III SA/Łd 590/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie NSA Teresa Rutkowska WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Izabela Wędrak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2007 r. sprawy ze skargi Ł. Z. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia. III SA/Łd 590/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień Ł. – 2, działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w związku z art. 83 ust. 1 i 2, art. 92 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416), powołał Ł. Z. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w Centrum Szkolenia Marynarki Wojennej w U., z terminem stawiennictwa w dniu [...]. W dniu [...] skarżący przesłał na ręce Szefa Sztabu Wojewódzkiego w Ł. pismo zatytułowane "prośba", wnosząc o odroczenie terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej. W uzasadnieniu wskazał, że jest czynnym zawodnikiem Klubu Sportowego A. w Ł. oraz, że od nowego roku akademickiego rozpoczyna naukę na studiach wyższych. Wskazał, że dotychczas studiował w szkole B. w Ł. - naukę przerwał z powodów osobistych. Decyzją z dnia [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. na podstawie art. 24 ust. 2, art. 39 ust. 1 pkt 4, ust. 3 i 4, art. 83 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż obowiązek odbywania przez poborowego służby wojskowej wynika z ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Podał, że poborowy Ł. Z. miał świadomość powołania celem odbycia zasadniczej służby wojskowej i nie ubiegał się o odroczenie tego powołania z powodu dalszego kontynuowania nauki czy też z powodów osobistych. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy odroczenie zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu ze względu pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem - na czas pobierania tej nauki. Organ wskazał, iż w chwili wydawania decyzji poborowy nie był studentem, a więc nie spełniał warunku prawnego do odroczenia służby. Dodał, iż czynne uprawiane sportu nie stanowi przesłanki odroczenia terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej w rozumieniu przepisów ustawy. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego Ł. Z. podniósł, że chciałby kontynuować kształcenie. Załączył kopię zaświadczenia o przyjęciu z dniem 29 czerwca 2007 roku w poczet słuchaczy szkoły C. w Ł., na kierunku logistyka. Skarżący podkreślił swój negatywny stosunek do odbywania zasadniczej służby wojskowej. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł., podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący korzystał z odroczenia terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej, ale z uwagi na skreślenie z listy studentów szkoły B. w Ł. utracił to uprawnienie. Wskazał nadto, że w swoim odwołaniu od decyzji z dnia [...] skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób okoliczności w nim wskazanych. Organ podkreślił, że skarżący został przyjęty do szkoły policealnej już po wydaniu decyzji ostatecznej w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego w tym art. 7, art. 8, art. 9, art. 15 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a., a także przepisów prawa materialnego, to jest art. 42 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. 2004r. Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.), co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym skutkuje jej uchyleniem. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji stanowią przepisy art. 24 ust. 2, art. 39 ust. 1 pkt 4, ust. 3 i 4 oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416 ze zm.). Decyzją organu I instancji była karta powołania, którą doręczono skarżącemu w dniu [...]. Na skutek tej decyzji Ł. Z. wniósł do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. pismo zatytułowane "prośba", z którego wynika, iż skarżący wnosi o odroczenia terminu odbywania służy wojskowej z uwagi na fakt czynnego uprawiania sportu w Klubie Sportowym A. oraz zamiar kontynuowania nauki na studiach wyższych. Wprawdzie pismo Ł. Z. wpłynęło w terminie otwartym dla wniesienia odwołania, jednak w treści tego pisma skarżący w istocie nie kwestionował decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...], lecz wskazywał przede wszystkim na okoliczności uzasadniające jego prośbę o odroczenie służby wojskowej. Pismo tego rodzaju – niejasne i nieprecyzyjne - winno wzbudzić wątpliwości organu, co do rzeczywistego zamiaru i faktycznych intencji strony postępowania. W konsekwencji organ powinien pouczyć stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem toczącego się postępowania oraz dążyć do ustalenia rzeczywistej treści jego żądania. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż powinność wyjaśnienia treści żądania strony, w sytuacji widocznej nieumiejętności formułowania przez nią wniosków, wynika z ciążącego na organie administracji obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 1986 r., sygn. akt SA/KA 22/86, publ. GAP 1988, nr 11, s. 45). Z treści przepisu art. 7 k.p.a., wynika natomiast, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. To bowiem na organie administracji publicznej, na mocy art. 77 k.p.a., ciąży obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego - nie może on więc biernie oczekiwać na dowody zgłoszone przez stronę. Rządząca zaś postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 k.p.a.) wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy oraz dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 948/00, LEX nr 50114). Jeżeli zatem w toku postępowania administracyjnego charakter pisma może wzbudzić wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony również i z tego powodu, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasadą tą koresponduje również zasada udzielania informacji, określona w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Organ drugiej instancji nie wyjaśnił rzeczywistej woli strony, lecz, uznając że pismo skarżącego z dnia [...] stanowi odwołanie od decyzji z dnia [...] o powołaniu do służby wojskowej, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Organ przyjął, iż pismo Ł. Z. jest odwołaniem, mimo, że w treści tego pisma zawarta była wyraźna prośba o odroczenie terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej. Jednocześnie w uzasadnieniu swojej decyzji Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. odniósł się do przesłanek wymienionych w art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu ze względu pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem - na czas pobierania tej nauki. W uzasadnieniu stwierdzono, iż skarżący nie jest studentem, w związku z czym nie można udzielić mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Z treści przepisu art. 42 ust. 1 ustawy wynika natomiast, że orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień. Odmowa udzielenia odroczenia lub udzielenie odroczenia o treści innej niż żądanie poborowego określone w jego wniosku o udzielenie odroczenia, a także udzielenie odroczeń o których mowa w art. 39 ust. 3 ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą doręcza się poborowemu na piśmie wraz z uzasadnieniem (art. 39 ust. 2 ustawy). Od orzeczenia wojskowego komendanta uzupełnień przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego (art. 39 ust. 3 ustawy) Jest niesporne w sprawie, że skarżący nie otrzymał decyzji organu I instancji odmawiającej udzielenia odroczenia służby wojskowej. Nie miał w związku z tym również możliwości odwołania się od takiej decyzji do organu II instancji. Procedury udzielania lub odmowy udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, wynikającej z przepisu art. 42 cyt. ustawy, nie może zastąpić odniesienie się do tej kwestii przez organu II instancji, rozpatrujący odwołanie poborowego od decyzji o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Stanowi to bowiem naruszenie art. 42 cytowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Szczegółowe warunki udzielania odroczeń reguluje wydane na podstawie art. 39 ust. 8 powołanej ustawy, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 roku w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. Nr 118, poz. 800). Z przepisu § 8 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, iż poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. Skarżący prośbę o odroczenie terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej wniósł w dniu [...] Termin stawiennictwa w jednostce wojskowej został określony na dzień [...]. Zachowany zatem został termin z § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Kwestia odroczenia odbywania przez skarżącego zasadniczej służby wojskowej jest zagadnieniem odrębnym od przedmiotu niniejszego postępowania, jakim jest powołanie poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zawarty zatem w piśmie z dnia [...] wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej powinien być przedmiotem odrębnie przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W przypadku, gdy po wszczęciu postępowania w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej poborowy złoży wniosek o jej odroczenie, organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie administracyjne toczące się w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, poprzedzonego prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym w zakresie istnienia (spełnienia) przesłanek warunkujących nabycie prawa do odroczenia służby wojskowej, z zachowaniem dwuinstancyjności tego postępowania. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 5 września 2007r. w sprawie o sygnaturze akt III SA/Łd 476/07 (niepubl.). Rozstrzygnięcie organu odwoławczego, jakie zapadło w niniejszej sprawie naruszyło zatem podstawowe prawa i gwarancje procesowe, pozbawiając skarżącego prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia do organu administracji publicznej wyższego stopnia, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł., stosując się do niniejszych rozważań Sądu i wskazanych przepisów, wyjaśni, jaki był rzeczywisty cel złożenia przez Ł. Z. pisma z dnia [...] i w zależności od przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, wyda stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane uchybienia prawa materialnego oraz prawa procesowego, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.