III SA/Łd 593/18
WyrokWSA w Łodzi2018-09-26
Skład orzekający: Monika Krzyżaniak, Irena Krzemieniewska, Janusz Nowacki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wierzyciel (Starosta Powiatu) może zostać obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego, jeśli postępowanie to zostało umorzone z powodu uznania zarzutów zobowiązanego za uzasadnione, a podstawą egzekucji było postanowienie, które następnie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego jako niezgodne z prawem?Ratio decidendi
Sąd uznał, że wierzyciel (Starosta Powiatu) może zostać obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego, jeśli postępowanie to zostało wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem, co w tym przypadku wynikało z wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia o nałożeniu grzywny, które stanowiło podstawę egzekucji. Sąd podkreślił, że niezgodność z prawem dotyczy nie tylko czynności organu egzekucyjnego czy wierzyciela, ale także podstawy prawnej egzekucji, a wadliwy akt administracyjny nie może powodować negatywnych konsekwencji dla zobowiązanego. W związku z tym, obciążenie wierzyciela kosztami było uzasadnione na podstawie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.Stan faktyczny
Starosta Powiatu wystawił tytuł wykonawczy obejmujący zaległości z tytułu grzywny nałożonej na S.T. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte, a środki wyegzekwowane, w tym część na poczet kosztów egzekucyjnych. S.T. wniósł zarzuty, kwestionując wymagalność obowiązku i dopuszczalność egzekucji, powołując się na wstrzymanie wykonania postanowienia o grzywnie przez WSA. Starosta uznał zarzuty za uzasadnione, a Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne i zwrócił pobrane koszty. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Starostę kosztami postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Starosta zaskarżył postanowienie Dyrektora, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów k.p.a. i u.p.e.a., w tym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 26 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), , Sędzia NSA Janusz Nowacki, Protokolant Sekretarz sądowy Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 roku sprawy ze skargi Starosty Powiatu [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł[...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
III SA/Łd 593/18
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia [...], nr [...] wydanym na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) – dalej: k.p.a.; art. 17 § 1 , art. 18 , art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) – dalej: u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], nr [...] wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny sprawy:
Starosta Powiatu [...](wierzyciel) wystawił w dniu 15 maja 2015 r. tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości S.T. z tytułu grzywny w celu przymuszenia, nałożonej na zobowiązanego ostatecznym postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Następnie powyższy tytuł wykonawczy został skierowany do realizacji, zgodnie z właściwością miejscową do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., jako organu egzekucyjnego.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności przysługujących skarżącemu z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, w wyniku czego wyegzekwowana została łączna kwota 53.011,60 zł, której to kwoty 1.583,50 zł zaliczono na poczet kosztów egzekucyjnych; 50.000 zł na należność główną; 11, 60 zł tytułem kosztów upomnienia; natomiast 1.416, 50 zł stanowiącą różnicę pomiędzy kwotą wyegzekwowaną, a kwota wynikającą z tytułu egzekucyjnego, zwrócono zobowiązanemu na rachunek bankowy prowadzony przez A.
Zawiadomienia o dokonanych zajęciach wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 17 czerwca 2015 r.
W przewidzianym prawem terminie S.T. wniósł zarzuty na prowadzone w stosunku do niego postepowanie egzekucyjne, podnosząc zarzut braku wymagalności obowiązku oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Uzasadniając wskazał, iż kwestionując zasadność postanowienia z dnia [...] lutego 2015 r. o nałożeniu na niego grzywny w celu przymuszenia, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który postanowieniem z dnia 17 czerwca 2018 r. uwzględnił jego wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.
Po otrzymaniu powyższych zarzutów organ egzekucyjny wezwał wierzyciela dochodzonych należności do zajęcia stanowiska, co do zgłoszonych zarzutów.
Postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. Starosta Powiatu [...] uznał zarzuty za uzasadnione.
Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do S.T., w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...]. Pobrane w toku prowadzonego postępowania koszty egzekucyjne wraz z odsetkami kwoty zostały zwrócone zobowiązanemu.
