nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto organ czyni rozważania o ekwiwalencie pieniężnym odpowiadającym wartości udziału E.S. w nieruchomości oraz wykonanych remontach i planach związanych z tą nieruchomością, co nie ma żadnego związku ze sprawą dotyczącą wymeldowania i nie może mieć wpływu na przedmiot rozstrzygnięcia. A co ważne organ dokonuje sprzecznych ustaleń, w zakresie, w którym mogłyby one mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia wskazując w pierwszym akapicie na czwartej stronie uzasadnienia swojej decyzji, że " w chwili obecnej Pani E.S. nie widzi szans na powrót do spornego lokalu", a w drugim akapicie na tej samej stronie, iż " ma zamiar powrócić do miejsca stałego pobytu". Kwestia ta niewątpliwie wymaga wyjaśnienia, podobnie jak motywy opuszczenia przez E.S. lokalu, czy uczyniła to dla "świętego spokoju", co po raz pierwszy podniosła w postępowaniu sądowym, czy z uwagi na pozbawienie nieruchomości mediów, czemu przeczą złożone do akt dokumenty oraz oświadczenie uczestniczki, iż mogła z prądu korzystać, ale musiała najpierw zapłacić. Wyżej wskazane uchybienia winny być w toku postępowania przed organem administracji publicznej usunięte. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny winien przeprowadzić wszechstronne postępowanie dowodowe zgodnie z zasadami procedury administracyjnej ustalając w sposób jednoznaczny przymiot dobrowolności przy przesłance opuszczenia przez E.S. przedmiotowego lokalu po przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków, stron oraz ewentualnie dokumentów w zakresie okoliczności spornych między stronami. Zważywszy, iż aktualnie przepis art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych brzmi następująco: organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowo trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się ( zmiana opublikowana w Dz. U. z 2004 r nr 93 poz. 887 ). Organ administracji zobowiązany jest do badania jedynie przesłanki opuszczenia lokalu i winien dołożyć należytej staranności w jej zbadaniu. Przytoczone wyżej, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i ich wpływ na ustalanie i ocenę stanu faktycznego, wskazującą również na obrazę prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, daje podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji, o czym Sąd orzekł w myśl art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zaś zgodnie z przepisem art. 152 stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.