III SA/Łd 632/25

Dnia 20 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2025 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2025 roku nr 1310/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 27 czerwca 2025 r. nr 1310/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), odmówił A.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1 008,42 zł, w tym: składek za 03/2013 – 517,42 zł, odsetek liczonych na 29 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek – 491,00 zł. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 23 czerwca 2023 r. A.K. wystąpił o wydanie decyzji administracyjnej orzekającej wygaśnięcie należności ZUS, umorzenie przedawnionych należności składkowych ZUS w kwocie 650, 60 zł i odsetek od ww. należności w kwocie 588,20 zł – łącznie 1309,30 zł a także umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, który nie był mu skutecznie doręczony. Wnioskodawca wskazał, że zadłużenie wobec ZUS pochodzi z marca i kwietnia 2013 r., a ZUS w zasadzie nie podejmował w tym zakresie żadnych czynności poza wystawieniem tytułu wykonawczego z 27 października 2016 r. Dopiero pismem z 23 marca 2023 r. Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi zawiadomił go o zajęciu rachunku bankowego, a zdaniem wnioskodawcy jego należności z tytułu składek uległy przedawnieniu najpóźniej z końcem 2022 r. Decyzją z 26 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi umorzył postępowanie wszczęte na wniosek A.K. z 23 czerwca 2023 r. w sprawie wydania decyzji administracyjnej o wygaśnięciu należności ZUS i umorzeniu przedawnionych należności składkowych oraz odsetek za zwłokę z powodu bezprzedmiotowości zgłoszonych żądań. W treści uzasadnienia organ wskazał, że w wyniku analizy akt sprawy ustalono, że aktualnie na koncie wnioskodawcy figuruje zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za miesiąc marzec 2013 r., które objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o nr. TW[...]. Zgodnie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Decyzja określająca wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc marzec 2013 r. została odebrana przez dorosłego domownika w dniu 23 września 2016 r. Ponieważ A.K. nie wniósł odwołania, decyzja stała się prawomocna. Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 131 ze zm.) decyzja stanowiła podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych o nr od TW[...]79 do TW[...]81 obejmujących należności z tytułu składek za miesiąc marzec 2013 r. Tytuły wykonawcze zostały przez Pana odebrane w dniu 31 października 2016 r. Na podstawie skutecznie doręczonych tytułów wykonawczych Zakład podjął czynności mające na celu wyegzekwowanie należności dokonując zajęć ww. rachunków bankowych. We wniesionym do Sądu Okręgowego w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odwołaniu od ww. decyzji A.K. wniósł o jej zmianę i stwierdzenie wygaśnięcia należności ZUS z powodu ich przedawnienia. Organowi rentowemu zarzucił naruszenie art. 31 u.s.u.s. poprzez niewypełnienie ciążącego na nim obowiązku dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, w tym dotyczących przedawnienia należności, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Wyrokiem z 13 listopada 2024 r. sygn. akt VIII U [...] Sąd Okręgowy w Łodzi VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał ZUS do wszczęcia postępowania o umorzenie należności składkowych oraz wydania merytorycznej decyzji w sprawie. Zdaniem Sądu organ rentowy nie rozstrzygnął wniosku A.K., tj. nie wydał merytorycznej decyzji w sprawie i nie odniósł się do zasadności żądania, a umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości, które jest orzeczeniem formalnym w sytuacji, gdy istniały podstawy do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty stanowi naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. Nawet jeśli okazałoby się, że żądanie jest bezzasadne to kwestia ta musi zostać wykazana przez organ w decyzji załatwiającej sprawę co do istoty (pozytywnie lub negatywnie) a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Wyrokiem z 23 kwietnia 2025 r. sygn. akt III AUA [...] Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ZUS od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 13 listopada 2024 r. sygn. akt VIII U [...]. Wykonując powyższy wyrok Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z 12 maja 2025 r. poinformował A.K. o warunkach umorzenia oraz możliwości przedłożenia aktualnych dokumentów pozwalających ocenić jego sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną. Korespondencja ta została odebrana przez adresata 15 maja 2025 r. Decyzją z 27 czerwca 2025 r. ZUS odmówił A.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1 008,42 zł, w tym: składek za marzec 2013 – 517,42 zł oraz odsetek liczonych na 29 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek – 491,00 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w trakcie toczącego się postępowania A.K. nie przedstawił dokumentów pozwalających ocenić jego sytuację rodzinną i materialną – nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej. Nie wskazał osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wysokości ponoszonych wydatków. Nie określił również czy korzysta ze świadczeń z opieki społecznej. Ustalenia urzędowe wykazały, że do 6 listopada 2015 r. A.K. prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania pozostałych instalacji budowalnych. Po zaprzestaniu prowadzenia działalności cyklicznie podejmował zatrudnienie bądź figurował jako osoba bezrobotna. Ostatni tytuł do ubezpieczeń w KSI ZUS to pracownik podlegający ubezpieczeniom (do 31 października 2023 r.). Od tego czasu A.K. nie figuruje w ZUS jako świadczeniobiorca, osoba bezrobotna czy pracująca. Z bazy PESEL KEP wynika, że od listopada 2014 r. jest on rozwiedziony. Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych A.K. figuruje jako właściciel 1/1 udziału nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0,1768 ha położonej w miejscowości T., dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr. [...]. Według Centralnej Ewidencji Pojazdów na jego nazwisko zarejestrowany jest samochód osobowy Ford Focus z 2003 r. ZUS zauważył, że wobec wnioskodawcy było prowadzone postępowanie egzekucyjne wszczęte w październiku 2016 r. Wpłatami egzekucyjnymi całość zadłużenia została uregulowana. Przedmiotowe zadłużenie w okresie egzekwowania było wymagalne i nie uległo przedawnieniu. Organ podkreślił, że pismem z 25 sierpnia 2016 r. zawiadomił A.K. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek za marzec 2013 r. Zawiadomienie zostało przesłane na adres T. ul. [...]. Odbiór potwierdził R.K. Decyzją z 30 września 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi stwierdził, że A.K. jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek za marzec 2013 r. Decyzja została przesłana na adres T. ul. [...], a jej odbiór potwierdziła M.K. Ponieważ od decyzji tej nie zostało złożone odwołanie to ZUS wystawił tytuł wykonawczy nr TW[....]. 31 października 2016 r. A.K. osobiście odebrał powyższy tytuł wykonawczy, obejmujący należności z tytułu składek za marzec 2013 r., a wszczęte na tej podstawie postępowanie egzekucyjne trwało aż do zaspokojenia wierzytelności. Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Natomiast zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe. Wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4 u.s.u.s. Ponadto wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. ZUS podkreślił, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, jest właścicielem majątku nieruchomego. Celem wyegzekwowania należności prowadzone było postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Całość zadłużenia figurującego na koncie wnioskodawcy została spłacona. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ stwierdził, że ocenił sytuację wnioskodawcy również przez pryzmat przesłanek umożliwiających pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). W jego ocenie przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia nie zachodzi ponieważ wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą. W toku postępowania wnioskodawca nie wykazał własnych problemów zdrowotnych (nie załączył też żadnej dokumentacji medycznej mającej wskazywać, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia – brak zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza mu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, nie powołał się również na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez zobowiązanego zadłużenia pozbawiałaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym zakresie organ wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej jest kwota określająca minimum socjalne. Wnioskodawca nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a w złożonym wniosku nie wykazał osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie określił również wydatków związanych z utrzymaniem i wysokości ewentualnych zobowiązań. Nie powołał się także na korzystanie z pomocy społecznej czy innych form wsparcia. W związku z powyższym Zakład nie mógł rzetelnie ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i porównać jej do powołanego wskaźnika. Organ zwrócił uwagę, że wobec wnioskodawcy było prowadzone przymusowe dochodzenie należności, które doprowadziło do likwidacji zadłużenia. Postępowanie egzekucyjne w administracji jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. W związku z powyższym organ stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna, całkowicie i trwale uniemożliwiała mu spłatę zaległych należności wobec ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.K. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił decyzji ZUS z 27 czerwca 2025 r. nr 1310/2025 naruszenie art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 83 u.s.u.s. i art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej przez niewypełnienie ciążącego na organie rentowym obowiązku dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i co dotyczy również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych wnioskodawcy istnieją na dzień wydania decyzji, a które są przedawnione, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia. Zdaniem skarżącego organ rentowy nie załatwił sprawy zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z 13 listopada 2024 r. w sprawie sygn. akt VIII U [...], bowiem wydał zaskarżoną decyzję na innej podstawie prawnej i obejmującej inne zagadnienie prawne i faktyczne niż wnioskowane. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że nie został skutecznie zawiadomiony o podejmowanych czynnościach zmierzających do wyegzekwowania należności – ZUS nie podejmował w tym kierunku żadnych czynności, poza wystawieniem tytułu wykonawczego nr TW[...] z 27 października 2016 r., który nie został mu skutecznie doręczony. Dopiero pismem z 23 marca 2023 r. Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi zawiadomił skarżącego o zajęciu rachunku bankowego. Zdaniem wnoszącego skargę organ rentowy bezpodstawnie twierdzi, że pierwszą taką czynność podjął 29 sierpnia 2016 r. przez doręczenie pełnoletniemu domownikowi zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ podał, że 8 września 2016 r. zostało odebrane zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego również przez pełnoletniego domownika, a 23 września 2023 r. decyzję określającą wysokość zadłużenia także odebrał pełnoletni domownik. Tymczasem wskazanych powyżej dokumentów pochodzących od ZUS skarżący nie otrzymał, bo nikt mu ich nie przekazywał ani go o tym nie informował. Nie wie nawet, który z domowników je odbierał. W ten sposób skarżący został pozbawiony możliwości odwołania od decyzji, a ZUS bezprawnie wystawił tytuł wykonawczy. W takiej sytuacji tytuł wykonawczy nie mógł stanowić prawnie skutecznego środka do egzekucji. Skarżący podniósł, że organ rentowy wysyłał swoje pisma na adres T. ul. [...], a skarżący w tym czasie mieszkał pod nr [...] na tej ulicy w nowo budowanym budynku mieszkalnym. W aktach sprawy Sądu Okręgowego w Łodzi, sygn. akt VIII U [...], znajduje się m.in.: 1) zaświadczenie z 14 maja 2024 r. Urzędu Miasta w T. o zameldowaniu wnioskodawcy na pobyt stały pod adresem: T., ul. [...] 19A co stanowi dowód na fakt zamieszkiwania wnioskodawcy pod innym adresem niż była wysyłana korespondencja przez organ rentowy w związku z jego zadłużeniem, tj. pod niewłaściwy adres T., ul [...] 19, 2) zawiadomienie z 10 grudnia 2013 r. Urzędu Miasta w T. o ustaleniu numeru porządkowego dla budynku istniejącego położonego w T. przy ul. [...] na działce nr 31/2 będącej własnością A.K. – dowód na fakt ustalenia numeru porządkowego 19A dla nieruchomości i budynku mieszkalnego w dniu 10 grudnia 2013 r. oraz na fakt wysyłania korespondencji przez organ rentowy pod niewłaściwy adres; 3) dziennik budowy z 25 października 2004 r. nr 90/2004 dla inwestora A.K. z końcową adnotacją o zakończeniu budowy; 4) dokument urzędowy z 13 sierpnia 2015 r., tj. potwierdzenie przyjęcia zawiadomienia o zakończeniu budowy i pozwolenia na użytkowanie nr [...]. Dokumenty wymienione w pkt 3) i 4) stanowią dowód na fakt realizacji inwestycji na cele mieszkaniowe wnioskodawcy od 2004 do 2015 r. na nieruchomości, której w 2013 r. nadano nr 19A, zakończenia budowy w 2015 r., pozwolenia na użytkowanie budynku, zamieszkiwania wnioskodawcy pod innym adresem niż była wysyłana korespondencja przez organ rentowy. Wobec powyższego skarżący stwierdził, że nie posiadał wiedzy o treści korespondencji kierowanej do niego, co spowodowane było też sytuacją konfliktową z matką, a w konsekwencji pozbawiony został możliwości skutecznej obrony. Ponadto skarżący zaznaczył, że jego należności z tytułu składek uległy przedawnieniu najpóźniej z końcem 2022 roku i tym samym wygasły (art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej). Organ winien dokładnie i wszechstronnie wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym ustalić, które z zaległości składkowych wnioskodawcy istnieją na dzień wydania decyzji, dokonując prawidłowej oceny zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzenie dowodu z kart znajdujących się w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Łodzi, sygn. akt VIII U [...], na fakty świadczące o nieskuteczności doręczeń decyzji administracyjnej ustalającej należności składkowe i tytułów wykonawczych oraz podejmowanych czynności przez organ rentowy. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem organu skarga wniesiona przez A.K. dotyczy bezczynności związanej z niewykonaniem wyroku sądu w zakresie stwierdzenia wygaśnięcia należności, co nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone w powołanych przepisach sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zakres kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a tym samym odsetek od tych składek, kosztów upomnienia, postępowania egzekucyjnego czy innych, dotyczyć może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07; z 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09; z 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09; z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2013/11; z 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13; z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20; z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Przedmiot decyzji organu administracji w rozpoznawanej sprawie stanowiły należności z tytułu z składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek określone przez A.K. łącznie jako kwota 1309,30 zł, co do których ww. wniósł o stwierdzenie ich wygaśnięcia z uwagi na przedawnienie, umorzenie a także umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego celem ściągnięcia ww. należności bowiem tytuł wykonawczy, na podstawie którego jest ono prowadzone nie był mu skutecznie doręczony. W niniejszej sprawie ani z treści uzasadnienia decyzji organu ani z załączonych akt administracyjnych nie wynika w oparciu o jakie dokumenty ustalił on jaka jest (lub była wysokość należności A.K. z tytułu składek na dzień wydania decyzji) oraz czy należność ta nie uległa – jak twierdził skarżący – przedawnieniu. Charakteru dokumentu nie mogą mieć niepoddające się weryfikacji sądu wewnętrzne informacje ZUS: o stanie zaległości ww. znajdujące się na k. 27-29 akt administracyjnych czy o zabezpieczeniach dokonanych na majątku dłużnika (k. 32-33). W nadesłanych Sądowi aktach administracyjnych brak jest dowodów doręczenia dokumentów, na które organ się powołuje wskazując na zawieszenie biegu przedawnienia należności tj. tytułów wykonawczych, nie można również zweryfikować wysokości kosztów egzekucyjnych a także informacji o pokryciu zaległości przez wpłatę egzekucyjną – co jak należy przyjąć nastąpiło w drodze egzekucji – w wyniku zajęcia rachunku bankowego. Organ powinien był zatem przede wszystkim – z powołaniem się na przepisy wskazujące okresy przedawnienia należności oraz dokumenty, które sąd będzie miał możliwość zweryfikować – dokonać oceny istnienia tego materialnego stosunku prawnego Oczywiście w toku prowadzonego przez Zakład postępowania o umorzenie należności z tytułu składek organ powinien również baczyć na przedawnienie tych należności, z uwagi na możliwość zajścia bezprzedmiotowości postępowania o charakterze wtórnym (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Ustalenie, że składki, w tym należne od nich odsetki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (bo np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania wniosku w przedmiocie umorzenia tych należności. W przypadku rozpoznawania wniosku w przedmiocie umorzenia składek postępowanie w takim przypadku stałoby bezprzedmiotowe. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to czy dłużnik powołał się na tą okoliczność – przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p., traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być już przedmiotem decyzji w sprawie udzielenie ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienie należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny, czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21). Organ administracji zanim przystąpił do oceny zasadności wniosku o umorzenie należności, powinien był najpierw przesądzić to, że nadal istnieje przedmiot prowadzonego postępowania, zwłaszcza gdy występują wątpliwości co do związania jednostki zobowiązaniem publicznoprawnym. W dalszej kolejności powinien był rozważyć jaki wpływ na przedmiot decyzji miało ewentualne pokrycie należności A.K. w wyniku wpłaty egzekucyjnej. W tym kontekście organ powinien był przeanalizować treść prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 13 listopada 2024 r. w sprawie sygn. akt VIII U [...], w szczególności co oznacza użyte przez ww. Sąd sformułowanie zobowiązujące ZUS do wszczęcia postępowania o umorzenie należności składkowych oraz wydania merytorycznej decyzji w sprawie a także jaki wpływ na treść decyzji miało wyegzekwowanie należności składkowych. Należy podkreślić, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami określonymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (por. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., III OSK 3112/21). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06). Brak przedstawienia w uzasadnieniu decyzji takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Samo zaś uzasadnienie w świetle art. 107 § 1 i 3 k.p.a. jest niewystarczające Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Ustalenia tego rodzaju powinny się zostać przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a potwierdzające je dokumenty winny zostać zgromadzone w aktach administracyjnych już na etapie postępowania przed organem administracji w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z nimi oraz zajęcie stanowiska przed wydaniem decyzji. Nie jest wystarczające wykazanie tych okoliczności sporządzonymi wewnętrznymi opracowaniami, czy zestawieniami. W tym stanie rzeczy nie można uznać, aby organ administracji przed wydaniem zaskarżonej decyzji umożliwił skarżącemu zapoznanie się z kompletnymi aktami sprawy, w tym z dokumentami źródłowymi, czym naruszył art. 10 § 1 i pozostający z nim w związku art. 81 k.p.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. Organ administracji zbierze niezbędny materiał dowodowy i powtórnie oceni spełnienie przez skarżącego przesłanek odmowy umorzenia należności. Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie. Przed wydaniem decyzji organ administracji zobowiązany będzie zastosować art. 10 § 1 k.p.a. w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z kompletnymi aktami sprawy, w tym z dokumentami dotyczącymi biegu terminów poszczególnych należności. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję orzekając na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. o kosztach postępowania. bg