Następnie postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. obciążył wierzyciela – Starostę Powiatu [...] kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] , w łącznej kwocie 3.045,04 zł, na którą to kwotę składały się: kwota 500 zł z tytułu opłaty manipulacyjnej; 2.500 zł opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną oraz kwota 45,04 zł tytułem odsetek wypłaconych zobowiązanemu.
Kwestionując wydane rozstrzygnięcie Starosta Powiatu [...] wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie:
- art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, w sytuacji gdy wszczęcie tego postępowania nastąpiło zgodnie z obowiązującym prawem;
- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy, w szczególności pominięcie stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, co do zasadności wszczęcia i prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.
Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie. Ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy odwołał się do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, przebiegu prowadzonego w stosunku do S.T. postępowania egzekucyjnego oraz przyczyn jego umorzenia, jak również wskazał na przepisy regulujące kwestie kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym na art. 64a, art. 64c § 1, art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. Wskazał, iż co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego i przypadają na rzecz organu,który dokonał określonych czynności egzekucyjnych. Jednakże od powyższej zasady ustawodawca przewidział odstępstwo w wyszczególnionych w ustawie przypadkach, o których mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., w myśl którego jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nim wierzyciela. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w toku prowadzonego wobec S.T., w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] postępowania egzekucyjnego zastosowany został skuteczny środek egzekucyjny w postaci zajęcia środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, które zostały przekazane organowi egzekucyjnemu. Tym samym doszło do powstania kosztów egzekucyjnych. W ramach wniesionych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne zobowiązany wskazał na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 czerwca 2015 r., II SA/Łd 236/15 o wstrzymaniu, na wniosek S.T., wykonania zaskarżonego postanowienia o nałożeniu na niego grzywny w celu przymuszenia, egzekwowanej w drodze postępowania egzekucyjnego, w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...]. W wyniku uznania przez wierzyciela dochodzonej należności – Starostę Powiatu [...] zarzutów za uzasadnione, organ egzekucyjny związany stanowiskiem wierzyciela, był zobligowany do wydania postanowienia z dnia 21 sierpnia 2015 r. o umorzeniu prowadzonego w stosunku do S.T. postępowania egzekucyjnego oraz do zwrotu pobranych kwot. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2015 r. , II SA/Łd 236/15 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzające je postanowienie Starosty Powiatu [...] z dnia [...]stycznia 2015 r. nakładające na S.T. grzywnę w celu przymuszenia, egzekwowaną w drodze egzekucji administracyjnej w oparciu o wyżej wymieniony tytuł wykonawczy nr [...]. Powyższe w ocenie organu odwoławczego skutkowało uznaniem, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez Starostę Powiatu [...] było niezgodne z prawem, co uzasadniało obciążenie jego kosztami wierzyciela, niezależnie od tego, czy w dacie wszczęcia tego postępowania organ nie mógł wiedzieć, że realizowane w drodze egzekucji rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Organ wskazał także, iż łączna kwota kosztów egzekucyjnych, którą został obciążony wierzyciel, a na którą składają się: opłata manipulacyjna, opłata za dokonaną czynność egzekucyjną oraz kwota odsetek ustawowych została wyliczona w oparciu o obowiązujące przepisy. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy uznał zarzuty zażalenia, co do naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a za niezasadne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Starosta Powiatu [...] zarzucił naruszenie:
- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji obciążające stronę skarżącą kosztami egzekucyjnymi, mimo, że wysokość naliczonych opłat pozostaje całkowicie nieadekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego, jak również stopnia jej skomplikowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby organ II instancji wziął pod uwagę wyżej wskazane okoliczności nie utrzymałby postanowienia organu I instancji w mocy;
-art. 64 § l pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, mocą którego organ pierwszej instancji określił wysokość kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP oraz wskutek zaniechania i miarkowania kosztów egzekucyjnych z uwagi niewielki wkład pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby organ II instancji wziął pod uwagę wyżej wskazane okoliczności nie utrzymałby postanowienia organu I instancji w mocy;
- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w konsekwencji czego utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji w sytuacji gdy organ II instancji wziąłby pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14 nie utrzymałby w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosiła o uwzględnienie skargi w całości uchylenie w całości postanowienie organu II instancji
oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem niniejszej skargi Starosta Powiatu [...] uczynił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] wydane w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Natomiast podstawę materialnoprawną podjęcia zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) – dalej: u.p.e.a. oraz z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.)- dalej: k.p.a.
