III SA/Łd 586/18

Dnia 27 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Sekretarz sądowy Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 roku sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu I instancji dotyczącego zwolnienia spod egzekucji wierzytelności i umorzenia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.)- dalej "k.p.a." oraz art. 17 § 1 i art. 13 § 1 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) – dalej "u.p.e.a.", uchylił postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z [...] wyrażające zgodę na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z tytułu umowy zlecenia i umorzył w całości postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie wniosku J. L. z 18 grudnia 2017 r. o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z tytułu umowy zlecenia. W uzasadnieniu wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wystawił na J.L. tytuły wykonawcze z 29 sierpnia 2012 r. o numerach [...] i [...], obejmujące należności z tytułu odpowiednio składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne. Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono stronie 19 grudnia 2012 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze skierował do A.W. W.T.S. A zawiadomienia z 8 listopada 2017 r. o numerach [...] i [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Przedmiotowe zawiadomienia doręczono J.L. w dniu 27 listopada 2017 r. W odpowiedzi na zawiadomienie dłużnik zajętej wierzytelności, tj. W.T.S. A pismem z 4 grudnia 2017 r. poinformował, iż J.L. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia od 5 listopada 2013 r. do 30 listopada 2017 r. Poinformował także, że zajęta należność zostanie przekazana do 15 dnia kolejnego miesiąca lub po rozliczeniu należności z tytułu umowy zlecenia. Dalsze potrącania będą możliwe jeśli zleceniobiorca będzie nadal świadczył zlecenie, tj. podpisze kolejne umowy zlecenia. W dniu 18 grudnia 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wpłynęło pismo J.L. w którym zobowiązana wskazała, iż wnosi o "zwolnienie zajęcia" wynagrodzenia za pracę na umowę zlecenie o charakterze ciągłym. Poinformowała jednocześnie, że wynagrodzenie z tego tytułu jest to jedyne jej źródło przychodu, oraz że prace tę wykonuje od czterech lat nieprzerwanie. Z kolei 19 grudnia 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wpłynęło pismo J.L., w którym strona wskazała, iż w związku z zajęciem jej wynagrodzenia z tytułu pracy na poczet zaległości w opłacaniu składek w latach 2009 - 2010, wnosi o zwolnienie z zajęcia kwoty ustawowo wolnej od zajęcia i przekazanie jej na rachunek bankowy strony. Pismem z 5 stycznia 2018 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wezwał skarżącą w związku ze złożonym wnioskiem w sprawie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej z tytułu umowy zlecenia, do dostarczenie "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej" oraz o wskazanie innego źródła majątku, z którego możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W dniu 8 stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wydał zawiadomienie o odmowie dokonania zwrotu wyegzekwowanych należności, gdyż zwrot nienależnie opłaconych składek może zostać dokonany pod warunkiem, że na koncie wnioskodawcy nie będą występowały zaległości z tytułu składek oraz zostanie stwierdzona nadpłata. Jednocześnie poinformował skarżącą o możliwości wystąpienia o wydanie decyzji w tym przedmiocie, od której stronie będzie przysługiwała skarga do sądu. Z kolei 15 stycznia 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wpłynęło pismo W.T.S. A z 12 stycznia 2018 r., którym dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, iż "w związku ze spłatą zajęcia w całości" prosi o przesłanie pisma z informacją o odwołaniu zajęcia. Postanowieniem z [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. działając na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., wyraził zgodę na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z tytułu umowy zlecenia w Firmie A.W. zajętej w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. J.L. 31 stycznia 2018 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. Zobowiązana zarzuciła, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu brak jest informacji o zwrocie zajętych i bezprawnie pobranych kwot równoważnych kwotom minimalnego wynagrodzenia za miesiące listopad i grudzień 2017 r. Podniosła, że organ egzekucyjny nie dokonał, w myśl art. 7 k.p.a. ustalenia stanu faktycznego dotyczącego charakteru wynagrodzenia za pracę wykonywaną przez stronę na rzecz W.T.S. Wskazała, że zgodnie z art. 87 § 1 Kodeksu pracy, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wobec tego organ egzekucyjny powinien dokonać zajęcia wyłącznie tej części wynagrodzenia, która przewyższa ustawowo chronione kwoty wolne od zajęcia. Ponadto zobowiązana zarzuciła, że zajmując w sposób bezprawny całość wynagrodzenia za miesiące listopad i grudzień 2017 r., będącego jedynym źródłem dochodu strony, organ pozbawił zobowiązaną środków niezbędnych do utrzymania. Końcowo strona podniosła, iż nie odnosząc się do kwestii zwrotu bezprawnie pobranej części wynagrodzenia, nie odpowiedziano na wniosek strony o jego zwrot na rachunek bankowy. Jednocześnie wskazała, iż podtrzymuje wniosek o zwrot części wyegzekwowanych wynagrodzeń będących równowartością ustawowo wyłączonych spod egzekucji i przekazanie ich na rachunek bankowy. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie spod egzekucji. Wskazał, że z przeprowadzonego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. postępowania wyjaśniającego wynika, iż egzekucja prowadzona wobec strony, na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], zakończyła się 15 stycznia 2018 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonego postanowienia w przedmiocie zwolnienia składnika majątku zobowiązanej spod egzekucji. W dniach 15 i 29 grudnia 2017 r. oraz 15 stycznia 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności, tj. W.T.S. A, przekazał bowiem organowi egzekucyjnemu kwoty tytułem realizacji zajęć z 8 listopada 2017 r., które pokryły w całości należności objęte powyższymi tytułami wykonawczymi. Zakończenie 15 stycznia 2018 roku egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanej, powoduje, że na moment wydawania przez organ egzekucyjny zaskarżonego postanowienia, postępowanie w sprawie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu umowy zlecenia w W.T.S. A było bezprzedmiotowe. Skoro egzekucja z tej wierzytelności pieniężnej zakończyła się, to należy uznać, że przestał istnieć przedmiot wniosku zobowiązanej, czyli zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Jeżeli zaś postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ zobligowany jest do jego umorzenia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał także, iż kwestia zwrotu wyegzekwowanych kwot wykracza poza zakres przedmiotowy postępowania w sprawie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu umowy zlecenia. Niemniej jednak organ odwoławczy wskazał, iż 8 stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wydał zawiadomienie o odmowie dokonania zwrotu nienależnie pobranych zaległości. Na powyższe rozstrzygnięcie J.L. wniosła skargę do sądu administracyjnego. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła brak odniesienia się do wniosku o zwrot wyegzekwowanej z pogwałceniem prawa części wynagrodzenia podlegającego ustawowemu wyłączeniu spod egzekucji. Wskazała, że w swoim zażaleniu z 31 stycznia 2018 roku wnioskowała o zwrot wyegzekwowanego wynagrodzenia w części podlegającej ustawowej ochronie. W postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. brak jest jakiegokolwiek stanowiska w sprawie egzekucji przeprowadzonej niezgodnie z prawem i podniesionych przez stronę zarzutów w tym aspekcie. Jest to usankcjonowanie działania sprzecznego z prawem . W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko reprezentowane w toku postępowania i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.. Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżone postanowienie pod kątem powyższych kryteriów sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ rozpatrujący zażalenie w ramach art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. może uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji, a podstawą do dokonania powyższego rozstrzygnięcia jest uprzednie stwierdzenie jego bezprzedmiotowości w rozumieniu art. 105 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1167/97 LEX nr 47913). Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania administracyjnego wiąże się z brakiem możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy. Należy podkreślić, że organ odwoławczy nie ma swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, ponieważ jest ograniczony kryterium umorzenia postępowania określonym w art. 105 § 1 k.p.a., dotyczącym tylko przypadków, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w przytoczonym przepisie, oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjnoprawnego, a wobec tego nie można wydać rozstrzygnięcia załatwiającego sprawę co do jej istoty. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że zakres niniejszego postępowania został wyznaczony przez treść wniosku strony z 18 grudnia 2017 r. o zwolnienie spod egzekucji. Celem tego wniosku było, aby organ egzekucyjny zwolnił spod egzekucji wynagrodzenie skarżącej z tytułu umów zlecenia stanowiących jej wyłączne źródło utrzymania. W zaskarżonym postanowieniu organ trafnie wywiódł, że analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że postępowanie zainicjowane wnioskiem strony stało się bezprzedmiotowe. Stwierdzenie zaś bezprzedmiotowości postępowania jak to zostało wskazane powyżej obligowało organ do umorzenia postępowania, gdyż brak było podstaw do jego rozstrzygnięcia co do istoty. Wyegzekwowanie należności w postępowaniu egzekucyjnym skutkuje jej efektywnym zakończeniem – zaspokojeniem prawa wierzyciela i wygaśnięciem z tego powodu postępowania. Należy zgodzić się z organem II instancji, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do skarżącej zakończyło się z dniem 15 stycznia 2018 r. kiedy to dłużnik zajętej wierzytelności W.T.S. A przekazał organowi egzekucyjnemu ostatnią kwotę, która w całości pokryła egzekwowane zaległości. Jak wskazał NSA w wyroku z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 209/09 (publ. w LEX nr 658155) zakończenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić albo poprzez wydanie stosownego postanowienia przez organ egzekucyjny na podstawie art. 59 u.p.e.a., albo wskutek wyegzekwowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W tym drugim przypadku organ egzekucyjny nie wydaje żadnego aktu stwierdzającego w sposób formalny zakończenie postępowania egzekucyjnego. A zatem efektywne wyegzekwowanie należności oznacza, że został osiągnięty zasadniczy cel postępowania egzekucyjnego co skutkuje zakończeniem tego postępowania. Organ egzekucyjny nie wydaje w tym przypadku żadnego rozstrzygnięcia. Taka sytuacja miała miejsce w kontrolowanej sprawie. Zajęcie egzekucyjne dokonane na podstawie tytułów wykonawczych [...] i [...] uległo zakończeniu przed wydaniem przez organ I instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku strony o wyłączenie spod egzekucji wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia, a zatem wniosek ten stał się bezprzedmiotowy. Organ II instancji wyjaśnił w sposób klarowny i logiczny, że w dniu wydania zaskarżonego doń postanowienia przez organ I instancji w stosunku do skarżącej nie toczyło się już postępowanie egzekucyjne, a zatem wynagrodzenie skarżącej nie podlegało już zajęciu, a więc nie mogło być spod egzekucji zwolnione. Zainicjowane wnioskiem strony postępowanie w sprawie zwolnienia spod egzekucji w związku z zakończeniem postępowania egzekucyjnego utraciło swój przedmiot. Jego prowadzenie nie służyło żadnemu celowi. Skoro cała należność objęta tytułami wykonawczymi z 29 sierpnia 2012 roku została wyegzekwowana, nie miało sensu postępowanie zmierzające do zwolnienia spod egzekucji, gdyż zwolnienie takie nie było fizycznie możliwe. W tym zakresie postępowanie wszczęte na wniosek strony, pozbawione było przedmiotu, czyli zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. Niewątpliwie warunkiem, który umożliwia wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji, jest to, aby postępowanie egzekucyjne było prowadzone. Nie można bowiem wyłączyć składnika majątkowego spod egzekucji, gdy postępowanie egzekucyjne się nie toczy. W rozstrzyganej sprawie w momencie składnia wniosku przez skarżąca postępowanie egzekucyjne było w toku jednak w momencie rozstrzygania przez organ I instancji było już zakończone, nie istniał zatem przedmiot wniosku, czyli aktualne zajęcie wierzytelności skarżącej. W rozstrzyganej sprawie organ I instancji mimo bezprzedmiotowości orzekania w zakresie zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności z tytułu umów zlecenia wydał merytoryczne rozstrzygnięcie zwalniające ją spod zajęcia. Z uwagi na powyższe należało uznać, że organ odwoławczy zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 k.p.a. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji umorzył postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe. Odnośnie wniosku skarżącej o zwrot bezprawnie wyegzekwowanych kwot zaległości, nie negując słuszności argumentacji podnoszonej przez stronę w toku postępowania dotyczącej bezprawnego zajęcia pełnej kwoty wynagrodzenia z tytułu umów zlecenia, wskazać należy że 8 stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wydał zawiadomienie o odmowie dokonania zwrotu wyegzekwowanych należności. W zawiadomieniu tym wskazano, że zwrot nienależnie opłaconych składek może zostać dokonany pod warunkiem, że na koncie wnioskodawcy nie będą występowały zaległości z tytułu składek oraz zostanie stwierdzona nadpłata. Jednocześnie poinformował skarżącą o możliwości wystąpienia o wydanie decyzji w tym przedmiocie, od której stronie będzie przysługiwała skarga do sądu. Z akta sprawy wynika, że strona o wydanie takiej decyzji nie wystąpiła. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że sprawy z zakresu ustalania wymiaru składek i ich poboru dokonywane decyzją ZUS nalżą do właściwości sądów powszechnych dlatego tutejszy sąd nie jest upoważniony do oceny zasadności zarzutów sformułowanych w tym zakresie w skardze. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) orzeczono jak w sentencji. k.ż.