III SA/Łd 589/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesienia gruntów innych niż rolne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 589/16 Uzasadnienie Z. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...]w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesienia gruntów innych niż rolne. W dniu 4 sierpnia 2016 r. strona skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 1090 zł. Wyrokiem z 8 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. W związku z treścią rozstrzygnięcia skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednocześnie formułując wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, synem i córką. Jest właścicielem domu o powierzchni 180 m2. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Na dochody gospodarstwa domowego – zgodnie z oświadczeniem – składają się: emerytura skarżącego w kwocie 894 zł, świadczenie pielęgnacyjne wypłacane żonie skarżącego w kwocie 1.300 zł, renta socjalna i zasiłek pielęgnacyjny wypłacany na rzecz syna skarżącego (644 zł + 153 zł) oraz dochód z gospodarstwa rolnego – 560 zł. Skarżący wyjaśnił, że gospodarstwo rolne przekazał córce w 2014 r. Skarżący wskazał także na fakt ponoszenia bieżących wydatków, w tym: spłata zobowiązania wobec ARiMR – 355 zł, podatek rolny i ubezpieczenia – ok. 200 zł, opłaty eksploatacyjne, telefon, tv i internet – ok. 400 zł, koszty leczenia – ok. 1.000 zł oraz pomoc studiującej córce – 1.000 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), do nadesłania w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Zażądano w związku z tym: złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego, jego żonę oraz córkę rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy – w szczególności z rachunku z którego opłacone zostały koszty wpisu od skargi; przekazania zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informacji o otrzymywanych ewentualnie przez skarżącego, jego żonę lub córkę w latach 2015 – 2016 dopłatach bezpośrednich i ewentualnych innych świadczeniach budżetowych. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący przekazał zaświadczenie z ARiMR o wypłaconych płatnościach bezpośrednich i płatnościach z tytułu gospodarowania na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Z zaświadczenia tego wynikało, że w roku 2015 córce skarżącego wypłacono łącznie 11.865 zł dopłat, a w roku 2016 do chwili wydawania zaświadczenia 2.014 zł. Skarżący przekazał także wyciągi z rachunków bankowych żony i córki. Rachunek żony skarżącego wykazywał na 04.12.2016 r. saldo 621,91 zł. Córka skarżącego, zgodnie z przekazanymi informacjami, dysponowała rachunkami w BGŻ BNP Paribas – pierwszy z nich wykazywał na 31.12.2016 r. saldo 2.275,20 zł, a drugi na 31.12.2016 r. – saldo 18.804,81 zł. Przy tym na rachunku zarejestrowanym jako rachunek gospodarstwa rolnego córki skarżącego odnotowano 16.11.2016 r. wpływ z ARiMR na kwotę 5.758,55 zł tytułem "Zaliczka płatności bezpośrednie 2016 r.". Z zaświadczenia z BGŻ BNP Paribas wynikało także, że córka skarżącego dysponowała jeszcze rachunkiem oszczędnościowym, w tym jednakże przypadku strona nie przekazała żadnych wyciągów z tego rachunku. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; z 21 grudnia 2010, sygn. akt I OZ 967/10; z 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 606/08). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącego i przedstawionych przez niego informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że na dochody gospodarstwa domowego skarżącego składają się: emerytura skarżącego w kwocie 894 zł, świadczenie pielęgnacyjne wypłacane żonie skarżącego w kwocie 1.300 zł, renta socjalna i zasiłek pielęgnacyjny wypłacany na rzecz syna skarżącego (644 zł + 153 zł) oraz dochód z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez córkę skarżącego – 560 zł. W dalszej kolejności wskazać należy na dochody z gospodarstwa rolnego wynikające z otrzymywanych tzw. dopłat bezpośrednich. Z przekazanych dokumentów wynika, iż w roku 2015 córce skarżącego (pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) wypłacono łącznie 11.865 zł dopłat, a w roku 2016 - 2.014 zł. Wyjaśnić przy tym należy, iż na rachunku zarejestrowanym jako rachunek gospodarstwa rolnego córki skarżącego odnotowano 16.11.2016 r. wpływ z ARiMR na kwotę 5.758,55 zł tytułem "Zaliczka płatności bezpośrednie 2016 r.", co nie zostało ujęte w zaświadczeniu wydanym przez ARiMR. Jest to o tyle istotne, iż wpłata ta mała miejsce w dniu 16.11.2016 r., a skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy w dniu 13.12.2016 r. – a zatem miesiąc po otrzymaniu wskazanej płatności z ARi0MR. Istotne są również informacje wynikające z przedłożonych rachunków bankowych. Rachunek żony skarżącego wykazywał na 04.12.2016 r. saldo 621,91 zł. Córka skarżącego, zgodnie z przekazanymi informacjami, dysponowała rachunkami w BGŻ BNP Paribas – pierwszy z nich wykazywał na 31.12.2016 r. saldo 2.275,20 zł, a drugi na 31.12.2016 r. – saldo 18.804,81 zł. Odnotować przy tym należy, iż z zaświadczenia z BGŻ BNP Paribas wynikało także, że córka skarżącego dysponowała jeszcze rachunkiem oszczędnościowym, w tym jednakże przypadku strona nie przekazała żadnych wyciągów z tego rachunku. Wskazane powyżej okoliczności nie mogą pozostać niezauważone w kontekście obowiązku skarżącego pokrycia kosztów postępowania sądowego. Trzeba bowiem mieć na uwadze, iż skarżący mając świadomość prowadzonego sporu z organami i możliwości ewentualnego wniesienia skargi do Sądu winien choćby część tych środków zabezpieczyć na przyszłe koszty sądowe. Referendarz rozpoznając wniosek ma przy tym na uwadze, iż zobowiązanym do zapłaty wpisu jest skarżący, a wskazane środki finansowe zgromadzone są na rachunkach bankowych córki skarżącego. Zauważyć jednak należy, iż tocząca się przed sądem administracyjnym sprawa dotyczy bezpośrednio gospodarstwa rolnego (kwoty nienależnie pobranych płatności) – obecnie prowadzonego przez córkę skarżącego. Ponadto, wskazać należy na wynikający z art. 87 i art. 91 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między rodzicami i dziećmi. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że dotyczy on w szczególności prowadzenia postępowania sądowego. Jedynie na marginesie wskazać należy na okoliczność nieprzekazania przez skarżącego jakichkolwiek informacji o rachunku oszczędnościowym jego córki w BGŻ BNP Paribas. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). Wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, otrzymywanych - przez pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym córkę - dopłatach rolnych, innych źródłach dochodów mogą świadczyć o tym, że skarżący dysponuje środkami pieniężnymi na prowadzenie postepowania przed sądem. W szczególności należy tutaj mieć na uwadze wysokość zgromadzonych na rachunku bankowym córki środków w kwocie ponad 18.000 zł, co stanowi wielokrotność wpisu od skargi kasacyjnej, tj. obciążających skarżącego na tym etapie postępowania kosztów sądowych (545 zł). Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącego w powiązaniu z wysokością ciążących na nim na tym etapie postępowania kosztów sądowych nie sposób uznać, iż skarżący nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Podobnie rzecz ma się jak chodzi o ewentualne koszty zastępstwa procesowego. Tym samym, zdaniem referendarza skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 245 § 2 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.