III SA/Łd 612/16

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III – Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B.Ł. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. AG III SA/Łd 612/16 U z a s a d n i e n i e W związku ze skargą na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 B.Ł. wystąpił do tut. Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dodatkowych informacji wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci. Skarżący posiada dom o powierzchni ok. 100 mkw. oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 8,07 ha, 3 budynki, ciągnik i maszyny rolnicze. Posiada również samochód osobowy, rok produkcji 2002, o wartości ok. 2000 zł. Strona zadeklarowała dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1000 zł. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że ponosi następujące wydatki: energia elektryczna – 196 zł, opał – 2000 zł, leki – 150 zł, ubezpieczenie pojazdów – 382 zł, ubezpieczenie budynków – 211 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie zatrudnia ani nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 12 września 2016 r. skarżący został wezwany do nadesłania m.in. informacji odnośnie do swojej sytuacji rodzinnej (wskazania dochodów i majątku żony G., niezależnie od istniejącego ustroju małżeńskiego) i nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, których skarżący lub jego żona są posiadaczami lub współposiadaczami. W wykonaniu wezwania skarżący nadesłał wyjaśnienie, że jest w separacji oraz wyciąg z rachunku bankowego, którego jest posiadaczem. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że Referendarz sądowy nie miał podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z treści wniosku wynika, że strona utrzymuje z dochodów z gospodarstwa rolnego w kwocie ok. 1000 zł miesięcznie. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący nie wskazał na sytuację materialną żony. Skarżący został wezwany do określenia sytuacji materialnej żony, jednak takich informacji nie udzielił, wyjaśniając jedynie, że pozostaje w separacji. W tym miejscu przypomnienia wymaga, iż w czasie trwania małżeństwa małżonkowie są ustawowo zobowiązani do wzajemnej pomocy na podstawie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej k.r.o.), a obowiązek ten istnieje niezależnie od ustroju małżeńskiego i obejmuje też sytuację pozostawania w separacji faktycznej (tak np. WSA w Białymstoku w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2010 r., I SA/Bk 49/10). A zatem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami - jak podaje skarżący - i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11. Mając na uwadze, że wnioskodawca nie wykazał w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności pozwalających na ocenę zdolności płatniczych należało uznać, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG