III SA/Łd 642/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2012 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Prezydenta Miasta [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta J. Z. wystawił w dniu 12 kwietnia 2012 r. na M. Ł. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], obejmujące należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za okres od października 2010 r. do czerwca 2011 r. Powyższe tytuły wykonawcze zostały skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. celem dochodzenia objętych nimi należności. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., działając na podstawie art. 29 § 2 w związku z art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrócił wierzycielowi ww. tytuły wykonawcze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wyjaśnił, iż w tytułach wykonawczych z dnia 12 kwietnia 2012 r. podano błędny adres zobowiązanego Organ egzekucyjny wskazał przy tym, iż według posiadanych informacji zobowiązany mieszka pod adresem: [...] S., ul. A.. W zażaleniu na powyższe postanowienie Prezydent Miasta J. Z. podniósł, iż zgodnie z jego ustaleniami, zobowiązany faktycznie przebywa pod adresem wskazanym w tytułach egzekucyjnych tj. S., przy ul. B.. Wierzyciel powołał się przy tym na informacje uzyskane od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S., który wskazał, iż powyższy adres jest adresem zamieszkania zobowiązanego. Ponadto potwierdzeniem prawidłowości wskazanego w tytułach wykonawczych adresu jest fakt, iż doręczanie korespondencji na ten adres było skuteczne, ponieważ M. Ł. odbierał ją osobiście pod niniejszym adresem. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ, powołując się na treść art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazał, że organ egzekucyjny jest zobowiązany do badania od strony formalnej prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego, tzn. kontroluje, czy tytuł spełnia wymogi określone w art. 27 ww. ustawy, tj. czy zawiera obligatoryjne elementy wskazane w tym przepisie, jak również ustala, czy wskazany w tytule wykonawczym obowiązek podlega czy też nie egzekucji administracyjnej. Zgodnie natomiast z art. 29 § 2 ww. ustawy, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w dniu 12 kwietnia 2012 r. Prezydent Miasta J. Z. wystawił na M. Ł. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] i skierował je do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., celem dochodzenia objętych nimi należności. W przedmiotowych tytułach wykonawczych jako adres zamieszkania zobowiązanego podano adres: S., B. Z przeprowadzonego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. postępowania wyjaśniającego wynika, iż M. Ł. złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w dniu 10 października 2006 r. zgłoszenie aktualizacyjne NIP - 3, w którym wskazał, iż jego adresem zamieszkania i zameldowania jest: S., ul. A. . Takie też informacje widnieją w Systemie Centralnej Rejestracji. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że wierzyciel wystawił na M. Ł. tytuły wykonawcze niespełniające wszystkich wymogów formalnych wskazanych w art. 27 § 1 u.p.e.a. Wskazanie w tytułach wykonawczych niewłaściwego adresu zamieszkania zobowiązanego niweczy skutki postępowania egzekucyjnego wszczętego na ich podstawie, ponieważ może stanowić podstawę do uwzględnienia zarzutów strony i w konsekwencji do jego umorzenia. W skardze z dnia 14 czerwca 2012 r. Prezydent Miasta J. Z. zarzucił naruszenie przepisu art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię oraz art. 29 § 2 zd. 1 u.p.e.a., gdy brak było podstaw do jego zastosowania, ponieważ tytuły wykonawcze z dnia 12 kwietnia 2012 r. spełniały wymogi wskazane w treści art. 27 § 1 u.p.e.a. Strona wniosła o uchylenie postanowień organów I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Prezydent Miasta J. Z. podniósł, że podany w tytułach wykonawczych adres zobowiązanego jest adresem aktualnego jego miejsca zamieszkania, natomiast wskazywany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. adres: ul. A. prawdopodobnie nie został uaktualniony od 2006 r. Organ szczegółowo wyjaśnił przeprowadzone przez siebie postępowanie, mające na celu ustalenie aktualnego adresu M. Ł.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Podniósł, iż M. Ł. nie informował Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o zmianie adresu podanego w zgłoszeniu aktualizacyjnym NIP-3, a zatem należy uznać, że są to dane aktualne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga Prezydenta Miasta J. Z. zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia pod kątem ich zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. naruszają przepisy postępowania w stopniu powodującym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy wystawione na M. Ł. i skierowane do realizacji przez wierzyciela tytuły wykonawcze zawierające adres zamieszkania zobowiązanego inny niż to wynika ze zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-3 winny być zwrócone wierzycielowi w trybie art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.), czy też przekazane do realizacji. Z treści art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej wynika, że kierowany do egzekucji i wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy winien m. in. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wskazanie adresu zamieszkania lub siedziby zobowiązanego jest konieczne z uwagi na to, że okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego. Z kolei z art. 29 § 2 cytowanej ustawy wynika, że w przypadku, gdy obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że Prezydent Miasta J. Z. wystawił w dniu 12 kwietnia 2012 r. na zobowiązanego M. Ł. tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za okres od października 2010 r. do czerwca 2011 r. W rubryce od 22 do 28 tytułów wykonawczych wierzyciel wskazał adres: [...] S. ul. B., gdyż ustalił, że pod tym adresem zobowiązany odbiera osobiście korespondencję. W ocenie natomiast organu egzekucyjnego, wskazany przez wierzyciela adres zamieszkania zobowiązanego jest niewłaściwy, bowiem ze zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-3 z 10.10.2006 r. wynika, iż skarżący zamieszkuje pod adresem: S., ul. A.. Dlatego też organ orzekł o zwrocie powyższych tytułów wykonawczych. Zdaniem Sądu, przedstawione przez organy I i II instancji stanowisko w zakresie wskazania przez wierzyciela w powyższych tytułach wykonawczych błędnego adresu zobowiązanego nie zasługuje na aprobatę, gdyż nie zostało poparte należytym postępowaniem wyjaśniającym. W pojęciu cywilistycznym, którym posłużył się w niniejszym postępowaniu organ egzekucyjny, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego). Zamieszkanie jest więc prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem przy ustalaniu miejsca zamieszkania danej osoby, istotne jest faktyczne przebywanie pod danym adresem. W sytuacjach budzących wątpliwość, z całą pewnością nie można poprzestać tylko na dokumentach rejestrowych (np. NIP-3), ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Dane rejestrowe mogą być pomocne przy ustalania miejsca zamieszkania, ale nie mogą być jedynym miernikiem w tym względzie, zwłaszcza, gdy pochodzą sprzed kilku lat, a organ w dodatku posiada informację, że zobowiązany nie odbiera korespondencji pod adresem wskazanym w druku NIP-3. Adres zamieszkania zobowiązanego to taki, co do którego istnieje obiektywne i dające się zweryfikować przeświadczenie, iż jest on w pełni autentyczny. Z tych też względów, skoro organ egzekucyjny kwestionuje poprawność adresu zamieszkania zobowiązanego, wskazanego w tytułach wykonawczych przez wierzyciela, winien przedstawić wiarygodne dowody potwierdzające fakt, iż dłużnik rzeczywiście nie mieszka pod podanym w tytułach wykonawczych adresem. Jak już zaznaczono wyżej, takim dowodem nie może być zgłoszenie aktualizacyjne NIP-3 - pochodzące sprzed 6 lat i zawierające adres, pod którym zobowiązanemu nie udało się doręczyć w ostatnim okresie żadnej korespondencji (raport poborcy skarbowego z dnia: 14.12.2010 r., 17.01.2011 r., 5.04.2011 r., 2.06.2011 r., 13.10.2011 r.). Przy tym niezbędne jest w każdej nawet najbardziej złożonej sytuacji podjęcie starań w celu ustalenia miejsca zamieszkania danej osoby (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 407/10 publ. Baza orzeczeń CBOIS). Tymczasem, w niniejszej sprawie organ egzekucyjny poprzestał wyłącznie na powołaniu się na zgłoszenie rejestracyjne zobowiązanego NIP-3 z 10 października 2006 r., bez przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Jednocześnie, w trakcie postępowania w ogóle nie uwzględniono okoliczności podnoszonych przez wierzyciela, które nie pozostają bez znaczenia dla prawidłowego ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego. Jak bowiem wskazywał Prezydent Miasta J. Z., w roku 2012 kierowano do zobowiązanego korespondencję na adres: [...] S ul. B., którą M. Ł. odbierał osobiście. Wierzyciel zaznaczył przy tym, iż w czerwcu i październiku 2011 r. zwracał się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S., który informował go, iż M. Ł. przebywa pod adresem S., B.. Ponadto, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. pismem z dnia 10 maja 2012 r. zawiadomił, że w dniu 7 maja 2012 r. M. Ł. zam. B. w S., zgłosił się na wezwanie i przeprowadził wywiad alimentacyjny, oraz złożył oświadczenie majątkowe, nie wskazując innego miejsca zamieszkania. Powołane przez wierzyciela okoliczności dawały zatem wiarygodną podstawę do przyjęcia, że wskazany w tytule wykonawczym adres zamieszkania zobowiązanego jest autentyczny. Jeżeli organ egzekucyjny nie dawał wiary powyższym ustaleniom, winien przedstawić przekonywujące argumenty przeczące takiemu stanowisku, czego zdaniem Sądu nie uczynił. Takie działanie organu niewątpliwie narusza art. 7, 77 i 80 k.p.a. Zauważyć także należy, że z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. w żaden sposób nie wynika z jakiego powodu uznano podany przez wierzyciela adres zobowiązanego za błędny. Organ poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że "wskazano błędny adres zobowiązanego" i podaniu adresu, jaki w ocenie Naczelnika jest prawidłowy. Nie podano i nie wyjaśniono natomiast powodów takiego stanowiska. Strona skarżąca nie miała zatem możliwości merytorycznego odniesienia się do argumentów organu w zażaleniu. Tym samym wierzyciel pozbawiony został możliwości kwestionowania tych ustaleń w administracyjnym toku instancji, a ocenia istotnych dla sprawy okoliczności została zrealizowana jedynie przez organ odwoławczy, tj. w jednej instancji. Stwierdzić zatem należy, że organ egzekucyjny naruszył, a organ odwoławczy zaakceptował naruszenie przepisów postępowania odwoławczego, godząc w zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Dyrektor Izby Skarbowej rozpoznając zażalenie strony również nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie faktycznego miejsca zamieszkania M. Ł., natomiast dopiero po wydaniu zaskarżonego postanowienia do akt sprawy załączono dokumenty z postępowania egzekucyjnego z 2011 r., zawierające sprawozdania poborcy skarbowego z okresu: 14.12.2010 r. – 13.07.2012 r., które w dodatku nie negują ustaleń dokonanych przez wierzyciela. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że organy egzekucyjne obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania poprzez dokonanie w sposób nieuprawniony zwrotu wierzycielowi tytułów wykonawczych w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę stanowisko wyrażone w niniejszym wyroku i w razie powstania uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowości adresu zobowiązanego podanego w tytułach wykonawczych przez wierzyciela, przeprowadzić własne postępowanie wyjaśniające w tym zakresie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu postanowień organów I i II instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. e.o.