III SA/Łd 63/10

Dnia 29 września 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2010 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy obniżenia opłaty za studia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prorektora do Spraw Nauczania i Wychowania Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] roku, nr [...]; 2) przyznaje adwokatowi T. B. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 49 kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złote obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej skarżącej z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi T. B. S. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 63/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 99 ust. 1 , ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2005 r. Nr 164 poz. 1365 ze zm.); art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 20005 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) – dalej Kpa.; art. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 12 70 ze zm.); § 103 ust. 1 i ust. 3 Statutu Uniwersytetu Medycznego w Ł. w związku z uchwałą Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 25 czerwca 2009 r., nr 145/2009 Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. utrzymał w mocy decyzję Prorektora ds. Nauczania i wychowania Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...]wydaną w przedmiocie odmowy obniżenia opłaty za studia K. S. – studentce Uniwersytetu Medycznego w Ł. Wydziału Farmaceutycznego- kierunek farmacja. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: W dniu [...] r. K. S. złożyła wniosek o zmniejszenie opłaty za studia w roku akademickim 2009/2010. Decyzją z dnia [...] Prorektor ds. Nauczania i Wychowania Uniwersytetu Medycznego w Ł. odmówił K. S. obniżenia opłaty za studia. Uzasadniając wydane orzeczenie organ pierwszej instancji wskazał, że strona nie spełnia wymogów o których mowa § 9 pkt 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł.z dnia 25 czerwca 2009 r. K. S.złożyła odwołanie do Rektora Uniwersytetu Medycznego w Ł. Wskazując na trudną sytuację materialną wniosła o umorzenie połowy opłaty za studia w roku akademickim 2009/2010 oraz o rozłożenie na raty pozostałej części należności. Decyzją z dnia [-...] r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł. utrzymał w mocy zaskarżaną decyzję. Powołując się na treść § 9 pkt 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 25 czerwca 2009 r., nr 145/2009 wskazał, że ulga w opłatach za świadczone usługi edukacyjne może być udzielona studentowi, w przypadku udokumentowanego zdarzenia losowego istotnie pogarszającego sytuację materialną studenta w mijającym lub bieżącym roku akademickim, bądź w przypadku osiągnięcia wybitnych wyników w nauce, to jest uzyskania średniej z poprzedniego roku studiów minimum 4,75. Strona nie spełnia żadnego z powyżej powołanych warunków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom, o których mowa w art. 107 § 1 Kpa. Organy administracji nie uwzględniły całokształtu przedstawionych przez nią okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej i życiowej. Sposób sformułowania decyzji nie pozwala na ustalenie jakimi przesłankami kierowały się organy administracji nie wyrażając zgody na obniżenie opłaty za studia. Skarżąca podniosła nadto, że w momencie rozpoczynania studiów w roku 2007 obowiązywała uchwała Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 15 marca 2007 r, nr 452/2007, która umożliwiała uzyskanie ulgi w opłatach za studia studentom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Decydując się na podjęcie studiów na przedmiotowym kierunku kierowała się między innymi powyżej powołaną regulacją. Odmiennie określenie, w uchwale z dnia 25 czerwca 2009 r. kwestii regulujących sprawę przyznawania ulg w opłatach za studia godzi, w ocenie skarżącej, nabyte przez nią prawa i nie uwzględnia konieczności interesów znajdujących się w toku. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Medycznego w Ł.wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Ponadto, co należy podkreślić, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art.134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 98 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2005 r. Nr 164 poz. 1365 ze zm.) – zwanej dalej ustawą – przychodami uczelni są w szczególności odpłatności za świadczone usługi edukacyjne, w tym za kształcenie na studiach i studiach doktoranckich, prowadzonych w formach niestacjonarnych, oraz za świadczone przez uczelnie artystyczne usługi artystyczne. Przepis art. 99 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi, że uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich. W myśl przepisu art. 99 ust. 3 ustawy senat uczelni publicznej określa szczegółowe zasady pobierania opłat, o których mowa w ust. 1 , w tym tryb i warunki zwalniania – w całości lub w części – z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności osiągających wybitne wyniki w nauce, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Statut Uniwersytetu Medycznego w Ł. uchwalony uchwałą Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 29 czerwca 2006 r., nr 383/2006 w § 103 ust. 1 pkt 1 stanowi, że Uniwersytet Medyczny może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich. Wysokość opłat o których mowa w ust. 1, ustala rektor (§ 103 ust. 2 Statutu). Warunki odpłatności za studia określa umowa zawarta między Uniwersytetem Medycznym a studentem w formie pisemnej (§ 103 ust. 3 statutu). Uchwała Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 25 czerwca 2009 r. nr 145/2009 w sprawie odpłatności studentów za usługi związane z kształceniem w § 8 przewiduje natomiast, że Prorektor ds. Nauczania i Wychowania na udokumentowany wniosek studenta, po spełnieniu przez niego jednego z warunków, o których mowa w § 9 ust. 1, może wyrazić zgodę na : 1) obniżenie opłaty za semestr/rok studiów; 2) rozłożenie opłaty na raty; 3) odroczenie terminu wniesienia opłaty. W myśl § 9 ust. 1 powołanej uchwały studentowi może być przyznana ulga w opłatach za świadczone usługi edukacyjne za okres nie przekraczający 2 semestrów w czasie trwania całego toku studiów, w przypadku: a) udokumentowanego zdarzenia losowego istotnie pogarszającego jego sytuację materialną w mijającym lub bieżącym roku akademickim; b) osiągnięcia wybitnych wyników w nauce, to jest uzyskania średniej z poprzedniego roku studiów minimum 4,75. Organ odwoławczy jako podstawę decyzji o odmowie obniżenia opłat za studia w roku akademickim 2009/2010 wskazał art. 99 ust. 1 i ust. 3 ustawy w zw. z § 103 ust. 1 i ust. 3 Statutu Uniwersytetu Medycznego w Ł. oraz § 9 ust. 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 25 czerwca 2009 r. nr 145/2009 w sprawie odpłatności studentów za usługi związane z kształceniem. Decyzja o przyznaniu ulgi w opłatach za studia w myśl powołanych przepisów ma charakter uznaniowy, bowiem Prorektor ds. Nauczania i Wychowania "może wyrazić zgodę" na przyznanie ulgi w opłatach za świadczone usługi edukacyjne. Na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy Kpa. oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. W świetle art. 11 i 107 § 3 Kpa. nie wystarczy wykazać, że nie zostały spełnione warunki niezbędne do obniżenia opłaty za studia. Należy jeszcze w sposób szczegółowy i przekonujący uzasadnić, że w sprawie miało zapaść takie, a nie inne rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Tymczasem decyzja organu pierwszej instancji w zasadzie nie zawiera uzasadnienia. Trudno bowiem uznać za uzasadnienie decyzji, szczególnie wydanej w trybie uznania administracyjnego, jednozdaniowe stwierdzenie o niespełnieniu przez studenta warunków określonych w § 9 ust. 1 uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia 25 czerwca 2009 r., nr 145/2009. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego także nie wyjaśnia w sposób przekonywujący dlaczego wniosek skarżącej nie został uwzględniony. W utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, obowiązkiem organu jest załatwienie sprawy po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Strona ma prawo do tego, by jej sprawa rozpatrzona została w ramach przewidzianej prawem procedury i w określonych przez prawo formach. Nie jest natomiast zgodne z zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów administracji, w którym wnioski obywateli załatwiane są poza taką procedurą i w formach jej nie znanych, powoduje to bowiem stan niepewności prawnej i ogranicza prawa obywateli do ochrony swych uprawnień przed organami administracji publicznej i przed sądami ( por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/0/181). Rozstrzygnięcie wydane w tego typu sprawach powinno być zatem starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Sporządzając uzasadnienie decyzji organ administracji publicznej winien mieć zatem na uwadze szczególną funkcję jaką przepisy k.p.a. wyznaczają tej części decyzji i wymogi ( wskazane w art. 107 § 3 Kpa.), którym uzasadnienie powinno odpowiadać. Zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia są istotne dla strony, która korzystając z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji będzie mogła ocenić i ustosunkować się do argumentów organu wydającego decyzję. Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 1 Kpa., stanowi jej integralną część i kontroli sądu podlega decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem. W ocenie Sądu w trakcie rozpoznawania niniejszej sprawy przez organy administracji doszło także do naruszenia, wyrażonej w art. 15 Kpa., zasady dwuinstancyjności. Zgodnie z tą zasadą strona ma prawo, aby jej sprawa była przedmiotem dwukrotnego rozpoznania przez dwa różne organy. Organ administracji rozpoznający odwołanie może przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe. Z treści jednozdaniowego uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika, by organ ten przeprowadził przed wydaniem decyzji jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Nie doszło zatem na tym etapie postępowania do podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu sprawy. Organ odwoławczy powinien zatem, w myśl przepisu art. 138 § 2 Kpa., uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, w tym przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokładnego wyjaśnienia wydanej decyzji. Sąd stwierdził również naruszenie art. 10 Kpa., przewidującego zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie powiadomiły strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości złożenia przez nią wniosków. Sąd uznał za niezasadny, zawarty w skardze, zarzut ograniczenia przez organy wydające decyzje praw nabytych przez stronę. Senat uczelni jest uprawniony do zmiany zasad dotyczących przyznawania ulg w opłatach za świadczone usługi edukacyjne. Student podejmujący kilkuletnie studia niestacjonarne powinien liczyć się z tym, że związane są one z periodycznym wnoszeniem opłat. Ulgi w opłatach mają charakter wyjątkowy. Student może z nich skorzystać tylko w sytuacjach określonych w obowiązującej aktualnie uchwale senatu uczelni. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że w trakcie prowadzonego postępowania przez organy administracji I i II instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) c) w związku z art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prorektora ds. Nauczania i Wychowania Uniwersytetu Medycznego w Ł. z dnia [...] Organ administracji rozpoznając sprawę ponownie weźmie pod uwagę wyrażone wyżej poglądy prawne. Przed wydaniem decyzji przeprowadzi dokładne postępowanie dowodowe. W szczególności wyjaśni, czy skarżąca spełnia warunki uzyskania ulgi w opłatach za studia oraz umożliwi stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Wydana przez organ decyzja zostanie uzasadniona starannie i wnikliwie po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony.. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku § 18 ust. 1 pkt 1) c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). tp