Zasadniczą kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje zasadność obciążenia Starosty Powiatu [...] – wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 14 maja 2015 r., nr [...], obejmującego należności zobowiązanego – S.T., z tytułu nałożonej na niego grzywny w celu przymuszenia realizacji obowiązku, wynikającej z ostatecznego postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r., w sytuacji gdy postępowanie to zostało umorzone w następstwie uznania za uzasadnione zarzutów wniesionych przez zobowiązanego.
Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 u.p.e.a.
Jak wynika z treści art. 64 § 1 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny, z zastrzeżeniami o których mowa w § 2 i § 4, pobiera opłaty, których wysokość określono w pkt 1-14 powołanego przepisu. Ponadto z treści art. 64 § 6 u.p.e.a. wynika, iż organ egzekucyjny jest uprawniony do pobrania opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych nie mniej jednak niż 1zł 40 gr. Moment powstania obowiązku uiszczenia opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej określa przepis art. 64 § 9 u.p.e.a.
Dalej wskazać należy, iż stosownie do treści art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 §1, § 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4 , obciążają zobowiązanego. Jedna z przesłanek odstępstwa od ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, uregulowana została w § 3 powołanego wyżej art. 64c, zgodnie z którym jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nim wierzyciela.
W przedmiotowej sprawie z ustalonego w sposób bezsporny stanu faktycznego wynika, że po wszczęciu, na podstawie wystawionego przez Starostę Powiatu [...] tytułu wykonawczego nr [...], organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. dokonał skutecznej czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia środków pieniężnych zgormadzonych na rachunkach bankowych zobowiązanego, w następstwie której na rachunek organu egzekucyjnego zostały przekazane następujące kwoty: 1.41,54 zł przekazana w dniu 16 czerwca 2015 r. przez B oraz 53.011,60 zł przekazana w dniu 22 czerwca 2015 r. przez A S.A. Z łącznej przekazanej kwoty 54.428,14 zł, 3.000 zł zaliczono na poczet kosztów egzekucyjnych; 50.000 zł jako należność główną oraz kwotę 11, 60 zł tytułem kosztów upomnienia przekazano wierzycielowi, natomiast kwotę 1.416, 50 zł jako nadwyżkę nad dochodzoną należność zwrócono zobowiązanemu na jego rachunek bankowy. Odpis zawiadomień o dokonanym zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego został doręczony S.T. w dniu 17 czerwca 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 6 akt administracyjnych). Tym samym, stosownie do treści art. 64 § 9 u.p.e.a., z dniem 17 czerwca 2015 r. po stronie zobowiązanego powstał obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 2.500 zł stanowiących 5% egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłaty manipulacyjnej w wysokości 500 zł, stanowiącej 1% egzekwowanej należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.).
Bezspornym pozostaje również, iż w następstwie rozpatrzenia wniesionych przez zobowiązanego, w przewidzianym prawem 7 dniowym terminie, zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, uzasadnionych wydanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r., II SA/Łd 236/15 orzekającym o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego do sądu, ostatecznego postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r. wydanego w przedmiocie nałożenia na S.T. grzywny w celu przymuszenia, egzekwowanej przedmiotowym tytułem wykonawczym nr [...], wierzyciel dochodzonej należności – Starosta Powiatu [...], postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. uznał wniesione zarzuty za uzasadnione. Powyższe skutkowało wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia 21 sierpnia 2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz zwrotem pobranej kwoty kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami liczonymi od dnia jej pobrania.
Ponadto co istotne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi S.T. na w/w postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r., prawomocnym wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2015 r., II SA/Łd 236/15 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty Powiatu [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], stanowiące podstawę wystawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego nr [...].
