III SA/Łd 633/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. sprzeciwu T. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 633/16 w sprawie ze skargi T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] UNP: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.T. T. W. i J. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] wydane w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III z dnia 8 sierpnia 2016 r. skarżąca wezwana została do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, w kwocie 100 zł., w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca, w zakreślony terminie, wystąpiła na urzędowym formularzu PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 2 września 2016 r., III SA/Łd 633/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę J. W., na podstawie art. 58 §1 pkt 6 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r., III SA/Łd 633/16 starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 3 października 2016 r. (k. 51 akt sądowych). Skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej prawa wniesienia sprzeciwu od w/w postanowienia z 9 września 2016 r. Zainicjowała natomiast kolejne postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, celem wniesienia skargi kasacyjnej od w/w postanowienia z dnia 2 września 2016 r. o odrzuceniu skargi J. W. W dniu 14 grudnia 2017 r. skarżąca, na urzędowym formularzu PPF, ponownie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie III SA/Łd 633/16. Z uzasadnienia złożonego wniosku wynika, iż skarżąca wraz z mężem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Łączne miesięczne dochody gospodarstwa osiągane z tytułu świadczenia emerytalnego kształtują się w kwocie około 2. 216, 23 zł, z czego łącznie na wydatki związane z utrzymaniem i eksploatacji mieszkania, kosztów ubezpieczenia, spłaty zaciągniętych pożyczek, przeznaczają około 2.000 zł. Posiadają działkę rolną o powierzchni 0,28 ha obciążoną hipoteką oraz częściowo wybudowany budynek, o powierzchni 90 m2, który aktualnie nadaje się jedynie do rozbiórki. Z uwagi na brak środków nie skarżąca oraz jej mąż nie wykupują wszystkich koniecznych lekarstw i nie poddają się koniecznej rehabilitacji, czego następstwem jest pogorszenie ich stanu zdrowia. Są wykończeni psychicznie i fizycznie, a ich problemy finansowe wynikają z działania prawników. Z uwagi na brak wystarczających informacji, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony wnioskującej, zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżąca do nadesłania dodatkowych informacji oraz przedłożenie dokumentów, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe skarżąca pismem procesowym z dnia 13 lutego 2018 r. wyjaśniła, ze wszystkie żądane dane odnośnie majątku znajdują się już w aktach spraw. Wyjaśniła, że nie posiada kont bankowych, a z otrzymywanych wraz z mężem świadczeń emerytalnych, po dokonanym przez ZUS potrąceniu, pozostaje im kwota około 300 zł. Posiada działkę rolną o powierzchni 0,28 ha , na której ustanowiona jest hipoteka na rzecz Urzędu Skarbowego w [...]. Ponadto wskazała, iż co do udzielenia pozostałych informacji wskazanych w wezwaniu, sąd winien zwrócić się do radcy prawnego A. G., który reprezentując ją przed sądem składał fałszywe zeznania, działając na jej niekorzyść. Postanowieniem z dnia 1 marca 2018 r., III SA/Łd 663/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania T. W. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając wskazał, iż złożony przez skarżącą wniosek jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a składane wcześniejsze wnioski w powyższym zakresie zostały rozpoznane, z wynikiem negatywnym dla strony, wskazanymi przez referendarza prawomocnymi orzeczeniami. Dalej referendarz wskazał, iż co prawda strona, po prawomocnym rozpoznaniu jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek w tym zakresie, niemniej jednak rozpoznanie kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikacji ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest bowiem dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy po wydaniu prawomocnego postanowienia, wystąpią okoliczności mające istotny i zasadniczy wpływ na zmianę materialną strony wnioskującej o prawo pomocy. Tym samym rozpoznając kolejny wniosek skarżącej z dnia 14 grudnia 2017 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, referendarz był zobowiązany do uwzględnienia sytuacji materialnej skarżącej przedstawionej we wcześniejszych, prawomocnych postanowieniach. Przeprowadzona analiza oświadczenia skarżącej o stanie majątkowym i rodzinnym, zawarta w przedmiotowym wniosku wykazała, iż oświadczenia te stanowią w istocie powtórzenie wcześniej składanych oświadczeń w tym zakresie i nie wynika z nich , aby sytuacja materialna skarżącej uległa istotnej zmianie, która uzasadniałby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże z uwagi na fakt, iż przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy winny być oceniane każdorazowo do aktualnej sytuacji majątkowej strony, zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2018 r. skarżąca została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów potwierdzających zasadność jej żądania, w odpowiedzi na co strona złożyła jedynie ogólnikowe pismo, z którego wynikało, i wszelkie informacje znajduj się już w aktach sprawy zawisłych przed sądem. Tym samym referendarz uznał, iż brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 stycznia 2018 r., z uwzględnieniem danych posiadanych przez sąd z urzędu, czynią gołosłownym twierdzenia skarżącej, co do braku możliwości pokrycia kosztów przedmiotowego postępowania, a co za tym idzie uzasadnia odmowne rozpoznanie wniosku. Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia T. W. wniosła sprzeciw, w którym ponowiła dotychczas prezentowane stanowisko, co do braku środków na pokrycie kosztów postępowania oraz jej "pokrzywdzenia" przez bezprawne działanie profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 §2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie T. W. wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto co istotne, zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z treści powyżej powołanych przepisów wynika zatem, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje w istocie prawidłowość przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej skarżącej, w następstwie której stronie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu ocena ta została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez stronę skarżącą. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie referendarz sądowy wyjaśnił bowiem przyczyny z powodu których nie uwzględnił żądania skarżącej. W szczególności wskazał na fakt, wcześniejszego prawomocnego rozpoznania wcześniej składanych przez skarżąca wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz wynikającą z nich wiedzę sądu, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni, którą należy wziąć pod uwagę, a która to sytuacja nie uległa istotnej zmianie, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto referendarz wskazał na niepełne, wybiórcze przedstawienie dodatkowych informacji, do których strona wezwana została zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2018 r. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, iż pomimo niewątpliwie niewielkich wykazanych miesięcznych dochodów skarżącej i jej rodziny, stanu zdrowia, skarżąca nie wykazała w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przedstawiona w uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu argumentacja stanowi jedynie ogólnikowe zakwestionowanie stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić bowiem należy, iż stosownie do powołanych wcześniej przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać również należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu. R.T.