III SA/Łd 637/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie NSA Irena Krzemieniewska WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Izabela Wędrak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia. III SA/Łd 637/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28 czerwca 2007 roku Wojskowy Komendant Uzupełnień w P., działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w związku z art. 83 ust. 1 i 2, art. 92 ust. 1 lub 2 lub 3, art. 93b ust. 1, art. 100 ust. 1 i art. 101a ust. 1 oraz art. 100 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416 ze zm.), powołał K.J. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w jednostce wojskowej w L., z terminem stawiennictwa w dniu 2 sierpnia 2007 roku. W dniu 4 lipca 2007 roku skarżący przesłał na ręce Szefa Sztabu Wojewódzkiego w Ł. pismo zatytułowane "odwołanie", wnosząc o odroczenie terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej. Wyjaśnił, że w czasie stawiennictwa w WKU trwał jeszcze proces rekrutacji na studia, a o zamiarze rozpoczęcia nauki powiadomił pracownika Komendy. Do odwołania skarżący dołączył zaświadczenie, z którego wynika, że w dniu 24 lipca 2007 roku miał wyznaczony termin rozmowy kwalifikacyjnej w Wyższej Szkole A. w Ł. Następnie w dniu 27 lipca 2007 roku K.J. złożył w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w Ł. zaświadczenie z Wyższej Szkoły A. w Ł. o przyjęciu na pierwszy rok studiów na wydziale informatyki, zarządzania i transportu. Decyzją z dnia [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł., działając na podstawie art. 24 ust. 2, art. 39 ust. 1 pkt 4 i art. 42 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż obowiązek odbywania przez poborowego służby wojskowej wynika z ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu ze względu pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem - na czas pobierania tej nauki. W chwili wydawania decyzji poborowy nie był studentem, a więc nie spełniał warunku prawnego do odroczenia służby. Ponadto organ wskazał, że złożone przez K.J. zaświadczenie nie spełnia wymogów określonych we wzorze (załącznik nr 2) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2004 roku w sprawie zawiadamiania wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony (Dz.U. Nr 145, poz. 1539). W skardze skierowanej do sądu administracyjnego K.J. zarzucił naruszenie art. 70 Konstytucji RP, błędne zastosowanie art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony oraz uchybienia w postępowaniu administracyjnym - art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Skarżący wskazał, że wraz z odwołaniem składał również wniosek o odroczenie, a tym samym zmieścił się w terminie określonym w § 8. 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 roku w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. Nr 118, poz. 800). Podniósł, iż nie zgadza się z interpretacją przepisów, zgodnie z którą między przyjęciem na studia i inauguracją roku akademickiego zainteresowany nie jest studentem. Zdaniem K.J. nie może mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia fakt niewłaściwej formy zaświadczenia – zaświadczenie złożył takie, jakie otrzymał w szkole. W tej sytuacji organ winien wezwać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych zaświadczenia. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Organ zwrócił uwagę, iż poborowy nie spełniał przesłanek odroczenia ze względu na pobieranie nauki, co zostało dokładnie uzasadnione w decyzji organu II-ej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając skargę, w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego w tym art. 7, art. 8, art. 9, art. 15 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a., a także przepisów prawa materialnego, to jest art. 42 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, Nr 241, poz. 2416 ze zm.), co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym skutkuje jej uchyleniem. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji stanowiły przepisy art. 24 ust. 2, art. 39 ust. 1 pkt 4 oraz art. 42 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją organu I instancji była karta powołania, którą doręczono skarżącemu w dniu [...]. Na skutek tej decyzji skarżący złożył pismo zatytułowane "odwołanie", w którym wniósł o odroczenie powołania ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej. Wprawdzie pismo skarżącego wpłynęło w terminie otwartym dla wniesienia odwołania, jednak nie sposób nie zauważyć, że w piśmie tym skarżący przede wszystkim wskazał na okoliczności, które są badane przez organ w przypadku złożenia wniosku o odroczenie służby wojskowej. Tego rodzaju pismo, nawet jednoznacznie zatytułowane, powinno wzbudzić wątpliwości organu, czego konsekwencją powinno być ustalenie treści żądania strony i pouczenie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego, będących przedmiotem postępowania. Co więcej, do pisma załączono sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o odroczenie służby wojskowej. Z treści przepisu art. 7 k.p.a., wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. To bowiem na organie administracji publicznej, na mocy art. 77 k.p.a., ciąży ciężar dowodu, nie może on więc jedynie biernie oczekiwać na dowody zgłoszone przez stronę. Rządząca zaś postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 k.p.a.) wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 948/00, LEX nr 50114). Jeżeli zatem w toku postępowania administracyjnego charakter pisma może wzbudzić wątpliwości, organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony również i z tego powodu, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasadą tą koresponduje również zasada udzielania informacji, określona w art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Organ drugiej instancji nie wyjaśnił rzeczywistej woli strony i arbitralnie przyjął, że intencją strony było wniesienie odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. z dnia [...]. i w konsekwencji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, a więc decyzję o powołaniu skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Jednocześnie w uzasadnieniu swojej decyzji organ drugiej instancji odniósł się do przesłanek wymienionych w art. 39 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku – o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu ze względu pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem - na czas pobierania tej nauki. W uzasadnieniu stwierdzono także, iż skarżący nie jest studentem, w związku z czym Komendant Wojskowej Służby Uzupełnień nie może udzielić mu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Z treści przepisu art. 42 ust.1 ustawy wynika, że orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień. Odmowa udzielenia odroczenia lub udzielenie odroczenia o treści innej niż żądanie poborowego określone w jego wniosku o udzielenie odroczenia, a także udzielenie odroczeń o których mowa w art. 39 ust. 3 ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą doręcza się poborowemu na piśmie wraz z uzasadnieniem (art. 39 ust. 2 ustawy). Właściwym do orzekania w tych sprawach jest wojskowy komendant uzupełnień, a od jego orzeczeń przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego (art. 39 ust. 3 ustawy) Jest niesporne w sprawie, że skarżący nie otrzymał decyzji organu I instancji odmawiającej udzielenia odroczenia służby wojskowej. Nie miał w związku z tym również możliwości odwołania się od takiej decyzji do organu II instancji. Procedury udzielania lub odmowy udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, wynikającej z przepisu art. 42 cyt. ustawy, nie może zastąpić odniesienie się do tej kwestii przez organu II instancji rozpatrujący odwołanie poborowego od decyzji o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Stanowi to bowiem naruszenie art. 42 cytowanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Szczegółowe warunki udzielania odroczeń reguluje wydane na podstawie art. 39 ust. 8 powołanej ustawy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 roku w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz.U. Nr 118, poz. 800). Z przepisu § 8 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, iż poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. Skarżący prośbę o odroczenie terminu odbywania zasadniczej służby wojskowej wniósł w dniu 4 lipca 2007 roku. Termin stawiennictwa w jednostce wojskowej został określony na dzień 2 sierpnia 2007 roku. Zachowany zatem został termin z § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Kwestia odroczenia odbywania przez skarżącego zasadniczej służby wojskowej jest zagadnieniem odrębnym od przedmiotu niniejszego postępowania, jakim jest powołanie poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zawarty zatem w piśmie z dnia 4 lipca 2007 roku wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej powinien być przedmiotem odrębnie przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W przypadku, gdy po wszczęciu postępowania w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej poborowy złoży wniosek o jej odroczenie, organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie administracyjne toczące się w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej poprzedzonego prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym w zakresie istnienia (spełnienia) przesłanek warunkujących nabycie prawa do odroczenia służby wojskowej, z zachowaniem dwuinstancyjności tego postępowania. Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego, jakie zapadło w niniejszej sprawie naruszyło podstawowe prawa i gwarancje procesowe skarżącego, pozbawiając go prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia do organu administracji publicznej wyższego stopnia, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Już na marginesie rozważań, odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących błędnej formy zaświadczeń z Wyższej Szkoły A. w Ł. wyjaśnić należy, że materię tę regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2004 roku w sprawie zawiadamiania wojskowych komendantów uzupełnień o osobach podlegających obowiązkowi czynnej służby wojskowej oraz wydawania przez pracodawców, szkoły i inne jednostki organizacyjne zaświadczeń w sprawach powszechnego obowiązku obrony (Dz.U. Nr 145, poz. 1539), a załącznik nr 2 do rozporządzenia stanowi wzór prawidłowego zawiadomienia, jakie winna wystawić zainteresowanemu szkoła celem przedłożenia w WKU. Nie sposób jednak uznać, że błędnie sporządzone zaświadczenie może być przesłanką dla wydania dla skarżącego rozstrzygnięcia negatywnego. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Niewątpliwie przedłożone zaświadczenie stanowi integralną część pisma wnoszonego przez skarżącego, a zatem obowiązkiem organu było wezwanie do złożenia dokumentu czyniącego zadość cytowanym wyżej przepisom. Wyjaśnić przy tym należy, że z uwagi na wagę wskazanych wyżej naruszeń, Sąd nie przesądza na tym etapie postępowania o zgodności złożonego zaświadczenia z wymaganiami rozporządzenia (co będzie rolą organu przy rozpoznawaniu wniosku o odroczenie zasadniczej służby wojskowej), wskazując jedynie na tryb postępowania w przypadku stwierdzenia formalnej niezgodności z przepisami przedmiotowego dokumentu. W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane uchybienia prawa materialnego oraz prawa procesowego, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2007 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. TG.