Powyższe w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę pozwala na przyjęcie, iż w sprawie wystąpiły przesłanka, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., uzasadniająca obciążenie Starostę Powiatu [...], jako wierzyciela egzekwowanej od S.T. należności, powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego kosztami egzekucyjnymi. W ocenie Sądu, "niezgodność z prawem", o której mowa jest w art. 64c § 3 u.p.e.a. dotyczy nie tylko czynności wierzyciela lub organu egzekucyjnego, ale również podstawy prawnej egzekucji. Jeżeli bowiem podstawa prawna egzekucji (postanowienie organu administracji) było niezgodne z prawem i to w sposób, który doprowadził do wyeliminowania go z obrotu prawnego, to prowadzenie egzekucji w oparciu o takie rozstrzygnięcie było bezpodstawne, a nadto niezgodne z prawem. Bez znaczenia przy tym jest, że sama egzekucja była prowadzona zgodnie z prawem, na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego w oparciu o wówczas istniejącą prawomocną i wykonalną decyzję. Świadczy to tylko o formalnej poprawności wszczętej egzekucji administracyjnej. Przepis art. 64c § 3 odnosi się do sytuacji, gdy wyjście na jaw wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem nastąpi po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Brak jest podstaw, by tę "niezgodność z prawem" rozumieć zawężająco. Przepis ten nadaje prawa dłużnikowi do wyrównania uszczuplenia jego majątku spowodowanego działaniami egzekucyjnymi państwa wobec tegoż dłużnika zmierzającymi do wypełnienia przez niego obowiązku, który – jak się okazało w wyniku innych zdarzeń prawnych (tu z uwagi na uchylenie postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia) nie istniał. W ocenie składu orzekającego, w niniejszej sprawie bez znaczenia są przy tym powody skutkujące usunięciem rzeczonego aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu, potrzeba usunięcia skutków prawnych postanowienia, która okazała się wadliwa nie ma nic wspólnego z oceną, czy organy podejmując określone czynności naruszały obowiązujące w tym czasie przepisy. Wymóg taki wyprowadzać raczej należy z zasady sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, czy też zasady pewności prawa. Inaczej mówiąc wadliwy, tj. niezgodny z prawem akt administracyjny (postanowienie) nie może powodować negatywnych dla zobowiązanego konsekwencji prawnych. Skoro okazuje się (na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia nakładającego grzywnę), że egzekwowane zobowiązanie nie istniało, to bezpodstawne staje się obciążanie podatnika kosztami egzekucji takiego nieistniejącego (nienależnego) zobowiązania. Dodatkowo można wskazać, że art. 18 u.p.e.a. odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym, o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej. W orzecznictwie wskazuje się, że w postępowaniu egzekucyjnym przy odpowiednim zastosowaniu zasady z art. 262 § 1 k.p.a. nie można obciążać strony kosztami postępowania, jeżeli nie wynikły one z jej winy (por. wyrok WSA Lublinie z dnia 5 grudnia 2006 r., I SA/Lu 531/06, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 lipca 2010 r., I SA/Gd 349/10). Nadto, skoro w przypadku niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co może być rezultatem, np. wad w samym tytule wykonawczym (art. 33 pkt 10 w zw. z art. 27 u.p.e.a.), mających często jedynie formalny charakter, istnieje wywodzony z art. 64c § 3 u.p.e.a. prawny nakaz nieobciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi, to tym bardziej nakaz taki powinien istnieć w przypadku uznania za niezgodny z prawem aktu administracyjnego, gdyż tylko taka mogła być przyczyna uchylenia decyzji wymiarowej, w wykonaniu której prowadzona była egzekucja (vide: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt II FSK 527/14). Taki sposób rozumowania przy interpretacji adekwatnych w danym przypadku przepisów, należy również odnieść do rozpoznawanej sprawy, w której obciążono stronę skarżącą kosztami egzekucyjnymi wynikłymi z postępowania egzekucyjnego prowadzonego w wykonaniu i na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego. Zatem postępowanie egzekucyjne dotyczące obowiązku strony wynikające z wydanego przez organ administracji publicznej postanowienia, które zostało następnie ocenione jako niezgodne z prawem i wyeliminowane z obrotu prawnego, było niezgodne z prawem, chociaż w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego istniała formalnoprawna podstawa jego wszczęcia w postaci decyzji wymiarowej. Jednak skoro, postanowienie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, to uznać należy, że wszczęta i przeprowadzona egzekucja była niezgodna z prawem w rozumieniu art. 64c § 3 u.p.e.a. W następstwie powyższego stwierdzić należy, że w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a. to wierzyciel zostaje obciążony kosztami egzekucyjnymi w wysokości w jakiej zostały one pobrane od zobowiązanego, a następnie zobowiązanemu zwrócone. Świadczy o tym użyty w przepisie zwrot "obciąża nimi wierzyciela". Oznacza to też, że ustawa egzekucyjna nie przewiduje przy określaniu wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela możliwości uwzględniania stopnia i zakresu jego przyczynienia się do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również nakładu pracy poczynionego przez organ egzekucyjny.
Tym samym bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje argumentacja skargi, przedstawiona jako uzasadnienie zarzutu skargi, co do naruszenia art. 64 §1 i § 6 u.p.e.a., a odnosząca się do nieadekwatności nakładu pracy organu egzekucyjnego, w stosunku do wysokości kosztów egzekucyjnych jakimi została obciążona strona skarżąca. Wysokość tych kosztów wynika bowiem z obowiązujących przepisów prawa i została ustalona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 i art. 64c § 3 u.p.e.a. w następujący sposób: 2.500 zł kwota stanowiąca 5% dochodzonej należności w wysokości 50.000 zł; 500 zł opłata manipulacyjna stanowiąca 1% dochodzonej należności oraz 45,04 zł tytułem odsetek wypłaconych zobowiązanemu od zwróconej kwoty pobranych od niego kosztów egzekucyjnych.
Za niezasadny w ocenie Sądu uznać należało również zarzut naruszenia art. 64 §1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. polegający na obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne. Powoływanym przez stronę skarżącą wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł między innymi, że przepisy art. 64 §1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (pkt 1 i pkt 2 powołanego wyroku). Z treści przywołanego orzeczenia wprost wynika, iż Trybunał Konstytucyjny kwestionując konstytucyjność powyższych przepisów wskazał na tzw. względne (częściowe) zaniechanie prawodawcze, rozumiane jako brak ukształtowania przez ustawodawcę określonych regulacji prawnych w sposób niepełny, niewystarczający, co w tym konkretnym przypadku odnosiło się do braku określenia maksymalnej stawki opłat za dokonane czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wskazanych, w pkt 4, wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej stawki opłaty manipulacyjnej. Powołane orzeczenie ma charakter interpretacyjny, deklaratoryjny, nie stwierdza bowiem nowego stanu rzeczy w systemie prawnym, a ustala natomiast okoliczności uprzedniego zaniechania prawodawcy oraz określa granice tego zaniechania i umożliwia ustawodawcy podjęcie przyszłych działań, mających na celu wprowadzenie, uzupełnienie odpowiednich regulacji. Natomiast kontrolowany, w powyższym aspekcie akt prawny znajduje się w stanie warunkowej zgodności z Konstytucją , a warunkiem ustanowienia pełnej i bezwarunkowej zgodności jest usunięcie stwierdzonego zaniechania poprzez jego uzupełnienie normatywne. Inaczej mówiąc następstwem wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 nie było, wbrew stanowisku strony skarżącej, wyeliminowanie z systemu prawnego wskazanych przepisów art. 64 §1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., jako niezgodnych z Konstytucją RP, a jedynie wskazanie na konieczność doprecyzowania, przez ustawodawcę, obowiązującego stanu prawnego poprzez kwotowe określenie maksymalnej stawki opłat, o których mowa w powołanych przepisach. Tym samym uznać należy, iż w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne, którymi na odstawie art. 64§ 3 u.p.e.a. został obciążony wierzyciel - Starosta Powiatu [...], zostały ustalone prawidłowo, w oparciu o obowiązujące przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 8 u.p.e.a.
Z uwagi na powyższe Sąd za niezasadny uznał także zarzut skargi, co o naruszenia art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
k.ż.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło